M10 Booker

M10 Booker

M10 Booker w czerwcu 2023 roku na pierwszej prezentacji
Dane podstawowe
Państwo	Stany Zjednoczone
Producent	General Dynamics Land Systems
Typ pojazdu	działo pancerne[1]
Trakcja	gąsienicowa
Załoga	4
Historia
Prototypy	kwiecień 2020
Produkcja	2024-2025
Wycofanie	2025
Egzemplarze	ok. 80
Dane techniczne
Silnik	ACE Cummins, 800 KM
Transmisja	Allison Transmission 3040 MX
Długość	7,6 m
Szerokość	3,4 m
Wysokość	2,8 m
Masa	38-42 tony[2]
Osiągi
Prędkość	72 km/h
Zasięg pojazdu	400-560 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × armata M35 105 mm 1 × karabin maszynowy M2HB 12,7 mm 1 × karabin maszynowy M240B 7,62 mm
Użytkownicy
Stany Zjednoczone

M10 Booker – amerykański wóz wsparcia ogniowego (działo pancerne) zaprojektowane przez General Dynamics Land Systems dla US Army. Powstało jako rozwinięcie wozu bojowego Griffin II zwyciężając w programie budowy nowego czołgu lekkiego i wozu wsparcia Mobile Protected Firepower w czerwcu 2022 roku. Pierwsze zamówienie serii przedprodukcyjnej opiewa na 96 pojazdów, a pierwsze egzemplarze dostarczono w 2024 roku.

Mimo klasyfikowania przez media M10 jako czołgu lekkiego ze względu na jego wygląd i projekt^[3], oficerowie armii USA związani z projektem MPF uważają to przypisanie za niepoprawne^[4]. Przy wadze ponad 42 ton i wyposażeniu będzie on najprawdopodobniej pełnił rolę działa szturmowego^[5].

2 maja 2025 roku sekretarz armii Stanów Zjednoczonych Daniel P. Driscoll ogłosił anulowanie programu M10 Booker ze względu na wysokie koszty, słabo wynegocjowany kontrakt na wsparcie eksploatacji, zbyt dużą wagę i problemy konstrukcyjne^[6].

Prace nad nowym lekkim wozem bojowym dla US Army w ramach projektu Mobile Protected Firepower (MPF) rozpoczęły się w 2016 roku^[7]. Jego przeznaczeniem miało być wsparcie ogniowe lekkiej piechoty, działającej w ramach brygadowych zespołów bojowych piechoty (Infantry Brigade Combat Team, IBCT)^[7]. Potrzeba wprowadzenia takiego pojazdu, będącego następcą wycofanego ze służby w 1997 roku czołgu lekkiego M551 Sheridan, została dostrzeżona po analizie ponownego ryzyka wystąpienia wojny konwencjonalnej, związanej z agresywnymi poczynaniami Rosji^[7]. W listopadzie 2017 roku armia rozesłała zapytania ofertowe do producentów^[7]. Do konkursu przystąpiły trzy firmy – SAIC wraz z ST Kinetics i John Cockerill zaproponowały zmodyfikowany wóz Hunter AFV z wieżą CMI 3105, BAE Systems zgłosił konstrukcję bazującą na przebudowanym lekkim czołgu M8 Buford, natomiast GDLS przedstawiło serię demonstratorów o nazwie Griffin opartych na platformach ASCOD i Ajax^[8]. W grudniu 2018 roku GDLS oraz BAE Systems zostały poproszone o przygotowanie 12 prototypów do prób^[9]. Pierwszy prototyp Griffina został zaprezentowany w kwietniu 2020 roku^[10]. W styczniu 2021 roku rozpoczęły się badania wojskowe i próby porównawcze^[9]. W marcu 2022 roku oferta BAE Systems została odrzucona, a 28 czerwca tego samego roku GDLS został ogłoszony zwycięzcą, otrzymując kontrakt o wartości 1,14 mld USD na produkcję małoseryjną 96 pojazdów MPF^[9][11].

Nowy pojazd otrzymał w czerwcu 2023 roku oficjalne oznaczenie M10 i nazwę Booker na cześć dwóch żołnierzy noszących to samo nazwisko (niespokrewnionych ze sobą)^[12][9]:

• Roberta D. Bookera – szeregowca 133 pułku piechoty, który w 1943 roku w rejonie Fondouk w Tunezji miał ostrzeliwać przeciwnika ogniem z karabinu maszynowego mimo otrzymania postrzału i zginąć od kolejnej rany. Za bohaterstwo został pośmiertnie odznaczony Medalem Honoru.
• Stevona A. Bookera – sierżanta sztabowego i dowódcy czołgu M1A2, który podczas walk z oddziałami irackimi wzdłuż autostrady numer 8 w Bagdadzie bronił pluton przed wrogim ostrzałem korzystając z ciężkiego karabinu maszynowego M2, a po jego awarii leżąc na brzuchu na wieży czołgu przez 8 kilometrów przemarszu osłaniał własny czołg i resztę plutonu. Udało mu się zniszczyć jeden iracki pojazd zanim nie został trafiony. Został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wybitnej Służby.

W 2017 roku zakładano zamówienie ogółem 504 pojazdów, przy zakładanej cenie jednostkowej 6,4 mln dolarów^[9]. Po pierwszym zamówieniu na 96 pojazdów, w 2024 roku GDLS otrzymał kolejny kontrakt na kontynuowanie produkcji małoseryjnej^[9]. Koszt jednostkowy pojazdu przy produkcji małoseryjnej w 2025 roku wynosił 13,95 mln dolarów^[9].

M10 ma klasyczny układ wnętrza z kierowcą siedzącym obok przedziału silnikowego na przodzie i wieżą umieszczoną z tyłu pojazdu, w której umieszczono stanowiska dowódcy, działonowego oraz celowniczego. Sama wieża jest wzorowana na czołgowej M1 Abrams, wykorzystując ten sam system kierowania ogniem, co w M1A2 Sep V3, oraz niezależny termowizor dowódcy CITV. Kadłub bazuje na rozwiązaniach stosowanych w bojowych wozach piechoty ASCOD z umieszczonymi na nim dodatkowymi panelami ochronnymi i zwiększoną ochroną dna przed fugasami. Podobnie do czołgu M1, M10 również posiada wydzielony izolowany magazyn amunicji^[13].

Pierwsze wersje M10 są napędzane przez czterosuwowy wysokoprężny silnik Diesla MTU o mocy 800 KM, jednak docelowo napęd ma stanowić dwusuwowy motor ACE firmy Cummins^[8]. Obydwie jednostki są spięte z przekładnią Allison 3040 MX. Szacowana prędkość pojazdu to 65 km/h na drodze przy zasięgu 305 km. Zastosowano również zawieszenie hydropneumatyczne^[13]. Według założeń projektowych samolotem C-17 Globemaster będzie można transportować dwa takie pojazdy^[14].

Uzbrojeniem głównym jest gwintowana armata M35 kalibru 105 mm o długości lufy 52 kalibry (L/52)^[15]. Zapas amunicji nie został ujawniony, szacowany jest na ponad 40 nabojów^[15]. Skuteczny zasięg strzału wynosi do 4 km. Działo jest w pełni stabilizowane i spięte z cyfrowym systemem celowania; może korzystać ze standardowej amunicji NATO^[16]. Dodatkowo załoga ma do dyspozycji sprzężony z działem karabin maszynowy M240B kalibru 7,62 mm, ciężki karabin maszynowy M2HB kalibru 12,7 mm umieszczony na stropie wieży oraz wyrzutnie granatów dymnych po obu jej stronach^[12]. Ponadto wieża jest przystosowana do zamontowania w niej automatu ładowania i ewentualnego przezbrojenia na armatę w kalibrze 120 mm^[8].

Pierwszą jednostką, która miała otrzymać nowe pojazdy, była 82 Dywizja Powietrznodesantowa stacjonująca w Fort Bragg w Karolinie Północnej. Pierwszy M10 armia amerykańska odebrała w lutym 2024 roku, a oficjalnie pojazd zaprezentowano 18 kwietnia^[9]. Przewidywano, że pierwsza kompania 14 pojazdów będzie gotowa do działań latem 2025 roku, a w czwartym kwartale zostanie sformowany w tej dywizji pierwszy trzykompanijny batalion liczący 42 maszyny^[9]. Według założeń, do 2035 roku US Army planowała posiadać łącznie 504 pojazdy^[17]. Oprócz jednostek lekkiej piechoty Armii USA przewidywano, że otrzyma je także Gwardia Narodowa^[9].

Siły Zbrojne USA do połowy 2025 roku planowały przeprowadzenie wstępnych testów operacyjnych wraz z testowymi strzelaniami i obroną przed zagrożeniami ze strony wrogiej elektroniki. Wnioski miały być wykorzystane w poprawkach, po których miało nastąpić wdrożenie do pełnej produkcji seryjnej^[18].

Zgodnie z rozpoczętą przez sekretarza obrony Stanów Zjednoczonych Pete'a Hegsetha restrukturyzacją armii, 2 maja 2025 roku ogłoszono zakończenie programu M10 Booker. Według słów sekretarza armii Dana Driscolla: „Chcieliśmy zbudować mały czołg, który byłby zwinny i możliwy do zrzucenia na spadochronie tam, gdzie regularne czołgi nie mogłyby dotrzeć. (...) Dostaliśmy ciężki czołg.”^[19]. Kolejnym problemem była źle wynegocjowana umowa na serwisowanie maszyn nie dająca wystarczających możliwości naprawczych samej armii^[19]. Użytkująca testowo maszyny 101 Dywizja Powietrznodesantowa miała kłopoty ze zbyt dużą wagą Bookera – z 11 mostów w Forcie Campbell, gdzie stacjonuje jednostka, aż 8 nie było projektowanych do udźwignięcia 42-tonowego pojazdu; dodatkowo przez przekroczoną założoną masę samolot transportowy C-17 Globemaster mógł transportować w ładowni tylko jeden taki pojazd naraz zamiast dwóch, co nie różniło się od transportowania czołgu M1A2 Abrams^[20].

Przyszłość już wyprodukowanych maszyn nie jest znana – mogą zostać przeniesione do innych jednostek zmechanizowanych, sprzedane za granicę lub zmagazynowane^[20].

• Mariusz Cielma. M10 Booker. Nowy „czołg” Ameryki. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 11/2024, s. 14-18, listopad 2024. Warszawa: Magnum X. ISSN 1230-1655.