Maciej Kawka

Maciej Kawka (ur. 1948) – polski językoznawca, slawista, medioznawca, macedonista i tłumacz poezji macedońskiej, profesor nauk humanistycznych. Wieloletni pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 2006–2019 kierownik Ośrodka Badań Prasoznawczych UJ, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie^[1][2]. Jest przewodniczącym Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności^[3].

Do głównych obszarów jego badań należą lingwistyka tekstu, analiza dyskursu, pragmatyka językowa, język mediów, komunikacja społeczna, językoznawstwo słowiańskie oraz macedonistyka. Część jego dorobku dotyczy języka, literatury, kultury i dyskursu publicznego Macedonii oraz polsko-macedońskich badań konfrontatywnych^[4][5].

Maciej Kawka ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po studiach podjął pracę w Katedrze Języka Polskiego UJ. W 1980 roku uzyskał stopień doktora w zakresie językoznawstwa^[2].

W latach 1981–1986 pracował w Instytucie Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. Następnie był lektorem języka polskiego w Katedrze Slawistyki Uniwersytetu Świętych Cyryla i Metodego w Skopju^[2]. W 1990 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego w zakresie nauk humanistycznych i językoznawstwa^[6]. W wykazie habilitacji uzyskanych przez pracowników Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie odnotowano jego habilitację z 1990 roku na podstawie rozprawy Metatekst w literaturze dla dzieci (układy i relacje meta w tekstach narracyjnych)^[7]. Jako publikacja powiązana z habilitacją wskazywana jest monografia Metatekst w tekście narracyjnym na przykładzie współczesnych utworów literatury dla dzieci, opublikowana w 1990 roku^[8].

W bazie Ludzie Nauki przy jego nazwisku odnotowano tytuł profesora w zakresie nauk humanistycznych w 2000 roku oraz tytuł profesora w zakresie językoznawstwa w 2001 roku^[6]. Po habilitacji pracował w Akademii Pedagogicznej w Krakowie, gdzie kierował jednostkami zajmującymi się dydaktyką języka polskiego, teorią tekstu i edytorstwem^[2]. W latach 1999–2001 prowadził zajęcia na Uniwersytecie w Aix-en-Provence^[4].

W 2006 roku objął kierownictwo Ośrodka Badań Prasoznawczych Uniwersytetu Jagiellońskiego, którym kierował do 2019 roku^[2]. W profilu Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie figuruje jako profesor w Instytucie Dziennikarstwa i Stosunków Międzynarodowych^[1].

Maciej Kawka jest przewodniczącym Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności. Komisja działa przy Wydziale II Historyczno-Filozoficznym PAU^[3].

Z Komisją Medioznawczą PAU związany jest również Rocznik Medioznawczy, w którym Kawka publikuje prace z zakresu języka mediów, dyskursologii i komunikacji społecznej^[9].

Dorobek naukowy Macieja Kawki obejmuje prace z zakresu językoznawstwa polskiego i słowiańskiego, semantyki, składni, teorii tekstu, teorii dyskursu, pragmatyki językowej, języka mediów oraz komunikacji społecznej. W biogramie opublikowanym w Roczniku Medioznawczym wskazano, że jest autorem blisko dwustu prac z zakresu językoznawstwa polskiego i słowiańskiego, teorii tekstu i dyskursu oraz medioznawstwa lingwistycznego^[9].

W jego publikacjach pojawiają się zagadnienia metatekstu, dyskursu szkolnego, języka mediów, komunikacji politycznej, postprawdy, mowy nienawiści oraz autorytetu w komunikacji publicznej^[10].

Istotną część dorobku Macieja Kawki stanowią badania nad Macedonią, językiem macedońskim, literaturą macedońską i macedońskim dyskursem publicznym. Jego związki z macedońskim środowiskiem akademickim obejmują m.in. pracę dydaktyczną na Uniwersytecie Świętych Cyryla i Metodego w Skopju oraz udział w seminariach poświęconych językowi, literaturze i kulturze macedońskiej w Ochrydzie^[2][4].

W opracowaniu poświęconym jego dorobkowi wskazano, że w latach 1973–2019 opublikował 50 prac związanych z Macedonią, jej językiem, literaturą i kulturą, z czego część ukazała się w Macedonii, a część w Polsce^[2]. W opisie książki Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics przedstawiono go jako językoznawcę, macedonistę i slawistę, którego zainteresowania badawcze obejmują lingwistykę tekstu, dyskurs, pragmatykę językową i komunikację medialną, ze szczególnym uwzględnieniem konfrontatywnego opisu języka polskiego i macedońskiego^[4].

Do jego publikacji dotyczących Macedonii należą m.in. Polski–macedoński. Studia konfrontatywne, Dyskursy o Macedonii oraz Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics^[4][5]. Książka Dyskursy o Macedonii, napisana wspólnie z Pawłem Płanetą, obejmuje zagadnienia macedońskiej kultury, języka, literatury, polityki i mediów w perspektywie badań nad dyskursem^[5].

Kawka współredagował również publikacje dotyczące Macedonii, w tym tomy przygotowane wspólnie z Ireną Stawowy-Kawką: Tożsamość narodowa w społeczeństwie multietnicznym Macedonii. Historia, kultura, literatura, język, media oraz Macedoński dyskurs niepodległościowy. Historia, kultura, literatura, język, media^[11][12].

W 2025 roku opublikował artykuł O języku postprawdy, mowie nienawiści i autorytetach w macedońskich mediach (1991–2024), poświęcony językowi postprawdy i mowy nienawiści w mediach macedońskich po 1991 roku^[10].

Maciej Kawka jest tłumaczem poezji macedońskiej na język polski. W 2023 roku ukazał się w jego przekładzie tom poezji Aca Szopowa Z najstarszego i najczystszego światła słonecznego / Од најстара и најчиста сончевина, wydany przez Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas^[13]. Informację o jego przekładach poezji z języka macedońskiego podaje również biogram autora w Roczniku Medioznawczym^[9].

Przekładowi poezji Szopowa poświęcił artykuł Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa), opublikowany w czasopiśmie Politeja^[14].

• 2007 i 2009 – Złota Plakieta Uniwersytetu Świętych Cyryla i Metodego w Skopju za wkład w rozwój i afirmację języka, literatury i kultury macedońskiej^[4].
• 2025 – wyróżnienie Воздејства, przyznane przez Uniwersytet Świętych Cyryla i Metodego w Skopju^[15].
• 2026 – Почесно Рациново признание przyznane podczas 63. Racinovych sredbi w Veles za promocję języka, literatury i kultury macedońskiej za granicą^[15][16].

• Słownik syntaktyczno-semantyczny czasowników polskich, Kraków 1980.
• Metatekst w tekście narracyjnym na przykładzie współczesnych utworów literatury dla dzieci, Kraków 1990.
• Polski–macedoński. Studia konfrontatywne, Kraków 1996.
• Dyskurs szkolny. Zagadnienia języka, Kraków 1999.
• Sześć dyskursów o języku, Skopje 2012.
• Dyskursy o Macedonii, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013.
• Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016.
• Język postprawdy – jak fikcja stała się rzeczywistością, 2019.
• Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa), 2024.
• Medioznawstwo lingwistyczne, 2024.
• O języku postprawdy, mowie nienawiści i autorytetach w macedońskich mediach (1991–2024), 2025.

• Profil Macieja Kawki w Bazie Wiedzy UKEN
• Profil ORCID
• Komisja Medioznawcza PAU
• Dorobek naukowy profesora Macieja Kawki w Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego