Maksym Skorupski
 | |
 sotnik | |
| Data i miejsce urodzenia |
15 sierpnia 1915[1] |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Formacja | |
| Stanowiska |
dowódca kurenia |
| Główne wojny i bitwy | |
Maksym Antonowycz Skorupski, ps. Maks (ukr. Максим Антонович Скору́пський; ur. 15 sierpnia 1915 w Antonowcach na Wołyniu, zm. 30 grudnia 1981 w Trenton w USA) – ukraiński agronom, sotnik UPA, dowódca kurenia, sprawca zbrodni na ludności polskiej.
Życiorys
Urodził się we wsi Antonowce w powiecie krzemienieckim (Wołyń) w rodzinie małorolnego chłopa. Miał czterech braci i dwie siostry; był najmłodszym z rodzeństwa. Ukończył szkołę rzemieślniczą w Wiśniowcu oraz szkołę rolniczo-leśną w Białokrynicy uzyskując dyplom agronoma. We wrześniu 1939 pracował jako agronom we wsi Uhorśke na ziemi krzemienieckiej[1].
W grudniu 1939[2] roku przedostał się do niemieckiej strefy okupacyjnej, wstąpił do OUN w Krakowie, służył Werkschutzu a potem w Arbeitsdienst w Krynicy[3]. Na początku niemieckiej okupacji Wołynia (1941) został rejonowym prowidnykiem OUN(m) w Wiśniowcu[2].
W okresie styczeń-kwiecień 1943 roku służył w szeregach partyzantki sowieckiej, od 1 maja 1943 roku był dowódcą czoty (plutonu) w oddziale OUN(m) Mykoły Nedzweckiego „Chrina”. W lipcu 1943 roku, po rozbrojeniu jego oddziału przez banderowców, został zmuszony do przejścia do UPA, gdzie początkowo dowodził sotnią, a od marca 1944 roku kureniem[2].
W maju 1944 roku przedostał się na Zachód[2]. W lipcu 1948 w Salzburgu poznał Bronisławę, którą w tym samym roku poślubił[4]. W 1950 roku osiedlił się w USA, gdzie działał w kręgach ukraińskiej diaspory wciąż należąc do OUN(m)[2]. Napisał wspomnienia pt. „U nastupach i widstupach” wydane w 1961 roku w Chicago[5].
Udział w zbrodniach na ludności polskiej
- Atak na bazę polskiej samoobrony w Kutach - w nocy z 2 na 3 maja 1943 połączone oddziały UPA „Kruka” i OUN(m) „Chrina” dokonały próby zniszczenia bazy polskiej samoobrony w Kutach. Atak został odparty ale napastnicy zdołali zamordować co najmniej 53 Polaków. „Poczynając od naszej akcji na Kuty, dzień w dzień, zaraz po zachodzie słońca, niebo kąpało się w blasku pożogi. To płonęły polskie wsie” - napisał Skorupski we wspomnieniach[7];
- Atak na bazę polskiej samoobrony w Pańskiej Dolinie - 5 sierpnia 1943, nieudana próba likwidacji polskiej samoobrony w Pańskiej Dolinie przez kureń UPA[8];
- Zbrodnia w Hucie Pieniackiej - 28 lutego 1944 kureń Skorupskiego pomógł galicyjskiemu 4 Pułkowi Policji SS w pacyfikacji Huty Pieniackiej[9]. Rola upowców polegała na wyłapywaniu i mordowaniu ukrywających się i zbiegów oraz na rabowaniu mienia[10];
- Zbrodnia w Podkamieniu - 11 marca i w ciągu kilku następnych dni kureń Skorupskiego dokonał masakry kilkuset Polaków w klasztorze w Podkamieniu i w samym miasteczku[11][9].
Przypisy
- 1 2 Tudy de bij... 1989 ↓, s. 11-12.
- 1 2 3 4 5 6 Максим Скорупський-«Макс» – діяч ОУН(м), старшина УПА, письменник (110 років тому). ukrpohliad.org, 2025-08-14. [dostęp 2026-08-03]. (ukr.).
- ↑ Tudy de bij... 1989 ↓, s. 13.
- ↑ Tudy de bij... 1989 ↓, s. 14.
- ↑ Tudy de bij... 1989 ↓, s. 19.
- ↑ Tudy de bij... 1989 ↓, s. 14-15.
- ↑ Motyka 2006 ↓, s. 321.
- ↑ Motyka 2006 ↓, s. 342.
- 1 2 Markowski 2023 ↓, s. 154-155.
- ↑ Ostriitchouk 2018 ↓, s. 24.
- ↑ Motyka 2006 ↓, s. 385.
Bibliografia
- Damian Karol Markowski: W cieniu Wołynia. „Antypolska akcja” OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943-1945. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2023. ISBN 978-83-08-08166-2.
- Grzegorz Motyka: Ukraińska partyzantka 1942-1960. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Oficyna Wydawnicza RYTM, 2006. ISBN 83-88490-58-3.
- Olha Ostriitchouk. Huta Pieniacka: Interpretations of a Major Site of Wartime Massacre in Ukraine. „Ab Imperio”. 1, 2018. (ang.).
- Tudy de bij za wolu. Zbirnyk u pam'jat' Maksyma Skorups'koho-Maksa. Londyn-Paryż: Olzhych Foundation in Great Britain, Premiere Imprimerie Ukrainienne en France, 1989.