Maria Borowska-Bayer

Maria Berta Borowska-Bayer z domu Rundo (ur. 17 lutego 1920^[1] w Warszawie, zm. 22 grudnia 2001^[2][3][4] tamże^[5]) – polska dziennikarka.

Córka Jerzego i Eugenii^[6]. Pochodziła z inteligenckiej, zasymilowanej, polskojęzycznej rodziny żydowskiej^[7][8]. W 1939 zdała maturę w XI Państwowym Żeńskim Gimnazjum im. Marii Konopnickiej przy ul. św. Barbary w Warszawie^[9].

Podczas okupacji niemieckiej studiowała na tajnych kompletach polonistykę pod kierunkiem Witolda Doroszewskiego, Juliana Krzyżanowskiego, Wacława Borowego i Bogdana Suchodolskiego^[9]. Poznała wówczas Tadeusza Borowskiego. Była bohaterką jego opowiadań (na czele z „Pożegnaniem z Marią”).

24 lutego 1943 podczas próby zdobycia dokumentów dla koleżanki z klasy Irki, która uciekła z getta, wpadła w „kocioł” w mieszkaniu przy ulicy Grzybowskiej (nazajutrz w tym samym mieszkaniu aresztowano Borowskiego). Została zamknięta w więzieniu dla więźniów politycznych na Pawiaku. Stamtąd trafiła do KL Birkenau, gdzie przebywała jako Polka. Podczas półtorarocznego pobytu tamże chorowała między innymi na malarię i tyfus^[3]. Po pewnym czasie udało jej się nawiązać w obozie kontakt z przebywającym tam również Borowskim^[10]. Przeżyła m.in. dzięki otrzymywanym paczkom z żywnością^[7]. W styczniu 1945 została przetransportowana do KL Ravensbrück^[6].

W końcowej fazie II wojny światowej wraz z innymi więźniami została ewakuowana do Szwecji w ramach zorganizowanej przez wiceprezesa Szwedzkiego Czerwonego Krzyża Folkego Bernadotte'a akcji tzw. białych autobusów, docierając do Malmö w ostatnich dniach kwietnia 1945^[11][3]. Po przejściu kwarantanny i rekonwalescencji pracowała jako niewykwalifikowana pielęgniarka w szpitalu w Jönköpingu, a następnie w szpitalu w Lundzie^[12]. W złożonych dla Polskiego Instytutu Źródłowego w Lundzie w lutym 1946 zeznaniach zadeklarowała wyznanie rzymskokatolickie, dystansując się także od poglądów komunistycznych w liście do Mieczysława Grydzewskiego z tego samego miesiąca^[13]. Od marca 1946 studiowała filozofię, slawistykę i romanistykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Lundzie^[14].

W listopadzie 1946 wróciła do Polski^[15], gdzie spotkała się z Tadeuszem Borowskim. W tym samym roku wzięli ślub. W lipcu 1951, kilka dni po urodzeniu córki Małgorzaty, Tadeusz Borowski popełnił samobójstwo. W 1953 ponownie wyszła za mąż^[3] za Jana Hipolita Bayera^[16], lekarza^[17], z którym w 1956 mieszkała w Sztokholmie^[18].

Jako dziennikarka pracowała w „Trybunie Wolności”, „Świecie i Polsce”, „Ty i Ja”^[3]. Między 1963 a 1973 rokiem była redaktorką naczelną „Ty i Ja”^[19].

W latach 90. XX w. była zaangażowana w tworzenie Unii Wolności, z którą później zerwała, angażując się w działalność w środowiskach żydowskich^[7].

Pochowana została na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach^[2].

• BarbaraB. Czarnecka BarbaraB., Odzyskiwanie wojennej biografii. Maria Rundo w niemieckich obozach koncentracyjnych oraz w Szwecji – w świetle archiwaliów z Lund, „Teksty Drugie” (6), 2023, s. 260–293, DOI: 10.18318/td.2023.6.15 .

• TadeuszT. Prusiński TadeuszT., Pożegnanie z Tadeuszem [online], polityka.pl, 23 czerwca 2001 [dostęp 2023-12-31] .