Maria Oleksiewicz

Maria Oleksiewicz (ur. 14 lutego 1933 w Warszawie, zm. 12 października 2024^[1] w Palmirach) – polska krytyczka filmowa i dziennikarka, autorka licznych recenzji, analiz oraz publikacji o tematyce filmowej, związana przez wiele lat z tygodnikiem "Film" i miesięcznikiem "Kino"^[2].

W 1956 ukończyła studia na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego ze specjalizacją w krytyce filmowej, przygotowując pracę magisterską pod kierunkiem prof. Jerzego Toeplitza, a następnie podyplomowe Studio Filmowe w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk pod opieką prof. Aleksandra Jackiewicza.^[2]

W 1955 opublikowała swój pierwszy tekst w tygodniku "Film", z którym była związana zawodowo przez ponad cztery dekady.^[2] Pisała recenzje polskich i zagranicznych filmów, relacje z planów zdjęciowych oraz festiwali filmowych, a także wywiady z twórcami kina. Teksty Oleksiewicz ukazywały się również w miesięczniku "Kino" i innych pismach filmowych.^[3] Jej dorobek prasowy obejmuje liczny zbiór artykułów zrecenzowanych i skatalogowanych m.in. w bazie „Film w prasie polskiej”.^[4]

W 2019 otrzymała Nagrodę Stowarzyszenia Filmowców Polskich za całokształt twórczości, przyznawaną za wybitny wkład w rozwój krytyki filmowej i promocję kultury filmowej w Polsce.^[5]

Zmarła w Domu Opieki w Palmirach, w wieku 91 lat. Jej śmierć została odnotowana przez środowisko filmowe i prasę polską, które wspominały ją jako nestorkę polskiej krytyki filmowej.^[2][3]. Pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 281, rząd 2, grób 15).^[6]

• 535 dni Potopu (Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1975) – książka dokumentująca kulisy powstawania filmu Jerzego Hoffmana Potop;^[7]
• Brigitte Bardot (Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, ISBN 83-221-0013-2) – monografia poświęcona słynnej francuskiej aktorce i ikonie kina.^[3]

Źródło^[8]:

• Tadeusz Fijewski o sobie i swojej nowej roli filmowej ("Film", nr 31/1957, s. 8-9);
• Po zdjęciach są nagrania (sprawozdanie z produkcji filmu Andrzeja Munka Eroica; "Film", nr 38/1957, s. 7);
• Sfilmowany Daudet (recenzja filmu Marcela Pagnola Lettres de mon moulin; "Film", nr 7/1958, s. 4-5);
• Bardemowska szkoła uczuć (recenzja filmu Juana Antonia Bardema Calle Mayor; "Film", nr 17/1958, s. 4);
• Trzeci dramat pokolenia (sprawozdanie z produkcji filmu Andrzeja Wajdy Popiół i diament; "Film", nr 18/1958, s. 12-13);
• Pasjans nie wyszedł (recenzja filmu Romana Polańskiego Dwaj ludzie z szafą; "Film", nr 27/1958, s. 5);
• Powiem Pani bezwstydnie... (wywiad z Tadeuszem Konwickim; "Film", nr 41/1958, s. 4-5);
• Dwoje z wielkiej rzeki (recenzja filmu Konrada Nałęckiego Dwoje z wielkiej rzeki; "Film", nr 48/1958, s. 5);
• Ludzie w pociągu (sprawozdanie z produkcji filmu Jerzego Kawalerowicza Pociąg; "Film", nr 3/1959, s. 11);
• Welles po hollywoodzku (recenzja filmu Orsona Wellesa Intruz; "Film", nr 9/1959, s. 4);
• Ariana jego młodości (recenzja filmu Billy’ego Wildera Love in the Afternoon; "Film", nr 21/1959, s. 5);
• Szczęście bez zeza (wywiad z Andrzejem Munkiem; współautor: Kazimierz Dębnicki; "Film", nr 29/1959, s. 14-15);
• Uśmiech Bergmana (recenzja filmu Ingmara Bergmana Sommarnattens leend; "Film", nr 29/1959, s. 7);
• Lato utracone (recenzja filmu Ingmara Bergmana Sommaren med Monika; "Film", nr 37/1959, s. 5);
• Kronika trzynastego roku życia (recenzja filmu François Truffauta Les quatre cents coups; "Film", nr 20/1960, s. 4-5);
• Akademicki dramat przeznaczenia (recenzja filmu Marcela Carné Thérèse Raquin; "Film", nr 24/1960, s. 6);
• Rozmawiamy z Tadeuszem Łomnickim (wywiad; "Film", nr 26/1960, s. 10-11);
• Apage satanas (sprawozdanie z produkcji filmu Jerzego Kawalerowicza Matka Joanna od Aniołów; "Film", nr 27/1960, s. 10-11);
• Nie lubię grać - lubię próbować. Mówi Wojciech Siemion ("Film", nr 21/1961, s. 6-7);
• Troje ludzi na jachcie (sprawozdanie z produkcji filmu Romana Polańskiego Nóż w wodzie; fotografie Roman Sumik; "Film", nr 36/1961, s. 10-11);
• O polskim "Nożu w wodzie" na tle francuskiej Nowej Fali (wywiad z Romanem Polańskim; "Film", nr 12/1962, s. 10-11);
• O swojej twórczości mówi Stanisław Różewicz (wywiad; "Film", nr 24/1962, s. 10-11);
• Antonioni zadaje pytania (recenzja filmu Michelangelo Antonioniego L'avventura; "Film", nr 47/1962, s. 4);
• Matka Parondi i jej dzieci (recenzja filmu Luchino Viscontiego Rocco e i suoi fratelli; "Film", nr 10/1963, s. 4);
• Pasażerka czyli podróż powrotna (sprawozdanie z produkcji filmu Andrzeja Munka Pasażerka; "Film", nr 34/1963, s. 10-11);
• Lekkomyślne przygody (wywiad z Józefem Henem; "Film", nr 14/1964, s. 10-11);
• Filmy o których się mówi: "Władca much" (omówienie filmu Petera Brooka Lord of the Flies; "Film", nr 39/1964, s. 3);
• Szekspir mnie nudzi... (wywiad z Peterem Brookiem; "Film", nr 41/1964, s. 12-13);
• Morderca w pełnym blasku (recenzja filmu Fritza Langa M; "Film", nr 50/1964, s. 5);
• O różnych szufladkach "Saragossy" - z Wojciechem Hasem (wywiad; "Film", nr 10/1965, s. 6-7);
• Dwadzieścia dziewięć ujęć? (wywiad z Jerzym Skolimowskim; "Film", nr 32/1965, s. 11);
• Z Józefem Henem nie tylko o "perłach" (wywiad o cyklu Perły i dukaty; "Film", nr 35/1965, s. 10-11);
• Okrucieństwo bez umiaru (recenzja filmu Roberta Aldricha What Ever Happened to Baby Jane?; "Film", nr 35/1965, s. 4);
• Przed debiutem na wielkim ekranie. Rozmowa z Januszem Majewskim ("Film", nr 4/1966, s. 10-11);
• Po latach znów na ekranie (wywiad z Idą Kamińską; "Film", nr 17/1966, s. 6);
• Nie chcę płoszyć widzów - mówi Stanisław Bareja (wywiad; "Film", nr 7/1967, s. 10-11);
• Kwintet Loseya (recenzja filmu Josepha Loseya What Ever Happened to Baby Jane?; "Film", nr 50-51/1968, s. 4);
• O wędrówkach scenarzysty w czasie (wywiad z Jerzym Stefanem Stawińskim o projekcie scenariusza serialu TV Wielka miłość Balzaka; "Film", nr 5/1969, s. 10-11);
• Podarunek dla aktora (recenzja filmu Jerzego Skolimowskiego Le départ; "Film", nr 10/1969, s. 5);
• O Kmicicu i jego kompanii (wywiad z Jerzym Hoffmanem o realizacji Potopu; "Film", nr 26/1969, s. 10-11);
• O afrykańskiej przygodzie Stasia i Nel (wywiad z Władysławem Ślesickim o planowanej realizacji W pustyni i w puszczy; "Film", nr 5/1970, s. 6-7);
• O buncie aktora mówi Daniel Olbrychski (wywiad; "Film", nr 10/1970, s. 10-11);
• Nie wiem wszystkiego o swych bohaterach (wywiad ze Stanisławem Różewiczem; "Film", nr 17/1970, s. 6-7);
• Proletariacki Lelouch (recenzja filmu Claude’a Leloucha La Vie, l'Amour, la Mort; "Film", nr 36/1971, s. 4-5);
• Ogołocony kraj, zagubieni młodzi ludzie (sprawozdanie z produkcji filmu Andrzeja Żuławskiego Diabeł; "Film", nr 5/1972, s. 6-7);
• Niezwykły faszyzm (recenzja filmu Luchino Viscontiego La caduta degli dei; "Film", nr 11/1972, s. 4-5);
• Anna Karina: Margot (o aktorce, w nawiązaniu do filmu Tony’ego Richardsona Laughter in the Dark; "Film", nr 28/1973, s. 14);
• Słabości mogą stać się siłą (wywiad z Alicją Helman; "Film", nr 12/1974, s. 3-5);
• Joanne, Joanne (o aktorce Joanne Woodward, w kontekście filmów Paula Newmana The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds i Rachel, Rachel; "Film", nr 50/1974, s. 17);
• Vincent, François, Paul i inni (recenzja filmu Claude’a Sauteta Vincent, François, Paul... et les autres; "Film", nr 5/1975, s. 18);
• Moralitet Coppoli (recenzja filmu Francisa Forda Coppoli The Conversation; "Film", nr 31/1975, s. 6-7);
• Nashville (recenzja filmu Roberta Altmana Nashville; "Film", nr 6/1976, s. 22);
• Magia Felliniego (recenzja filmu Federico Felliniego Amarcord; "Film", nr 11/1976, s. 10-11);
• Trzy dni kondora (recenzja filmu Sydneya Pollacka Three Days of the Condor; "Film", nr 14/1976, s. 19);
• Śmiejmy się z końca świata (recenzja filmu Luisa Buñuela Widmo wolności; "Film", nr 30/1976, s. 11);
• Życie jak film (o André Malraux; "Film", nr 1/1977, s. 11);
• Mistrz diaboliczny (Henri-Georges Clouzot; "Film", nr 15/1977, s. 20-21);
• Pożegnanie i przypomnienie: Brigitte Bardot ("Film", nr 52/1977, s. 18-20);
• Bliskie spotkania trzeciego stopnia (recenzja filmu Stevena Spielberga Bliskie spotkania trzeciego stopnia; "Film", nr 24/1978, s. 22);
• Dobra anegdota i nic więcej (recenzja filmu Jeana-Jacques’a Annauda Noirs et blancs en couleur; "Film", nr 10/1979, s. 8);
• Golem na ruchomych schodach (recenzja filmu Piotra Szulkina Golem; "Film", nr 21/1979, s. 18-20);
• Niestrudzona ciekawość (nekrolog Rolanda Barthes’a; "Film", nr 19/1980, s. 16-17);
• Kobieta z sąsiedztwa (recenzja filmu François Truffauta La femme d'à côté; "Film", nr 48/1981, s. 14);
• Nieznajoma z Sans-Souci (recenzja filmu Jacques’a Rouffio Nieznajoma z Sans-Souci; "Film", nr 4/1983, s. 14);
• Piękne małżeństwo (recenzja filmu Érica Rohmera Le beau mariage; "Film", nr 10/1983, s. 21);
• W szatach rycerza sprawiedliwości (recenzja filmu Yves’a Boisseta La femme flic; "Film", nr 28/1983, s. 10);
• Czarne getry (Orson Welles; "Film", nr 24/1986, s. 14-15);
• Jak w krzywym zwierciadle (recenzja filmu Ingmara Bergmana Skammen; "Film", nr 37/1986, s. 8);
• Nostalgia jest ciągle taka sama (Simone Signoret; "Film", nr 38/1986, s. 14-16);
• Zielony promień (recenzja filmu Érica Rohmera Le rayon vert; "Film", nr 46/1986, s. 21);
• Pokój z widokiem (recenzja filmu Jamesa Ivory’ego A Room with a View; "Film", nr 14/1987, s. 21);
• Około północy (recenzja filmu Bertranda Taverniera Round Midnight; "Film", nr 16/1987, s. 21);
• Mélo (recenzja filmu Alaina Resnais'a Mélo; "Film", nr 21/1987, s. 21);
• Imię widowiska (recenzja filmu Jeana-Jacques’a Annauda Der Name der Rose; "Film", nr 24/1988, s. 10);
• Kolor purpury (recenzja filmu Stevena Spielberga The Color Purple; "Film", nr 25/1988, s. 11);
• Dali, opowiadacz słów (o Salvadorze Dalím i Luisie Buñuelu; "Film", nr 11/1989, s. 14-15);
• Niecna dobroć (recenzja filmu Claude’a Chabrola Masques; "Film", nr 17/1989, s. 8);
• Mężczyzna i kobieta: 20 lat później (recenzja filmu Claude’a Leloucha Un homme et une femme, 20 ans déjà; "Film", nr 19/1989, s. 10);
• Batman (recenzja filmu Tima Burtona Batman; "Film", nr 44/1989, s. 21);
• Identyfikacja Antonioniego (recenzja filmu Blow-Up; "Film", nr 47/1989, s. 10);
• Gwiazda z żelaza (nekrolog Bette Davis; "Film", nr 47/1989, s. 14-15);
• Brzydkie kaczątko i smak pocałunku (recenzja filmu Barry’ego Levinsona Rain Man; "Film", nr 24/1990, s. 4-5);
• Valmont (recenzja filmu Miloša Formana Valmont; "Film", nr 28/1990, s. 14);
• Kto zabił Laurę Palmer? (omówienie serialu Miasteczko Twin Peaks Davida Lyncha; "Film", nr 16/1991, s. 6-7);
• Szalona kura domowa (recenzja filmu Susan Seidelman Desperately Seeking Susan; "Film", nr 29/1991, s. 10-11);

• Maria Oleksiewicz w Katalogu Biblioteki Narodowej;
• Baza „Film w prasie polskiej” z wykazem tekstów Marii Oleksiewicz;
• Ludzie polskiego filmu. 80. urodziny Marii Oleksiewicz; Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 14 lutego 2013;
• Anna Wróblewska, Nie żyje Maria Oleksiewicz. "Wspaniała Pani Misia"; Stowarzyszenie Filmowców Polskich, 13 października 2024;
• Barbara Hollender, Nie żyje Maria Oleksiewicz; "Rzeczpospolita", 13 października 2024.