Daniel Olbrychski
 Daniel Olbrychski (2025) | |
| Imię i nazwisko |
Daniel Marcel Olbrychski |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
27 lutego 1945 |
| Zawód | |
| Współmałżonek |
Monika Dzienisiewicz (rozwód) |
| Lata aktywności |
od 1961 |
| Odznaczenia | |
        | |
 | |
Daniel Marcel Olbrychski (ur. 27 lutego 1945 w Łowiczu) – polski aktor teatralny i filmowy.
Uznawany za jednego z najwybitniejszych aktorów filmowych i teatralnych swojego pokolenia[1][2]. Zagrał w blisko 180 filmach kinowych i telewizyjnych. Debiutował w 1963 rolą w filmie Janusza Nasfetera Ranny w lesie. Następnie występował w filmach najpopularniejszych polskich reżyserów, takich jak Andrzej Wajda, Janusz Morgenstern, Kazimierz Kutz, Julian Dziedzina, Krzysztof Zanussi, Jerzy Antczak, Jerzy Hoffman, Janusz Kijowski, Stanisław Bareja czy Krzysztof Kieślowski. W 1970 zaczął występować w produkcjach zagranicznych, zagrał m.in. u Volkera Schlöndorffa, Claude’a Leloucha czy Nikity Michałkowa.
Życiorys
Rodzina i edukacja
Urodził się 27 lutego 1945 w Łowiczu[3.1]. Jest synem publicysty Franciszka Olbrychskiego (1905–1981) i Klementyny z Sołonowiczów (1909–1995), polonistki i pisarki[3.1]. Jego ciotką – siostra matki – była Irena Śmiałowska (1908–2019), jedna z najdłużej żyjących Polek. Miał starszego brata, Krzysztofa (1939–2017)[4], który był fizykiem[5]. Dzieciństwo spędził w Czerniewie, Łodzi i Drohiczynie, gdzie zadebiutował jako aktor występami w przedstawieniach wystawianych w kościele[3.2]. Uczył się w klasie skrzypiec w szkole muzycznej[3.3]. Od młodości uprawia boks[6], jako dziecko trenował także czwórbój lekkoatletyczny[7.1], szermierkę, badmintona, judo i bieg na 800 m (w klubie Lotnik Warszawa)[3.4]. Należał do kółka recytatorskiego Miłośników Starej Warszawy (prowadzonego przez Józefa Małgorzewskiego), a podczas nauki w II Liceum Ogólnokształcącym im. Stefana Batorego w Warszawie grał Papkina w szkolnej inscenizacji Zemsty (reż. Jan Cichoń) w Teatrze Buffo[3.5][7.2]. Posługuje się biegle językiem francuskim, komunikuje się także w językach: rosyjskim, włoskim i angielskim[3.6].
Po ukończeniu liceum w 1963[8] rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, które przerwał w związku z zaangażowaniem się w kolejne projekty filmowe[3.7]. Aktorski egzamin eksternistyczny złożył dopiero w 1971[9], a w 2010 uzyskał dyplom magistra[10], broniąc pracę dyplomową o swoich rolach filmowych (w Weselu, Panu Tadeuszu i Zemście) wygłaszanych wierszem[7.3].
Kariera zawodowa
Lata 60.
13 grudnia 1961 został aktorem zawodowym[11.1]. Występował wówczas w Młodzieżowym Studiu Poetyckim, realizowanym w Telewizji Polskiej przez Andrzeja Konica[11.1][12], gdzie m.in. zagrał tytułową rolę w Kubie na podstawie Archipelagu ludzi odzyskanych Igora Newerlego[3.8]. W latach 60. zaczął występować w Kabarecie Olgi Lipińskiej[7.4].
Na początku studiów został dostrzeżony przez reżysera Janusza Nasfetera, który obsadził go w roli Korala w swoim filmie Ranny w lesie (1964) według powieści Witolda Zalewskiego[3.9]. Polecony Andrzejowi Wajdzie przez Jana Kreczmara, został obsadzony w roli Rafała Olbromskiego w Popiołach (1965), ekranizacji powieści Stefana Żeromskiego o tym samym tytule[7.5]. Na potrzeby filmu podjął naukę jazdy konno, którą kontynuował także w kolejnych latach[7.6]. Za rolę w filmie otrzymał nagrodę Złotej Maski dla ulubionego aktora filmowego w plebiscycie „Expressu Wieczonego”[7.7]. Wystąpił także jako podporucznik Stefan „Żbik” Olewicz w dramacie wojennym Janusza Morgensterna Potem nastąpi cisza (1965)[3.10]. W 1967 premierę miały cztery filmy z Olbrychskim w roli głównej: zagrał Andrzeja w komedii muzycznej Stanisława Barei Małżeństwo z rozsądku, Tolka Szczepaniaka w Bokserze Juliana Dziedziny, Franka w Skoku Kazimierza Kutza i Marka Arensa w Jowicie Janusza Morgensterna[3.11]. Następnie zagrał studenta w filmie krótkometrażowym Krzysztofa Zanussiego Zaliczenie, Karola XII w Hrabinie Cosel Jerzego Antczaka i Azję Tuhajbejowicza w ekranizacji Pana Wołodyjowskiego w reż. Jerzego Hoffmana (wszystkie z 1968)[3.12]. Asystował Andrzejowi Wajdzie podczas kręcenia komedii satyrycznej Polowanie na muchy (1969), w której zagrał – wymyśloną przez samego siebie[7.8] – drugoplanową rolę malarza[3.13]. W 1969 r. pojawił się także w debiutanckim filmie długometrażowym Krzysztofa Zanussiego Struktura kryształu i zagrał dwie role teatralne: Gustawa w Ślubach panieńskich (reż. Adam Hanuszkiewicz) w Teatrze Powszechnym w Warszawie i Banka w Makbecie (reż. Andrzej Wajda) w Teatrze Telewizji[3.14].
W 1969 został pierwszym laureatem Nagrody im. Zbyszka Cybulskiego[11.2].
Lata 70.
Pojawił się w epizodycznej roli porucznika Stefana Sowińskiego w Soli ziemi czarnej (1970) Kazimierza Kutza[3.15]. Zagrał główne role w dramatach Wajdy: Bolesława w Brzezinie (1970)[3.16] i Tadeusza w Krajobrazie po bitwie (1970). Za rolę w tym drugim był kandydatem do nagrody za najlepszą rolę męską na 23. Międzynarodowym Festiwalu Filmowego w Cannes, ale przegrał z Marcello Mastroiannim[3.17]. Również w 1970 wykreował na scenie Teatru Narodowego w Warszawie tytułowe role w reżyserowanych przez Adama Hanuszkiewicza: Hamlecie[13] i Beniowskim[3.18].
W zachodnim kinie zadebiutował epizodyczną rolą Siergieja Abramowa w międzynarodowej produkcji Miklósa Jancsó Pacyfistka (Égi bárány, 1970)[3.16]. Zagrał główną rolę, Ziemowita Brauna, w dramacie psychologicznym Krzysztofa Zanussiego Życie rodzinne (1971)[7.9]. Wystąpił u boku Jana Kreczmara w telewizyjnym filmie Krzysztofa Zanussiego Die Rolle (1972) oraz zagrał w kolejnych dwóch filmach Wajdy: Mateusza Lewitę w niemieckim dramacie Piłat i inni (1972) i Pana Młodego w ekranizacji Wesela (1972)[3.19]. W 1972 otrzymał nagrodę Złotej Maski dla ulubionego aktora (ex eaquo z Janem Himilsbachem) w plebiscycie „Expressu Wieczornego”[14]. Wystąpił w roli Klaudiusza we włoskim filmie Rzym chce nowego Cezara (Roma rivuole Cesare, 1973)[7.10].
W 1974 r. premierę miał Potop Jerzego Hoffmana, w którym zagrał główną postać Andrzeja Kmicica[3.20]. Mimo że jeszcze przed premierą był krytykowany w prasie za przyjęcie roli w filmie[15], a Hoffman – za powierzenie mu jej[7.11], występ w superprodukcji okazał się jednym z najważniejszych kroków w jego dorobku aktorskim, zapewnił mu najlepsze recenzje i największą popularność wśród widzów[3.21]. Jak sam twierdzi, za występ w filmie zainkasował ok. 150 tys. zł[3.22]. Międzynarodowy rozgłos zyskał dzięki występowi w roli Borowieckiego w ekranizacji Ziemi obiecanej (1974) w reż. Andrzeja Wajdy[7.12].
W 1976 podpisał się pod „Listem 296”, będącym apelem przedstawicieli kultury o zbadanie represji wobec robotników i członków KOR[3.23]. Wyrażając w ten sposób publiczne wsparcie dla opozycji do ówczesnej władzy w Polsce, zaczął być bojkotowany przez rządową telewizję, która odmawiała emisji filmów i spektakli Teatru Telewizji z udziałem Olbrychskiego[3.24][7.13]. Po występie w roli Stanisława Przybyszewskiego w polsko-norweskiej produkcji Haakona Sandøya Dagny (1977) zrobił sobie kilkumiesięczną przerwę od występów w filmach[3.25]. W 1978 wystąpił w Theatre des Amandiers w Nanterre jako Herald von Wullnow w sztuce Petera Handlego Les gens déraisonnables sont en voie de disparition (pol. Szaleńcy są na wymarciu; reż. Claude Régy) i jeden z bohaterów przedstawienia Witkacego Oni (reż. Andrzej Wajda)[3.26][7.14].
Na wielki ekran powrócił rolą Jana Brońskiego w międzynarodowej produkcji Volkera Schlöndorffa Blaszany bębenek (1979), a w czasie kręcenia filmu pracował także na planie psychologicznego melodramatu Andrzeja Wajdy Panny z Wilka (1979), w którym zagrał główną rolę – Wiktora Rubena[3.27]. Oba filmy w 1980 zostały nominowane do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego, przy czym pierwszy zdobył statuetkę[7.15].
Lata 80.
Na początku lat 80. zaangażował się w działania „Solidarności”, m.in. wygłosił apel poległych podczas organizowanych 16 grudnia 1980 uroczystości odsłonięcia pomnika stoczniowców poległych w Grudniu 1970 w Gdańsku i wystąpił w koncertach okolicznościowych, na których zbierano fundusze na sfinansowanie budowy pomnika stoczniowców, a w 1981 podpisał się pod „listem ośmiu” (napisanym przez Józefa Rybickiego do Wojciecha Jaruzelskiego w proteście wobec wprowadzenia stanu wojennego w Polsce), czym naraził się SB[3.28]. Jeszcze przed wprowadzeniem stanu wojennego zagrał tytułową rolę w spektaklu Teatru Telewizji Otello (reż. Andrzej Chrzanowski), który – z powodu cenzurowania Olbrychskiego – miał telewizyjną premierę dopiero w 1984[7.16].
Po wyjeździe do Francji występował w roli Retta Butlera w Przeminęło z wiatrem w paryskim Theatre Marigny[3.29][7.17]. Pozostając na emigracji, wykreował kolejne role kinowe: austriackiego dyrygenta Karla Kremera w filmie Claude’a Leloucha Jedni i drudzy (Les uns et les autres, 1981), Saint-Genisa w dramacie Josepha Loseya Pstrąg (La truite, 1982), Saula Portera w filmie Jean-Pierre Igouxa La Derelitta (1983) i jedną z głównych ról w debiutanckiej produkcji Monique Enckell Gdybym miał 1000 lat (Si j’avais mille ans, 1983), a także drugoplanową rolę Wiktorczyka w niemiecko-francuskim filmie wojennym Andrzeja Wajdy Miłość w Niemczech (Eine Liebe in Deutschland, 1983)[3.30]. Następnie wystąpił w niemiecko-fińskiej koprodukcji Vojtěcha Jasný’ego Nieznośny samobójca (Bis später, ich muss mich erschiessen, 1984), ekranizacji Samobójcy Nikołaja Erdmana, a także zagrał radzieckiego szachistę Tac-Taca w nagrodzonym Oscarem dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego dramacie Richarda Dembo Przekątna gońca (La Diagonale du fou, 1984) i podwójną rolę – bliźniaków Vincenta i Thomasa Delaune – we Flashbacku (1985) Olivera Nolina[3.31].
W 1982 na 35. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes wręczył Wernerowi Herzogowi Złotą Palmę dla najlepszego reżysera[7.18]. Od połowy lat 80. grał poetyckie koncerty z pianistą Januszem Olejniczakoem, z którym występował m.in. w Australii i Stanach Zjednoczonych[7.19]. W 1985 powrócił na polską scenę rolą Rodryka w Cydzie (reż. Adam Hanuszkiewicz) w Teatrze Ateneum w Warszawie, a po latach przerwy pojawił się w polskim filmie, kreując postać Grzegorza, kierownika ośrodka Monaru w filmie psychologicznym Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego …jestem przeciw (1985)[3.32]. Zagrał główną rolę Scope’a w filmie Piotra Szulkina Ga, ga. Chwała bohaterom (1986).
Do końca lat 80. wykreował także kolejne role w zagranicznych produkcjach: Daniela, kochanka Chiary, we włoskiej komedii Francesco Nuttiego Casablanca, Casablanca (1985), Leona Jogichesa w niemiecko-czeskosłowackim filmie biograficznym Margarethe von Trotty Róża Luksemburg (1986), poetę Franza von Schobera w niemiecko-austriacko-szwajcarskim filmie muzyczno-biograficznym Fritza Lehnera Notturno (1986)[3.33], Hareda we włoskim miniserialu Tajemnice Sahary (1988), terrorystę w greckim filmie Kostasa Zinirisa To teleftaio stoichima (1988) i Szpicla w amerykańskim melodramacie Philipa Kaufmana Nieznośna lekkość bytu (1988), księdza Adama we włoskim dramacie Michaela Andersona Przed sklepem jubilera (1989) na podstawie utworu Karola Wojtyły o tym samym tytule, księdza Adriana we włoskiej komedii telewizyjnej Franco Giraldiego Izabella Kłamczucha (1989) i hitlerowskiego policjanta Karla Gieringa we włosko-francuskim dramacie wojennym Jacques’a Rouffio Czerwona orkiestra (1989) o losach Leopolda Treppera[3.34]. Za rolę hokeisty Pita Hoefgesa w filmie telewizyjnym Dietera Wedela Kampf der Tiger (1987) dla ZDF zainkasował 120 tys. marek, wówczas najwyższą gażę w historii stacji[3.35]. Zagrał także epizodyczne role w serialach telewizyjnych Gillesa Béhata: dziennikarza-alkoholika Victora w jednym z odcinków Wysokiego napięcia (1988) i Rolanda Korsky’ego w Coplanie (1989)[3.36].
Lata 90.
W 1990 wystąpił w Teatrze Rampa w Warszawie w przedstawieniu Andrzeja Strzeleckiego Czerwony stoliczek na podstawie wierszy Jana Brzechwy i wcielił się w rosyjskiego choreografa we włoskim miniserialu Rai 1 Passi d’amore[3.37]. W 1993 zagrał tytułową rolę w spektaklu Paula Claudela Księga Krzysztofa Kolumba (reż. Ryszard Nyczka i Wojciech Starostecki) wystawionym przez Teatr Miejski w Gdyni na żaglowcu „Dar Pomorza” zacumowanym przy Skwerze Kościuszki w Gdyni[11.3][7.20]. Zagrał kolejne główne role filmowe: Rafała Nawrota w komedii romantycznej Radosława Piwowarskiego Kolejność uczuć (1993), Stiepana w polsko-gruzińsko koprodukcji Yolandy Zauberman Mam na imię Iwan, a ty Abraham (1993) i mecenasa w komedii Filipa Bajona Lepiej być piękną i bogatą (1993) oraz wystąpił w roli Edmunda Keana w spektaklu Geniusz i szaleństwo (reż. Andrzej Łapicki) w Teatrze Powszechnym w Warszawie[11.4]. W 1994 wyprodukował spektakl objazdowy Listy miłosne, w którym przez kilka lat grał z Barbarą Wrzesińską w Polsce i za granicą, m.in. w USA i Kanadzie[11.5]. W tym samym roku wystąpił jako Regimentarz w Śnie srebrnym Salomei (reż. Krzysztof Nazar) w Teatrze Telewizji i zagrał naukowca w chłodno przyjętym przez krytyków Transatlantisie (1995) Christiana Wagnera[11.6].
Zagrał Borysa w debiucie reżyserskim Krystyny Jandy Pestka (1995) i tytułowego bohatera w Dziejach mistrza Twardowskiego (1995) Krzysztofa Gradowskiego, ekranizacji powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego[11.7]. 13 października 1995 w Teatrze Rampa w Warszawie odbył się benefis z okazji 50. urodzin Olbrychskiego pt. „Och! Daniel!”, który został wyemitowany w TVP1[11.8]. W 1996 r. wystąpił w spektaklu Ronalda Harwooda Odbita sława (reż. Janusz Zaorski) w Teatrze Telewizji[11.9]. Zagrał w filmie Claude Leloucha Mężczyźni i kobiety, sposób użycia (Les hommes et les femmes, mode d’emploi, 1996)[11.10] i główną rolę, nadporucznika, w Ucieczce (1997) Livii Gyármathy[11.11]. Wcielił się w Kopnowskiego, rosyjskiego arystokratę polskiego pochodzenia, w filmie Nikity Michałkowa Cyrulik syberyjski (1998), którego budżet wynosił ok. 28 mln dol[11.12]. W 1998 r. premierę miał spektakl Teatru Telewizji Ksiądz Marek (reż. Krzysztof Nazar), w którym zagrał postać Kossakowskiego[11.13]. Zagrał Kopnovskiya w rosyjsko-francusko-włosko-czeskim melodramacie Nikity Michałkowa Cyrulik syberyjski (1998)[7.21]. Wcielił się w Tuhaj-beja w ekranizacji Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza, zostając jedynym aktorem, który zagrał w filmowej odsłonie trylogii w reżyserii Jerzego Hoffmanna[7.22].
W latach 90. podjął także kilka pozaaktorskich projektów. Wydał dwie książki autobiograficzne: „Anioły wokół głowy” (1992)[11.14] i „Parę lat z głowy” (1997)[7.23]. W 1994 nagrał kasetę pt. Chwasty polskie: klasyki polskiej erotyki, która była wydawana wraz z książką o tym samym tytule[11.15]. Sygnował swoim wizerunkiem wódkę „Daniel”, która wzbudziła znikome zainteresowanie wśród klientów[11.16].
Lata 2000–2009
17 listopada 2000 wywołał skandal obyczajowy, niszcząc pracę Piotra Uklańskiego Naziści podczas ekspozycji w galerii Zachęta w Warszawie[16], po czym zarzucił Uklańskiemu wykorzystanie – bez jego wiedzy i zgody – jego wizerunku jako nazisty (poprzez umieszczenie na jednym z fotosów kadru z filmu Jedni i drudzy[7.24]) i propagowanie faszyzmu. Incydent zarejestrowała Telewizja Polska, która następnie nagłośniła go w mediach[7.25], a sprawę komentowali liczni publicyści, dziennikarze i inni aktorzy. Olbrychski po zdarzeniu wystąpił w programie Pod napięciem w TVN, w którym stoczył spór o wystawę z dyrektorką Zachęty, Andą Rottenberg[7.26]. Minister kultury i sztuki Kazimierz Michał Ujazdowski podjął decyzję o zamknięciu wystawy[17][7.27].
Zagrał Nassaieva we francuskim thrillerze Jérome Salle’a Anthony Zimmer (2005)[7.28]. Wystąpił w ósmym odcinku programu dokumentalnego Michała Wójcika i Macieja Łubieńskiego Było, nie było (2008) poświęconym obronie Jasnej Góry i wyprodukowanym dla Discovery TVN Historia[18]. Zagrał epizodyczną rolę taksówkarza we francusko-włoskim filmie Francisa Hustera Człowiek i jego pies (Un homme et son chien, 2009)[7.29].
Lata 2010–2019
Zagrał rolę drugoplanową w amerykańskim filmie Phillipa Noyce’a Salt (2010) z Angeliną Jolie[7.30] I wystąpił w węgierskim filmie Miklósa Jancsó Szlag trafił sprawiedliwość (2010)[7.31]. Wcielił się w marszałka Józefa Piłsudskiego w filmie Jerzego Hoffmanna 1920 Bitwa warszawska (2011)[7.32]. W grudniu 2011, z okazji 50-lecia pracy twórczej, zagrał w spektaklu Po drodze do Madison w Teatrze 6. piętro w Warszawie, a po występie uczestniczył w benefisie na swoją cześć[7.33]. Jesienią 2012 dołączył do obsady telenoweli TVP1 Klan. W 2015 zasiadł w jury sekcji „Cinéfondation” na 68. MFF w Cannes. W październiku 2020 w Teatrze IMKA w Warszawie premierowo wystąpił w spektaklu Serge’a Kribusa Niespodziewany powrót(reż. Magdalena Łazarkiewicz)[7.34].
Lata 2020–
Po sukcesie sprzedażowym audiobooka książki biograficznej Andrzeja Kosmali pt. „Życie jak wino” o Krzysztofie Krawczyku nagrał mówione wersje Trylogii Henryka Sienkiewicza[7.35]. W 2024 poprowadził w Darłowie uroczystość wręczenia Nagrody Króla Eryka Pomorskiego, na której odczytał laudację na cześć Aleksandra Kwaśniewskiego, jednego z laureatów wyróżnienia[7.36]. Od 2025 gra Abrasza w spektaklu Serge’a Kribusa Przebłyski (reż. Agata Duda-Gracz), którego jest współproducentem[7.37].
Życie prywatne
W marcu 1967 poślubił aktorkę Monikę Dzienisiewicz[3.38], z którą ma syna, Rafała (ur. 1971)[11.17]. W trakcie małżeństwa przez trzy lata był związany z piosenkarką Marylą Rodowicz[3.39], co uchodziło za jeden z najsłynniejszych romansów Polski lat 70.[19] Po rozstaniu z Rodowicz rozwiódł się z żoną[3.40]. 13 lutego 1978 poślubił dziennikarkę Zuzannę Łapicką, z którą ma córkę, Weronikę (ur. 1981)[3.41]. Z pozamałżeńskiego związku z aktorką Barbarą Sukową ma syna, Wiktora (ur. 1988)[3.42][20]. W 1989 rozwiódł się z Łapicką-Olbrychską[3.43]. 23 października 2003 poślubił swoją menedżerkę, teatrolożkę Krystynę Demską[21]. Jest ojcem chrzestnym Karoliny Wajdy, córki Andrzeja Wajdy i Beaty Tyszkiewicz[7.38].
Przez wiele lat mieszkał we Francji[22]. Mieszka w Podkowie Leśnej[7.39]. W jego domu znajduje się prywatna salka bokserska im. Leszka Drogosza[23].
Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 r.[24] Jest zwolennikiem Donalda Tuska[7.40], krytycznie wypowiada się o działalności polityków Prawa i Sprawiedliwości[7.41].
W latach 90. zdiagnozowano u niego nowotwór skóry, co skutkowało koniecznością operacji[11.18].
Trzykrotnie tracił prawo jazdy za poruszanie się samochodem pod wpływem alkoholu[25]. W czerwcu 2015 rutynowa kontrola policyjna wykazała, że Olbrychski prowadził samochód w stanie nietrzeźwości – badanie alkomatem wykazało 0,9 promila alkoholu w organizmie. W konsekwencji ukarano go 3-letnim zakazem prowadzenia pojazdów oraz 10 tys. zł grzywny[26][27]. W listopadzie 2019 w Żółwinie, jadąc środkiem drogi nieoświetlonym skuterem, zderzył się z samochodem[28].
W 2025 powstał film dokumentalny pt. „Pan Olbrychski”, jego polska premiera odbyła się w sierpniu[29].
Inwigilacja ze strony służb specjalnych PRL
Wydział III Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej rozpracowywał Daniela Olbrychskiego w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania o kryptonimie „Kmicic”[30.1]. Zbierano materiały mające wykazać jego wrogą wobec PRL działalność lub pozwolić na pozyskania go do współpracy w charakterze tajnego współpracownika na podstawie tzw. materiałów kompromitujących. Powodem zainteresowania służb specjalnych był fakt, że Daniel Olbrychski w 1977 podpisał apel Komitetu Obrony Robotników o powołanie komisji sejmowej do zbadania przypadków maltretowania uczestników protestów czerwcowych i łamania prawa przez MO, SB i wymiar sprawiedliwości[30.2]. 6 lutego 1978 SOR „Kmicic” została zamknięta z powodu zaniechania wrogiej działalności „figuranta”, jednak jeszcze w 1983 Służba Bezpieczeństwa otrzymywała doniesienia tajnych współpracowników na jego temat[30.3]. Dokumenty z jego obserwacji zachowały się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej pod sygnaturami AIPN 00170/60, AIPN 00945/2185 oraz AIPN 01322/1022[30.4].
Filmografia
Polski dubbing
- 1968: Przekładaniec – rzecznik towarzystwa ubezpieczeniowego
- 1970: Góry o zmierzchu – Andrzej
- 2000: Odwrócona góra albo film pod strasznym tytułem – Wit
- 2001: Gulczas, a jak myślisz... – głos rzeźnika znad jeziora
- 2006: Artur i Minimki – Maltazar
- 2006: Auta – Wójt Hudson
- 2006: Heroes 5 – Markal
- 2007: Assassin’s Creed – Al-Mualim, Mistrz Asasynów
- 2008: Asterix na olimpiadzie – Juliusz Cezar
- 2008: Wyprawa na Księżyc 3D – Dziadek
- 2009: Artur i zemsta Maltazara – Maltazar
- 2010: Artur i Minimki 3. Dwa światy – Maltazar
- 2010: ModNation Racers – Szef zespołu
- 2011: Red Orchestra 2: Bohaterowie Stalingradu – Wasilij Iwanowicz Czujkow
- 2017: Auta 3 – Wójt Hudson
- 2025: Zwierzogród 2 – Oscypa, Kierdel
Wydane książki
- Wspominki o Włodzimierzu Wysockim, Wydawnictwo „Zebra” 1990, ISBN 83-85076-07-7.
- Anioły wokół głowy (współpraca: Przemysław Ćwikliński, Jacek Ziarno), Polska Oficyna Wydawnicza BGW 1992, ISBN 83-7066-387-7.
- Parę lat z głowy, Polska Oficyna Wydawnicza BGW 1997, ISBN 83-7066-689-2.
- Chwasty polskie. Klasyki polskiej erotyki (wybór i układ tekstu; Ilustracje Franciszek Starowieyski), Polska Oficyna Wydawnicza BGW 1994, ISBN 83-7066-605-1; wydanie drugie: Grupa Wydawnicza Foksal 2013, ISBN 978-83-7747-902-5.
Odznaczenia i wyróżnienia
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w pracy artystycznej” (1998)[31]
- Złoty Krzyż Zasługi (1974)[32]
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (13 lutego 2006)[33][34]
- Odznaka Honorowa „Zasłużony dla Mazowsza” (2024)[35][36]
- Kawaler Legii Honorowej (1986, Francja)
- Komandor Orderu Sztuki i Literatury (1991, Francja)
- Krzyż Zasługi I Klasy Orderu Zasługi RFN (2003, Niemcy)[37]
- Medal Puszkina (2007, Rosja)[38][39]
- Order Przyjaźni Narodów (ZSRS)[40]
Nagrody
- Nagroda na 1. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku za najlepszą pierwszoplanową rolę męską w filmie Potop (1974)
- Nagroda im. Konstantego Stanisławskiego (29 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Moskwie, czerwiec 2007)
- Nagroda dla Aktora za Szczególny Wkład w Sztukę Filmową (festiwal Plus Camerimage, listopad 2012)[41]
- Doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego (11 marca 2013)[42]
- Honorowy obywatel miasta stołecznego Warszawy (2017)[43]
- Honorowy obywatel Opola (2015)[44]
- Kamień Optymizmu oraz tytuł Aktora NieZwykłego na Festiwalu Filmów-Spotkań NieZwykłych w Sandomierzu (2017)[45]
- Honorowy obywatel Podkowy Leśnej (2025)[46]
Daniel Olbrychski zagrał w pięciu filmach nominowanych, w tym dwóch nagrodzonych Oscarem dla najlepszego filmu międzynarodowego (nieanglojęzycznego):
- 1975 Potop (1974)
- 1976 Ziemia obiecana (1975)[47]
- 1980 Panny z Wilka (1979)
- 1980 Blaszany bębenek (1979)
- 1985 Przekątna gońca (1984)[48]
Przypisy
- ↑ Daniel Olbrychski – eBilet.pl [online], www.ebilet.pl [dostęp 2021-04-12].
- ↑ l, Teatr 6.piętro [online], teatr6pietro.pl [dostęp 2021-04-12] (pol.).
- Daniel Olbrychski: Anioły wokół głowy. Przemysław Ćwikliński, Jacek Ziarno (współpraca). Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1992. ISBN 83-7066-387-7. OCLC 830287434.
- 1 2 S. 12–13.
- ↑ S. 11–13.
- ↑ S. 16–17.
- ↑ S. 18–19, 27.
- ↑ S. 18–22.
- ↑ S. 138.
- ↑ S. 81.
- ↑ S. 24–27.
- ↑ S. 31.
- ↑ S. 52, 78.
- ↑ S. 82–89.
- ↑ S. 103, 114–115.
- ↑ S. 88–89, 117.
- ↑ S. 124–125, 179, 184.
- ↑ S. 118.
- 1 2 S. 122–123.
- ↑ S. 120–121.
- ↑ S. 182.
- ↑ S. 124–129.
- ↑ S. 150–151.
- ↑ S. 148–149, 157.
- ↑ S. 224–225.
- ↑ S. 242–243.
- ↑ S. 304–305.
- ↑ S. 215.
- ↑ S. 186–189.
- ↑ S. 216–217.
- ↑ S. 306–314.
- ↑ S. 242.
- ↑ S. 236–237, 244, 262–265.
- ↑ S. 247, 262–266.
- ↑ S. 191, 282–283.
- ↑ S. 268, 284–285.
- ↑ S. 224–225, 288–291.
- ↑ S. 286.
- ↑ S. 292–293.
- ↑ S. 194–195, 292–293.
- ↑ S. 98.
- ↑ S. 161, 165.
- ↑ S. 169.
- ↑ S. 170, 236–237.
- ↑ S. 173.
- ↑ S. 205.
- ↑ Krzysztof Olbrychski [online], nekrologi.wyborcza.pl [dostęp 2017-03-17] (pol.).
- ↑ Tygodnik „Życie na Gorąco” nr 27, 5 lipca 2012, s. 16–17.
- ↑ Daniel Olbrychski: bokser! [online], film.onet.pl, 1 października 2012.
- Krystyna Demska-Olbrychska, Daniel Olbrychski: Dary losu. Katarzyna Rygiel (red.). Warszawa: Wydawnictwo Agora, 2025. ISBN 978-83-8380-322-7.
- ↑ S. 48.
- ↑ S. 96–97.
- ↑ S. 97.
- ↑ S. 208.
- ↑ S. 117.
- ↑ S. 10–11, 142, 393–396.
- ↑ S. 271.
- ↑ S. 136.
- ↑ S. 134.
- ↑ S. 406.
- ↑ S. 124.
- ↑ S. 342–343.
- ↑ S. 139, 328.
- ↑ S. 343–344.
- ↑ S. 278.
- ↑ S. 328.
- ↑ S. 346.
- ↑ S. 229.
- ↑ S. 186–188.
- ↑ S. 321.
- ↑ S. 130.
- ↑ S. 129–130.
- ↑ S. 11.
- ↑ S. 153.
- ↑ S. 154–155.
- ↑ S. 157.
- ↑ S. 158.
- ↑ S. 46.
- ↑ S. 252.
- ↑ S. 273, 337.
- ↑ S. 407.
- ↑ S. 413.
- ↑ S. 60.
- ↑ S. 230–231.
- ↑ S. 139, 302.
- ↑ S. 19.
- ↑ S. 159, 226–227.
- ↑ S. 77.
- ↑ S. 9.
- ↑ S. 357–358.
- ↑ S. 265–266.
- ↑ Edmund Kujawski (red.), Witold Grabski (red.): „Pochodem idziemy...” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, 2003, s. II 125. ISBN 83-06-02325-0.
- ↑ Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1993, s. 512. ISBN 83-223-2644-0.
- ↑ Olbrychski obronił pracę magisterską. 2010-10-01. [dostęp 2010-10-02]. (pol.).
- Daniel Olbrychski, Parę lat z głowy, Przemysław Ćwikliński, Jacek Ziarno, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1997, ISBN 83-7066-689-2.
- ↑ Andrzej Konic. filmpolski.pl. [dostęp 2020-11-16].
- ↑ Aleksander Jackiewicz: Olbrychski w „Hamlecie”. [w:] „Film” [on-line]. encyklopediateatru.pl, 1970-05-24. [dostęp 2021-04-01]. (pol.).
- ↑ Katarzyna Stoparczyk: Tym. Człowiek szczery na trzy litery. Wydawnictwo Otwarte, 2025, s. 107. ISBN 978-83-8399-002-6.
- ↑ Maria Oleksiewicz: 535 dni Potopu. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1975, s. 14–17. OCLC 69309053.
- ↑ Grzegorz Wojtowicz: Kmicic walczy z nazizmem. stopklatka.pl, 2000-11-19. [dostęp 2012-03-14]. [zarchiwizowane z [brak tego adresu] (2013-05-04)]. (pol.).
- ↑ Piotr Kosiewski. Zachęta do.... „Znak”. 551, kwiecień 2001. Wydawnictwo Znak.
- ↑ Biuro Prasowe Jasnej Góry – Discovery-Historia też broni Jasnej Góry [online], www.jasnagora.com [dostęp 2023-12-27].
- ↑ Tygodnik „Życie na Gorąco” nr 46, 13 listopada 2014, s. 56–57.
- ↑ Olbrychski spotkał syna po 13 latach.
- ↑ Gwiazdy, które się związały ze swoimi menedżerami. plejada.pl, 2015-01-12. [dostęp 2021-01-30].
- ↑ Alain Delon wanted Daniel Olbrychski to give him the award.. Leo Rockefeller 2017-06-02. [dostęp 2019-07-22].
- ↑ Prawy sierpowy mistrza [online], encyklopediateatru.pl, 12 lipca 2007 [dostęp 2025-03-02].
- ↑ Barbara Sowa: Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała Lista. dziennik.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-21].
- ↑ Słaba pamięć Olbrychskiego. Stracił prawko już 3 raz! [online], Fakt24.pl, 11 lipca 2015 [dostęp 2023-12-16].
- ↑ Daniel Olbrychski prowadził po alkoholu. Stracił prawo jazdy [online], TVN Warszawa, 17 czerwca 2015 [dostęp 2023-12-16].
- ↑ Daniel Olbrychski za jazdę po alkoholu zapłaci 10 tysięcy złotych grzywny – Wiadomości [online], polskieradio24.pl, 23 października 2015 [dostęp 2023-12-16].
- ↑ Dramat Daniela Olbrychskiego. W wypadku stracił zęby. Podano konkretną liczbę [online], se.pl, 4 grudnia 2019 [dostęp 2023-12-16].
- ↑ Pan Olbrychski w bazie Filmweb
- Filip Gańczak: Filmowcy w matni bezpieki. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2011. ISBN 978-83-7648-714-4. OCLC 879643901.
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 maja 1998 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1998 r. Nr 25, poz. 366 (ISAP)).
- ↑ Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974.
- ↑ Daniel Olbrychski odznaczony złotym medalem Gloria Artis. wiadomosci.wp.pl, 13 lutego 2006. [dostęp 2013-01-27].
- ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Portal Gov.pl [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2026-01-31].
- ↑ Dyplom nadania odznaki (zdjęcie) [online], twitter/X [dostęp 2024-02-12].
- ↑ Justyna Michniewicz, Daniel Olbrychski Zasłużony dla Mazowsza [online], mazovia.pl, 12 lutego 2024 [dostęp 2024-02-12].
- ↑ Niemiecki Krzyż Zasługi dla Daniela Olbrychskiego [online], Wyborcza.pl, 24 lutego 2003 [zarchiwizowane z adresu 2013-04-16].
- ↑ Medal Puszkina dla Olbrychskiego. wyborcza.pl, 2008-04-02. [dostęp 2021-01-30]. (pol.).
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 01.11.2007 г. № 1445 [online], kremlin.ru, 1 listopada 2007 [dostęp 2023-09-18] (ros.).
- ↑ Даниэль Ольбрыхский: Счастье иногда возможно : - © Газета «Музыкальная правда», Интервью, Кино - 31 - Вахрамов Владимир - Издательский Дом «Новый Взгляд» - [online], Издательский Дом «Новый Взгляд», 17 sierpnia 2007 [dostęp 2026-01-31] (ros.).
- ↑ Plus Camerimage nagradza Olbrychskiego. Rzeczpospolita, 2012-11-12. [dostęp 2012-11-30].
- ↑ Daniel Olbrychski doktorem honoris causa Uniwersytetu Opolskiego. Nowa Trybuna Opolska, 2013-03-11. [dostęp 2013-03-28].
- ↑ Radni nie mieli żadnych wątpliwości. Daniel Olbrychski honorowym obywatelem Warszawy. metrowarszawa.gazeta.pl, 2017-06-08. [dostęp 2017-06-08].
- ↑ Daniel Olbrychski honorowym obywatelem Opola. nto.pl, 2015-11-11. [dostęp 2018-02-28].
- ↑ Aktorzy Niezwykli otrzymają Kamienie Optymizmu [online], Radio Kielce [dostęp 2021-05-29] (pol.).
- ↑ Daniel Olbrychski Honorowym Obywatelem Podkowy Leśnej. www.przegladregionalny.pl. [dostęp 2025-04-11].
- ↑ Premiera.
- ↑ Pan Olbrychski. [dostęp 2025-08-14].
Linki zewnętrzne
- Daniel Olbrychski w bazie IMDb (ang.)
- Daniel Olbrychski w bazie Filmweb
- Daniel Olbrychski w bazie filmpolski.pl
- Daniel Olbrychski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09].
- Daniel Olbrychski na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- ISNI: 0000000078396499
- VIAF: 79167401
- LCCN: n91103439
- GND: 119102862
- BnF: 13898085z
- SUDOC: 061190241
- NKC: js20070615022
- BNE: XX1748382
- NTA: 183255127
- BIBSYS: 3105919
- CiNii: DA17779313
- PLWABN: 9810538289605606
- NUKAT: n95210215
- J9U: 987007433053605171
- LNB: 000273685
- CONOR: 149555555
- KRNLK: KAC2020M3684
- LIH: LNB:Ba7C;=BD
- WorldCat: E39PBJfmmkJDK7kHKJ3HhyHwG3