Maria Pajerska

Maria Pajerska
„Hanka”, „Maryna”, „Marynka”, „Janeczka”
Data i miejsce urodzenia

11 lipca 1913
Nowy Targ

Data i miejsce śmierci

12 sierpnia 1942
Warszawa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Maria Pajerska ps. „Hanka”, „Maryna”, „Marynka”, „Janeczka” (ur. 11 lipca 1913 w Nowym Targu, zm. 12 sierpnia 1942 w Warszawie) – polska nauczycielka, podczas II wojny światowej członkini ZWZ–AK, kurierka.

Życiorys

Urodziła się 11 lipca 1913 w Nowym Targu[1][2][3][4]. Ukończyła naukę w Państwowym Gimnazjum im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu[4]. Została absolwentką Seminarium Nauczycielskiego w Warszawie[4]. Z zawodu była nauczycielką i przed 1939 pracowała w prywatnym gimnazjum w Warszawie[1][5][2][4], m.in. w latach 1938–1940 była nauczycielką młodszych klas w Gimnazjum Władysława Giżyckiego[6][7].

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 będąc członkinią Przysposobienia Wojskowego Kobiet brała udział w obronie Warszawy[2]. Pod koniec 1939 powróciła do Nowego Targu[2].

Grób Marii Pajerskiej na Cmentarzu Bródnowskim.

Przystąpiła do Związku Walki Zbrojnej[4]. Po wezwaniu do Krakowa 21 lipca 1940 uczestniczyła tam w naradzie, gdzie kpt. Adam Smulikowski ps. „Kotwicz” poinformował o utworzeniu jednolitego odcinka kuriersko-przerzutowego „Południe”, w ramach którego istniały cztery pododcinki o kryptonimach od imion żeńskich: „Teresa” (Nowy Targ), „Sabina” (Nowy Sącz), „Kazimiera” (Jasło), „Bronisława” (Sanok)[1][8]. Od tego czasu została kierowniczką pododcinka „Teresa” z siedzibą w Nowym Targu[9][10][11][12][1][13][8]. Funkcję pełniła do czerwca 1941[13]. Używała pseudonimów „Hanka”, „Marynka”[10][11][12][14], „Janeczka” oraz przybranego nazwiska Teresa Porębska[2][3]. Sama także przechodziła na trasie transgranicznej przez Zakopane do Budapesztu jako kurierka[1]. Brała udział w akcjach bojowych[1].

Po „wsypie” w Krakowie i bezpośrednim zagrożeniu aresztowaniem została przeniesiona służbowo do Warszawy[1]. Przydzielona do sztabu „Skrzydeł” i działała przy przejmowaniu zrzutów lotniczych[1]. Po przekształceniu ZWZ od lutego 1942 działała w Armii Krajowej[4]. Na wiosnę 1942 jej konspiracyjna działalność została wykryta przez gestapo[1]. Rankiem 12 sierpnia 1942 została zaskoczona wtargnięciem Niemców w swym mieszkaniu przy ulicy Zakręt 1 na warszawskiej Sadybie[1][13][9][15]. Aresztowana, już po ubraniu się i przed wyjściem w obstawie, pozorując konieczność uczesania się zażyła truciznę (cyjanek) popełniając samobójstwo[1][13][9][15][4]. Została pochowana na Cmentarzu Bródnowskim (kwatera 37F-4) i podpisana pseudonimem „Teresa”[4].

Upamiętnienie

Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[5][16][9][4].

Została wymieniona na tablicy upamiętniającej wychowanków-ofiary wojny, ustanowionej w macierzystym I Liceum Ogólnokształcącym im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu[16][4].

Uchwałą Miasta Nowy Targ z 20 listopada 2017 ulica Wojsk Ochrony Pogranicza została przemianowana na ulicę Marii Pajerskiej[17][15][18].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Aleksander Rybicki (red. Artur Bata). Leśne ścieżki (2). „Podkarpacie”. Nr 2, s. 7, 13 stycznia 1983.
  2. 1 2 3 4 5 Maria Fieldorf: Generał „Nil”. August Emil Fieldorf. Fakty, dokumenty, relacje. 1993, s. 369.
  3. 1 2 Teodor Gąsiorowski: Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939-1956. T. 1. 1997, s. 111.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Grzegorz Watycha: Ankieta konsultacyjna w sprawie ustawowego obowiązku zmiany nazwy ulicy Wojsk Ochrony Pogranicza. nowytarg.pl, 2017-11-03. [dostęp 2021-07-25].
  5. 1 2 Włodzimierz Wnuk: Walka podziemna na szczytach. 1980, s. 156.
  6. ↑ Lista nauczycieli i pracowników administracji Gimnazjum Władysława Giżyckiego w Warszawie. W: Eugeniusz Sawrymowicz (red.): Księga pamiątkowa zjazdu byłych nauczycieli i wychowanków Gimnazjum Władysława Giżyckiego w Warszawie w dniach 4 i 5 października 1947 roku. Warszawa: Nakładem Komitetu Organizacyjnego Zjazdu, 1949, s. 70.
  7. ↑ Halina Rowicka-Stillerowa: Wspomnienie o śp. Marii Pajerskiej. W: Eugeniusz Sawrymowicz (red.): Księga pamiątkowa zjazdu byłych nauczycieli i wychowanków Gimnazjum Władysława Giżyckiego w Warszawie w dniach 4 i 5 października 1947 roku. Warszawa: Nakładem Komitetu Organizacyjnego Zjazdu, 1949, s. 38.
  8. 1 2 Brygidyn 1992 ↓, s. 98-99.
  9. 1 2 3 4 Jerzy Ślaski: Polska walcząca. 1990, s. 199.
  10. 1 2 Grzegorz Mazur: Wojna i okupacja na Podkarpaciu i Podhalu. 1998, s. 166.
  11. 1 2 Ewa Bukowska: Łączność, sabotaż, dywersja. Kobiety w Armii Krajowej. 1985, s. 129.
  12. 1 2 Józef Kasperek: Podhale w latach wojny i okupacji niemieckiej 1939-1945. 1990, s. 289.
  13. 1 2 3 4 Tadeusz M. Trajdos: Spisz i Orawa. W 75. rocznicę powrotu do Polski północnych części obu ziem. 1995, s. 111.
  14. ↑ Brygidyn 1992 ↓, s. 98, 288.
  15. 1 2 3 Anna Szopińska: Dla jeszcze jednej bohaterki – potrzebna ulica…. podhaleregion.pl, 2014-01-23. [dostęp 2021-07-25].
  16. 1 2 Maria Groblewska-Orzechowska: Konspirowały i walczyły. 1980, s. 182.
  17. ↑ Uchwała nr XLII/398/2017 Rady Miasta Nowy Targ z dnia 20 listopada 2017 r. w sprawie: zmiany nazwy ulicy Wojsk Ochrony Pogranicza. nowytarg.pl. [dostęp 2021-07-25].
  18. ↑ Maria Pajerska zostanie upamiętniona. Mieszkańcy dotychczasowej ulicy WOP nie muszą wymieniać dokumentów. podhaleregion.pl, 2017-12-08. [dostęp 2021-07-25].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.