Matylda (cesarzowa)

Matylda

Cesarzowa Matylda

Cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego
Okres	od 13 kwietnia 1117 do 25 maja 1125
Jako żona	Henryka V Salickiego
Koronacja	13 kwietnia 1117
Poprzedniczka	Eupraksja
Następczyni	Rycheza z Northeimu
Pani Anglików, królowa Anglii
Okres	od 7 kwietnia 1141 do 1 listopada 1141
Koronacja	nie doszło do koronacji
Poprzednik	Stefan z Blois
Następca	Stefan z Blois
Dane biograficzne
Dynastia	Normandzka
Data i miejsce urodzenia	prawdopodobnie 7 lutego 1102 Sutton Courtenay
Data i miejsce śmierci	10 września 1167 Rouen
Miejsce spoczynku	katedra w Rouen
Ojciec	Henryk I Beauclerc
Matka	Matylda Szkocka
Rodzeństwo	Wilhelm Adelin
Mąż	Henryk V Salicki Godfryd V Plantagenet
Dzieci	Henryk II Plantagenet Godfryd VI Andegaweński Wilhelm de Poitou

Matylda (ur. prawdopodobnie 7 lutego 1102^[1] w Sutton Courtenay^[2], zm. 10 września 1167^[3.1] w Rouen) – królewna angielska, pretendentka do tronu Anglii w latach 1135-1148, królowa Niemiec w latach 1110–1117 i cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego w latach 1117–1125 jako żona Henryka V Salickiego, córka Henryka I Beauclerca oraz Edyty-Matyldy, hrabina Andegawenii w latach 1129-1151 jako żona Godfryda V Plantageneta, pani Anglików w 1141.

Matylda urodziła się w 1102 jako jedyna córka króla Anglii Henryka I i jego pierwszej żony Edyty Matyldy^[4]. Data dzienna jej narodzin nie jest znana, jednak miało to miejsce najprawdopodobniej 7 lutego 1102^[1]. Rok później urodził się jej brat, Wilhelm; ponadto miała liczne przyrodnie rodzeństwo ze strony ojca^[2].

Ze strony ojca pochodziła z rodu Wilhelma Zdobywcy, natomiast jej babką macierzystą była Małgorzata Szkocka, siostra króla Anglii Edgara II, w związku z tym miała „podwójne” prawa do angielskiego tronu^[2].

Jej ojczystym językiem był francuski normandzki, umiała również czytać po łacinie^[2].

W wieku 7 lat została zaręczona z Henrykiem V, który był królem Niemiec od 1105. Posag królewny wynosił 10 tysięcy marek w srebrze^[2]. W 1110 opuściła Anglię aby udać się na dwór królewski do przyszłego męża. W Utrechcie w marcu lub kwietniu 1110 odbyły się powtórne, formalne zaręczyny Matyldy i Henryka. 25 lipca 1110 w Moguncji, mimo braku ślubu z Henrykiem, została ukoronowana na królową Niemiec przez arcybiskupa Kolonii^[2].

Matylda tuż po koronacji zamieszkała w Trewirze, gdzie nad jej edukacją czuwał arcybiskup Bruno, jeden z najbliższych współpracowników jej narzeczonego^[2].

Henryk poślubił Matyldę w Wormacji 6 stycznia 1114^[5]. Uroczystość była pełna przepychu m.in. rolę świadków pełniło pięciu arcybiskupów, trzydziestu biskupów i pięciu książąt. Małżeństwo było uważane za zgodne i szczęśliwe^[3.2].

W marcu 1116 Matylda towarzyszyła mężowi w podróży do Toskanii i Rzymu. Podczas jego nieobecności sprawowała funkcję regentki^[6].

W 1117 r. w Niedzielę Wielkanocną lub w święto Zesłania Ducha Świętego arcybiskup Bourdin w papieskiej bazylice włożył na głowę Matyldy koronę cesarską. Mimo tego, iż nie była koronowana przez papieża, to do końca życia posługiwała się tytułem cesarzowej i tak też była nazywana przez sobie współczesnych (Mathilda Imperatrix)^[3.2].

Para cesarska nie miała dzieci, aczkolwiek kronikarz Hermann z Tournai zapisał, że cesarzowa urodziła dziecko, które żyło tylko kilka chwil. Henryk zmarł 23 maja 1125^[7.1].

W 1120 podczas katastrofy Białego Statku zginął dziedzic tronu Wilhelm Adelin^[7.1]. Bezpotomna śmierć królewicza i brak potomstwa w drugim małżeństwie króla (z Adelizą z Lowanium) spowodował, iż to Matylda została uznana przez niego następczynią tronu^[7.1]. Matylda wróciła do Anglii w 1126^[7.1].

1 stycznia 1127 w Windsorze podczas ceremonii, której przewodniczył biskup Roger z Salisbury, większość możnych złożyła przysięgę, iż uznają w Matyldzie przyszłą królową Anglii^[7.1]. Jednymi z pierwszych, którzy przysięgli, byli jej kuzyn Stefan oraz jej przyrodni brat Robert^[7.2]. Mimo tego, że odebrała hołd, do końca życia swego ojca musiała zabiegać o poparcie baronów, którzy byli jej niechętni ze względu na jej płeć oraz arogancję^[7.1].

8 września 1131 w Northampton Matylda po raz drugi odebrała przysięgę od możnych, którzy potwierdzili jej status jako następczyni tronu^[3.3].

W 1133 w Rouen możni ponownie przysięgli Matyldzie, że uszanują jej prawo do dziedziczenia tronu Anglii^[7.2].

Matylda jako młoda wdowa po cesarzu rzymskim i dziedziczka tronu Anglii była jedną z najbardziej atrakcyjnych partii w Europie^[7.1]. W 1127 Henryk I zdecydował, że jego córka poślubi syna hrabiego Andegawenii Fulka V Godfryda^[7.1]. Ślub odbył się 17 czerwca 1128 w Le Mans^[7.1].

Matylda była niechętna temu mariażowi, głównie z uwagi na różnicę wieku (była starsza od męża o 11 lat) oraz jego pochodzenie^[7.1]. Dopiero rok po ślubie Godfryd został hrabią Andegawenii, jednak sama Matylda nie chciała używać tytułu hrabiny uważając go za mało godny jej jako cesarzowej i córki króla^[3.3]. Małżeństwo nie spotkało się z poparciem baronów angielskich^[7.1].

Małżeństwo było nieudane; rok po ślubie Matylda wyjechała do Rouen^[3.3]. Dopiero po interwencji ojca Matylda wróciła do Godfryda^[3.3]. Stosunki pomiędzy małżonkami pogorszyły się, gdy król nie przekazał Godfrydowi zamków, które Matylda miała wnieść mu w posagu^[7.2]. 1 grudnia 1135 Henryk I zmarł^[7.2]. Matylda wraz z mężem przebywała wtedy w Andegawenii^[7.3]. Nie wzięła udziału w pogrzebie ojca^[3.3].

Godfryd i Matylda mieli razem trzech synów:

• Henryk II, król Anglii, początkowo znany jako Henry FitzEmpress^[7.2]
• Godfryd^[7.2], hrabia Andegawenii i Nantes,
• Wilhelm de Poitou^[7.2], hrabia Poitou

Poród drugiego syna był bardzo trudny; Matylda przeczuwając śmierć wydała dyspozycje dotyczące swojego pogrzebu^[3.3]. Król czuwał przy córce, której ostatecznie udało się wyzdrowieć^[3.3].

Matylda na wieść o śmierci ojca wraz z mężem wyruszyła do Normandii, skąd planowali wybrać się do Rouen^[7.3]. Napotkali na wrogość ze strony baronów, co uniemożliwiło im dalszą podróż^[7.3]. W międzyczasie siostrzeniec zmarłego króla, Stefan z Blois, zagarnął tron Anglii dla siebie^[7.3]. Stefan wykorzystał niechęć biskupa Rogera z Salisbury do Matyldy a także wpływy swojego brata Henryka (biskupa Winchesteru) i zdołał koronować się 22 grudnia 1135 na króla^[7.3]. Matylda, pragnąc odzyskać koronę, wypowiedziała mu wojnę nazywaną Anarchią. Poparcia udzielili jej król Szkocji Dawid I i przyrodni brat cesarzowej, Robert, 1. hrabia Gloucester. Stefana popierała hierarchia kościelna, papież Innocenty II, arcybiskup Canterbury Aethelnoth i arcybiskup Yorku, Thurstan. Ten ostatni odparł w sierpniu 1138 roku najazd Szkotów na Anglię.

Na początku 1136 Matylda zwróciła się o pomoc do papieża wskazując na krzywoprzysięstwo samego Stefana jak i możnych, którzy go popierali a także podniosła zasadę primogenitury^[7.3].

Stefan popełnił wiele błędów i zraził do siebie większość stronników, natomiast Matylda szybko udowodniła, że jest zdolniejsza i bardziej bezwzględna niż jej przeciwnik. Przykładowo, kiedy wojska schwytały Matyldę, rycerski król zgodził się ją uwolnić. Gdy jednak później Stefan dostał się do jej niewoli (kwiecień 1141), zakuła go w łańcuchy i poniżyła. Mimo wielu przeciwników Matylda ogłosiła siebie „panią Anglików” (Lady of the English) i pojechała do Londynu na koronację. Jej determinacja i odwaga były uważane za nienaturalne u kobiety. W wigilię koronacji lud Londynu zbuntował się przeciwko niej i zmusił do ucieczki do Normandii. Karta wojny odwróciła się. Hrabia Gloucester dostał się w listopadzie 1141 do niewoli u zwolenników Stefana i został wymieniony na króla. Stefan stopniowo odzyskał władzę w Anglii i w 1142 obległ Matyldę w zamku Oksford. Matylda uciekła z oblężonego zamku podczas śnieżycy. Ubrana w biel, przemknęła się pomiędzy wrogimi żołnierzami i uciekła do Wallingford. W 1141 uciekła z zamku Devizes udając martwą i dzięki temu zdołała uciec przed wrogimi wojskami Stefana. Stefan ogłosił śmierć Matyldy.

W 1147 zmarł jej najwierniejszy stronnik, hrabia Gloucester. Matylda udała się do Francji. Stefan wygrał wojnę domową, ale jego rządy wciąż dalekie były od stabilizacji. W 1153 zmarł jego syn Eustachy IV z Boulogne. Jednocześnie najstarszy syn Matyldy, Henryk, zaatakował południe Anglii. Stefan zawarł więc z przeciwnikami traktat w Wallingford, w którym uznawał Henryka Plantageneta swoim następcą. Zmarł w 1154 i Plantagenet, pod imieniem Henryka II, wstąpił na tron Anglii.

Ostatnie lata życia Matylda spędziła w Rouen, gdzie posiadała swój własny dwór. Pośredniczyła również w sporach między swoimi dwoma najstarszymi synami, Henrykiem i Godfrydem. Zanim ten drugi zmarł nagle w 1158, trzykrotnie toczył wojnę ze swoim bratem. Serdeczne stosunki łączyły natomiast Henryka z jego najmłodszym bratem, Wilhelmem, który był ulubionym dzieckiem matki. Kiedy arcybiskup Canterbury Thomas Becket odmówił Wilhelmowi małżeństwa z dziedziczką hrabstwa Surrey, ten udał się na dwór matki, gdzie zmarł w 1164 roku.

Mimo używania tytułu „pani Anglików”, Matylda nigdy nie cieszyła się popularnością wśród ludu, który uznawał ją za zbyt obcą i zbyt wyniosłą. Władała trzema językami: francuskim, niemieckim i łaciną. Zmarła w Rouen i została pochowana w tamtejszej katedrze. Na jej grobie napisano: Wspaniała przez urodzenie, wspanialsza przez ślub, ale najwspanialsza przez swego potomka. Tu leży córka, żona i matka Henryków^[3.1].