Megaphrynium

*Megaphrynium*
	; Megaphrynium macrostachyum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	marantowate
Rodzaj	Megaphrynium
	Nazwa systematyczna
	Megaphrynium Edgar Milne-Redhead; Kew Bull. 7: 169 (1952)
	Typ nomenklatoryczny
	Megaphrynium macrostachyum (K.Schum.) Milne-Redh

Megaphrynium Milne-Redh. − rodzaj roślin z rodziny marantowatych. Należy do niego pięć gatunków występujących w środkowo-zachodniej Afryce, na obszarze od Gwinei do Sudanu i Demokratycznej Republiki Konga^[3].

Nazwa naukowa rodzaju została utworzona poprzez dodanie przedrostka mega- (duży) do nazwy rodzaju Phrynium^[5].

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne, nagie lub owłosione^[6], osiągające wielkość do 4 metrów (Megaphrynium macrostachyum)^[7].

Pędy: Podziemne kłącze, u M. macrostachyum osiągające 6 metrów długości^[7]. Łodygi pojedyncze, z jednym liściem i zwieńczone kwiatostanem^[6].

Liście: Liście odziomkowe o bardzo długich ogonkach, u M. microstachyum osiągających 5 metrów długości^[7]. Blaszka liściowa duża, eliptyczna, nieznacznie asymetryczna. Liść łodygowy podobny, ale z krótszym ogonkiem^[6].

Kwiaty: Zebrane parami w zredukowane wierzchotki, tworzące kłosowaty, słabo rozgałęziony lub niekiedy pojedynczy kwiatostan złożony z licznymi węzłami (z każdego z nich wyrasta pojedyncza wierzchotka). Wszystkie wierzchotki zamknięte są w podsadce, opadającej w trakcie kwitnienia. Każda wierzchotka również wsparta jest pojedynczą, mięsistą podsadką. Listki zewnętrznego okółka okwiatu wolne. Listki wewnętrznego okółka u dołu zrośnięte w rurkę. Dwa zewnętrzne prątniczki wąskolancetowate, równowąskie lub szydłowate, niekiedy jeden z nich zanika. Prątniczek kapturkowaty z wyrostkiem w kształcie ostrogi. Zalążnia trójkomorowa^[6].

Owoce: Spłaszczone, kulistawe torebki z wyraźnymi szwami, wolno pękające, nagie, czerwone, wewnątrz mięsiste lub śluzowate^[6]. Nasiona z osnówką^[6].

Ekologia

Występuje na wysokości od poziomu morza do 1500 m n.p.m. w wilgotnych miejscach w lasach pierwotnych i wtórnych oraz na ugorach. Często tworzy duże, jednolite zarośla, które mogą opóźniać sukcesję wtórną drzew. Osiągając wysokie zagęszczenia, szczególnie po wycince lasu lub pożarach, stanowi ważny etap sukcesji w lasach deszczowych Afryki Środkowej^[7].

Rośliny z tego rodzaju stanowią źródło pożywienia dla słoni leśnych, naczelnych, w tym goryli nizinnych, szympansów karłowatych i szympansów zwyczajnych^[8].

Systematyka

Pozycja systematyczna: Rodzaj z rodziny marantowatych (Marantaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales)^[2].

Wykaz gatunków^[3]

Megaphrynium distans Hepper
Megaphrynium gabonense Koechlin
Megaphrynium macrostachyum (K.Schum.) Milne-Redh.
Megaphrynium trichogynum Koechlin
Megaphrynium velutinum (K.Schum.) Koechlin

Zastosowanie

Rośliny spożywcze: Młode liście Megaphrynium microstachyum gotuje się w oleju i wodzie, a następnie spożywa jako warzywo. Miąższ owoców jest spożywany i stosowany jako słodzik w przygotowywaniu potraw. Owoce są również wykorzystywane do odstawiania niemowląt od piersi. Prażone nasiona są spożywane w Demokratycznej Republice Konga (smakują jak kukurydza)^[7].

Rośliny lecznicze: W tradycyjnej medycynie Wybrzeża Kości Słoniowej sok z liści M. microstachyum jest stosowany w leczeniu padaczki i obłędu, a liście i owoce są czasami przepisywane jako antidotum na zatrucia. W Kamerunie wywar z liści jest stosowany przeciwko żółtaczce. W Demokratycznej Republice Konga popiół z kłączy przykłada się na krosty^[7].

Inne zastosowania: Liście są często używane do pakowania żywności i krycia dachów. W środkowej Afryce często używa się ich do owijania manioku przed gotowaniem. Z liści wytwarza się również inne artykuły, takie jak jednorazowe koszyki, talerze, kubki, garnki, pojemniki, lejki, wachlarze i parasole, a także używa się ich jako materacy do spania. W Gabonie liście służą do owijania ubrań, aby chronić je przed deszczem. W Demokratycznej Republice Konga liście służą do pokrywania glinianych ścian. Cały lub rozcięty ogonek liścia i paski kory służą do wiązania i wyrobu mat, koszyków, mioteł i innych przyborów. Wyrabia się z nich również bransoletki i inne ozdoby^[7].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-09-17] (ang.).
1 2 3 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-28]. (ang.).
↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2023-11-18]. (ang.).
↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names. T. 3: M-Q. CRC Press, 2000, s. 1643. ISBN 0-8493-2677-X. (ang.).
1 2 3 4 5 6 E. Milne-Redhead. Notes on African Marantaceae. „Kew Bulletin”. 7 (2), s. 167–170, 1952.
1 2 3 4 5 6 7 M. Brink, E.G. Achigan-Dako: Plant resources of Tropical Africa 16: Fibres. PROTA, 2012, s. 327–329. ISBN 978-92-9081-481-8.
↑ Jorrit H. Poelen, James D. Simons, Chris J. Mungall. Global Biotic Interactions: An open infrastructure to share and analyze species-interaction datasets. „Ecological Informatics”, 2014. DOI: 10.1016/j.ecoinf.2014.08.005..

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-09-17] (ang.).

[kew-3] 1 2 3 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-28]. (ang.).

[ing-4] Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2023-11-18]. (ang.).

[crc-5] Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names. T. 3: M-Q. CRC Press, 2000, s. 1643. ISBN 0-8493-2677-X. (ang.).

[rev-6] 1 2 3 4 5 6 E. Milne-Redhead. Notes on African Marantaceae. „Kew Bulletin”. 7 (2), s. 167–170, 1952.

[fibres-7] 1 2 3 4 5 6 7 M. Brink, E.G. Achigan-Dako: Plant resources of Tropical Africa 16: Fibres. PROTA, 2012, s. 327–329. ISBN 978-92-9081-481-8.

[globi-8] Jorrit H. Poelen, James D. Simons, Chris J. Mungall. Global Biotic Interactions: An open infrastructure to share and analyze species-interaction datasets. „Ecological Informatics”, 2014. DOI: 10.1016/j.ecoinf.2014.08.005..

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]