Wierzchotka

Wierzchotka (ang. cyme, łac. cyma) – rodzaj kwiatostanów, należący do grupy kwiatostanów zamkniętych. Kwiaty wyrastają na wierzchołkach rozgałęziających się osi. Gdy zaczyna wyrastać kwiat, oś kończy swój wzrost, zaczynają natomiast w kącie listków rozwijać się boczne osie drugiego rzędu, znowu kończące się kwiatem. Wskutek tego w wierzchotce kwiaty zaczynają kwitnąć od środka kwiatostanu, promieniście w kierunku jego obrzeży. Wierzchotki to cała grupa kwiatostanów, dzieląca się na kilka jeszcze typów:

• wierzchotka jednoramienna (ang., łac. monochasium):
  • sierpik (ang., łac. drepanium) – kwiaty wyrastają w jednej płaszczyźnie, rozgałęziając się zawsze po tej samej stronie pędu, nadając kwiatostanowi kształt sierpowaty, w widoku górnym widać kwiaty ułożone w jednej linii (np. niezapominajka, żywokost),
  • skrętek (ang., łac. bostryx) – podobnie jak u sierpika, przy czym osie skręcają na planie helisy i w widoku górnym widać kwiaty ułożone spiralnie,
  • dwurzędka (ang., łac. cincinnus) – pojedyncze kwiaty wyrastają naprzemiennie po obydwu stronach osi i w widoku górnym położone są zazwyczaj w dwóch rzędach (zygzakowato), jak u niektórych gatunków kosaćca),
  • wachlarzyk (ang., łac. rhipidium – podobnie jak u dwurzędki, ale kwiaty osadzone są w jednej płaszczyźnie i widziane z góry położone są w jednej linii,

• wierzchotka dwuramienna (ang., łac. dichasium) – pod każdym kwiatem szczytowym znajdują się rozgałęzienia drugiego rzędu zakończone kwiatem (np. rogownica),

• wierzchotka wieloramienna, wielopromienista (ang., łac. pleiochasium) – wytwarza w podobny sposób jak wierzchotka dwuramienna nie dwie, lecz kilka osi (np. wilczomlecz).

Za rodzaj wierzchotki uważa się też:

• wiecha z wykształconym kwiatem szczytowym, który kończy wzrost (np. winorośl, lilak):
  • podbaldach – gałązki kwiatostanu dorastają do jednego poziomu (wygląda jak baldachogrono), np. bez czarny, kalina.

• Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
• Stanisław Tołpa, Jan Radomski: Botanika. Podręcznik dla Techników Rolniczych. Warszawa: PWRiL, 1971.
• J. Szweykowska, J. Szweykowski: Botanika. Tom I. Morfologia. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-13946-3.
• Zygmunt Wóycicki: Botanika. Część I. Warszawa: Wydawnictwo Koła Medyków Studentów Uniwersytetu Warszawskiego, 1924, s. 96–97.
• Henk J. Beentje: The Kew plant glossary: an illustrated dictionary of plant terms. Wyd. 2. Richmond: Kew publishing, 2012, s. 45. ISBN 978-1-84246-604-9.