Melanoleuca
 Ciemnobiałka jasnoszara (Melanoleuca exscissa) | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
ciemnobiałka |
| Nazwa systematyczna | |
| Melanoleuca Pat. Cat. Rais. Pl. Cellul. Tunisie (Paris): 22 (1897) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Melanoleuca vulgaris (Pat.) Pat. 1897 | |
Melanoleuca Pat. (ciemnobiałka) – rodzaj grzybów należący do rodziny Melanoleucaceae[1].
Charakterystyka
Naziemne grzyby saprotroficzne zbudowane z bezsprzążkowych strzępek. Wytwarzają owocniki podobne do gąsek (Tricholoma), o suchych, higrofanicznych kapeluszach z blaszkowym hymenoforem. Blaszki hymenoforu są ubarwione biało lub jasnoochrowo, zbiegające lub zatokowato wycięte, o regularnej tramie. U niektórych gatunków występują wrzecionowate cystydy, z kryształkami na szczycie. Zarodniki ciemnobiałek mają pokrój eliptyczny, są pokryte drobnymi brodawkami, pozbawione pory rostkowej, a ich wysyp przeważnie biały, czasem różowy, amyloidalny[2]. Oznaczanie wielu gatunków jest trudne i możliwe tylko przy użyciu mikroskopu[3].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Melanoleucaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Rodzaj Melanoleuca utworzył Narcisse Théophile Patouillard w 1897 r. Gatunkiem typowym jest Melanoleuca vulgaris[1]. Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1998 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był też jako ciemnogłówka lub gąsowniczka[4]. Synonimy łacińskie: Melaleuca Pat., Psammospora Fayod[5].
- Melanoleuca adstringens (Pers.) Konrad 1927 – ciemnobiałka różowoblaszkowa
- Melanoleuca amica (Fr.) Singer 1943[6]
- Melanoleuca angelesiana A.H. Sm. 1944[7]
- Melanoleuca arcuata (Bull.) Singer 1935 – ciemnobiałka brązowomiąższowa
- Melanoleuca bataillei Malençon 1975[7]
- Melanoleuca brevipes (Bull.) Pat. 1900 – ciemnobiałka krótkotrzonowa
- Melanoleuca cognata (Fr.) Konrad & Maubl. 1927 – ciemnobiałka płowa
- Melanoleuca decembris Métrod ex Bon 1986[6]
- Melanoleuca exscissa (Fr.) Singer 1935 – ciemnobiałka jasnoszara
- Melanoleuca graminicola Kühner & Maire 1934 – ciemnobiałka trawnikowa
- Melanoleuca grammopodia (Bull.) Murrill 1914 – ciemnobiałka prążkowanotrzonowa
- Melanoleuca heterocystidiosa (Beller & Bon) Bon 1984[6]
- Melanoleuca humilis (Pers.) Pat. 1900 – ciemnobiałka niska
- Melanoleuca kavinae (Pilát & Veselý) Singer 1936[6]
- Melanoleuca leucophylloides (Bon) Bon 1980[7]
- Melanoleuca melaleuca (Pers.) Murrill 1911 – ciemnobiałka ciemna
- Melanoleuca microcephala (P. Karst.) Singer 1935[6]
- Melanoleuca oreina (Fr.) Kühner & Maire 1934[6]
- Melanoleuca polioleuca (Fr.) Kühner & Maire 1934 – ciemnobiałka białoszara
- Melanoleuca rasilis (Fr.) Singer 1939[6]
- Melanoleuca resplendens (Fr.) Murrill 1914 – tzw. gąska żółtobiała
- Melanoleuca robertiana Bon 1990[6]
- Melanoleuca schumacheri (Fr.) Singer 1943 – ciemnobiałka szarawa
- Melanoleuca strictipes (P. Karst.) Jul. Schäff. 1951 – ciemnobiałka popękana
- Melanoleuca stridula (Fr.) Singer 1943 – ciemnobiałka bulwiastotrzonowa
- Melanoleuca subalpina (Britzelm.) Bresinsky & Stangl 1976 – ciemnobiałka subalpejska
- Melanoleuca subpulverulenta (Pers.) Singer 1939 – ciemnobiałka beżowoszara
- Melanoleuca substrictipes Kühner 1978[6]
- Melanoleuca verrucipes (Fr.) Singer 1939 – ciemnobiałka brodawkowanotrzonowa
- Niektóre inne
- Melanoleuca luteolosperma (Britzelm.) Singer 1935 – ciemnobiałka żółtozarodnikowa[8]
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[9]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody[4] (bez przypisów), oraz według innych[7][8].
„Czarci krąg” ciemnobiałki krótkotrzonowej
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-05-13] (ang.).
- ↑ E. Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.
- ↑ Taxonomy, ecology and distribution of Melanoleuca strictipes (Basidiomycota, Agaricales) in Europe, „Czech Mycology”, 69 (1), 2017, s. 15–30, ISSN 1805-1421 [dostęp 2023-07-22] (ang.).
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 433–436, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-07-01].
- 1 2 3 4 Melanoleuca (ciemnobiałka) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-01-25] (pol.).
- 1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-21].
- ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2020-05-13] (ang.).