Miara kąta

Miara kąta – wielkość kąta wyrażona w odpowiednich jednostkach (stopniach, gradach, radianach, tysięcznych).

W życiu codziennym używa się zwykle miary stopniowej. Kąt pełny dzieli się na 360 stopni kątowych (symbol: ° ), każdy z nich na 60 minut [kątowych] (symbol: ′ ), a każdą z nich na 60 sekund [kątowych] (symbol: ″ ). Części sekund podaje się jako liczby dziesiętne. Tę właśnie miarę wykorzystuje się w popularnych kątomierzach.

W matematyce, a zwłaszcza w trygonometrii, jako jednostkę miary kąta przyjmuje się radian. Najprostsza definicja radiana to:

1 radian = kąt pełny / 2π

Jest on bardzo użyteczny w funkcjach trygonometrycznych, gdyż jako argumentów tych funkcji można używać liczb (niemianowanych) adaptowanych z miary łukowej kątów.

W praktyce militarnej i geodezyjnej stosowany bywa podział kąta pełnego na 400 gradów (lub gradusów, symbol: ^g), z których każdy dzieli się na 100 centygradów (symbol: ^c), a każdy centygrad na 100 myriogradów (symbol: ^cc). Podział taki ułatwia odręczne (pisemne) dodawanie i odejmowanie, gdyż przeniesienia i pożyczki wykonuje się jak przy zwykłych liczbach dziesiętnych, bez konieczności przeliczania stopni i minut na 60 jednostek niższej rangi.

W pomiarach nachylenia nawierzchni używa się miary procentowej (np. przy określeniu nachylenia nawierzchni drogi). Przykładowo 1% oznacza zmianę wysokości o 1 cm na 100 cm długości. Oblicza się to według wzoru:

${\displaystyle Nachylenie={\frac {H}{L}}\cdot 100,}$ gdzie L to długość danego fragmentu stoku, a H wysokość tego fragmentu.

Miara kąta potocznie nazywana jest kątem.

Używa się również (gł. w artylerii) jednostki zwanej tysiączną Definiuje się ją jako miarę kąta środkowego, który z okręgu o promieniu 1 km wycina łuk o długości 1 m. Tysięczna rzeczywista jest więc równa 1/1000 radiana, w przybliżeniu 1/6283,2 kąta pełnego. Spotyka się też definicje:

tysięczna artyleryjska

1 m_a = 1/6400 kąta pełnego

tysięczna Rimailho

1 m_R = 1/6000 kąta pełnego

zatem na kilometrowym okręgu:

Dla porównania:

Argumentami funkcji trygonometrycznych pierwotnie były wartości (rozmiary) kątów. Miara łukowa kątów pozwala, by argumentami funkcji trygonometrycznych były liczby rzeczywiste. Stosowanie stopni może powodować problemy w obliczeniach trygonometrycznych.

Dla kątów bliskich zeru długość łuku okręgu jednostkowego (i kąt wyrażony w radianach) jest w przybliżeniu równa wartości funkcji sinus, stąd pochodna funkcji sinus dla ${\displaystyle x=0}$ wynosi 1. 1 jest też wartością funkcji cosinus dla ${\displaystyle x=0.}$ Okazuje się, że ogólnie:

${\displaystyle \sin 'x=\cos x}$

${\displaystyle \sin ''x=-\sin x}$

${\displaystyle \sin '''x=-\cos x}$

${\displaystyle \sin ''''x=\sin x}$

Tak jest jednak tylko dla kątów wyrażonych w radianach.

Oznaczmy na potrzeby tej sekcji funkcje sinus i cosinus dla stopni przez ${\displaystyle \sin _{\deg }x=\sin {\tfrac {\pi }{180}}x}$ oraz ${\displaystyle \cos _{\deg }x=\cos {\tfrac {\pi }{180}}x.}$

Teraz:

${\displaystyle \sin _{\deg }'x={\tfrac {\pi }{180}}\cos _{\deg }x}$

${\displaystyle \sin _{\deg }''x=-{\tfrac {\pi ^{2}}{180^{2}}}\sin _{\deg }x}$

${\displaystyle \sin _{\deg }'''x=-{\tfrac {\pi ^{3}}{180^{3}}}\cos _{\deg }x}$

${\displaystyle \sin _{\deg }''''x={\tfrac {\pi ^{4}}{180^{4}}}\sin _{\deg }x}$

We wzorach pojawiły się dodatkowe współczynniki. Takie współczynniki są różne od 1 przy każdej mierze kąta oprócz miary łukowej. Podobne utrudnienia powstałyby także w rozwinięciach funkcji trygonometrycznych w postaci szeregów (omówione są tutaj) i w wielu innych miejscach w analizie matematycznej.

W matematyce i jej zastosowaniach teoretycznych używa się też bezwymiarowej miary łukowej. Miara łukowa kąta wyraża wartość stosunku: długości łuku wyciętego z okręgu o środku w wierzchołku kąta do długości promienia tego okręgu. Tak określona miara wyraża się liczbą niemianowaną (bezwymiarową) i może przyjmować wartości z zakresu 0 do 2π.

• pochylenie poziome trasy