Michał Bokalski

W listopadzie 1918 wstąpił do Wojska Polskiego i został przydzielony do 7 Pułku Ułanów. Brał udział w walkach z Rosją bolszewicką na froncie litewsko-białoruskim. 17 kwietnia 1919 został ciężko ranny w okolicach Lidy i do sierpnia leczył się w szpitalu^[2]. Po rekonwalescencji został przydzielony do Szkoły Podchorążych Piechoty (SPPiech) w Warszawie, klasy 18^[5]. Po ukończeniu SPPiech, 25 lutego 1920 został mianowany podporucznikiem z przydziałem do 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej i odkomenderowaniem na kurs do Centralnej Szkoły Karabinów Maszynowych w Ostrowi Mazowieckiej. Po ukończeniu kursu pozostał w Szkole jako instruktor^[6][7].

W 1921 został skierowany jako uczeń do Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych (OSOL) w Toruniu. Po pomyślnym ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu obserwatora został przydzielony do 2 Pułku Lotniczego w Krakowie^[8][9]. Pełnił w nim funkcję dowódcy oddziału sztabowego oraz obserwatora w eskadrze^[7]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznika^[10].

W latach 1922–1924 służył w OSOL na stanowisku instruktora strzelania. Został wówczas ewidencyjnie przeniesiony do 3 Pułku Lotniczego^[7][11]. W 1924 został odkomenderowany do Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy na kurs pilotażu^[12]. Po ukończeniu kursu i zdobyciu tytułu pilota (nr odznaki 683)^[13] został przydzielony do Wyższej Szkoły Pilotów w Grudziądzu na stanowisko instruktora broni^[14][15][7], przy czym w okresie od 5 stycznia do 20 lutego 1925 był odkomenderowany do Niższej Szkoły Pilotów na stanowisko wykładowcy^[16].

W 1925 odbył staż w Szkole Strzelania i Bombardowania w Cazaux we Francji i w czerwcu tego roku został referentem uzbrojenia w Wojskowej Centrali Badań Lotniczych w Centralnych Zakładach Lotniczych. Wraz z powstaniem Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa został do niego przeniesiony i objął stanowisko kierownika stacji doświadczalnej uzbrojenia^[7][17][18]. 3 maja 1926 został awansowany na stopień kapitana^[19].

W 1928 wstąpił do Aeroklubu Rzeczpospolitej Polskiej^[20], który przyznał mu Międzynarodowy Dyplom Pilota w kategorii C^[21].

Od lipca 1929 sprawował funkcję dyrektora nauk w Lotniczej Szkole Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu. Od listopada 1930 przebywał na 4-miesięcznym kursie dowódców eskadr w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa (CWOL) w Dęblinie. Po jego ukończeniu został przeniesiony do 2 Pułku Lotniczego w Krakowie, gdzie zajął stanowisko dowódcy Eskadry Szkolnej, a potem Dywizjonu Szkolnego i w styczniu 1932 21 Eskadry Liniowej^[22]. W listopadzie 1933 ponownie odbył kurs dowódców eskadr w CWOL i w lutym 1934 został przeniesiony do 1 Pułku Lotniczego w Warszawie, na stanowisko dowódcy II Dywizjonu Bombowego^[2]. 27 czerwca 1935 został awansowany na stopień majora^[23].

16 maja 1935 pełnił wartę honorową przy trumnie Józefa Piłsudskiego w katedrze św. Jana w Warszawie^[24].

Od października 1936 pracował w Wyższej Szkole Lotniczej w charakterze wykładowcy taktyki lotnictwa bombowego i później kierownika katedry lotnictwa bombowego. W latach 1938–1939 jednocześnie ukończył III kurs w tej szkole, a we wrześniu 1938 odbył staż w lotnictwie rumuńskim^[7][2]. 19 marca 1939 został awansowany na stopień podpułkownika^[25].

31 sierpnia 1939 objął stanowisko zastępcy dowódcy Brygady Bombowej i wraz z wysuniętym rzutem sztabu Brygady stacjonował na lotnisku w Dęblinie. Po wybuchu II wojny światowej koordynował akcje bojowe jednostek Brygady Bombowej^[2]. Po zbombardowaniu lotniska w Dęblinie przez Niemców sztab przeniósł się do Końskowoli w nocy z 2 na 3 września. Później dostał rozkaz powrotu do Warszawy, a 8 września – ze względu na przerwanie łączności – udał się osobiście do Podlodowa, by przekazać rozkazy XV Dywizjonowi. Dokonał również przeglądu jednostki, po czym zameldował przełożonym o przemęczeniu personelu i złym stanie technicznym sprzętu. 9 września wraz ze sztabem ewakuował się na wschód, kolejno do Brześcia, Włodzimierza Wołyńskiego, Brodów i Horodenki^[26].

Po agresji sowieckiej na Polskę ewakuował się do Rumunii i potem do Budapesztu, gdzie koordynował ewakuację lotników przez Węgry do Francji. Później sam przedostał się do Francji i pracował w Sztabie Inspektoratu Lotnictwa w Paryżu. W styczniu 1940 został wysłany do Wielkiej Brytanii, gdzie został kierownikiem wyszkolenia w Centrum Lotnictwa Polskiego w Eastchurch, a w czerwcu 1940 komendantem Centrum Wyszkolenia Ziemnego w Blackpool^[7][2]. Za pracę szkoleniową i wkład w budowę polskich dywizjonów lotniczych w Wielkiej Brytanii został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Imperium Brytyjskiego^[27].

W październiku 1941 został oficerem łącznikowym przy brytyjskim Dowództwie Wyszkolenia w Powietrzu (Flying Training Command). W kwietniu 1943 został komendantem Wyższej Szkoły Lotniczej, którą dowodził do stycznia 1944, po czym na własną prośbę przeszedł kurs pilotażu RAF i od listopada 1944 do kwietnia 1945 latał bojowo jako pilot w Dywizjonie 301^[7]. W jednostce tej odbył 14 lotów operacyjnych o łącznym czasie trwania 105 godzin^[28]. 1 września 1943 został awansowany na stopień pułkownika^[7].

Od kwietnia 1945 był zastępcą szefa sztabu Naczelnego Wodza do spraw lotnictwa, od listopada oficerem łącznikowym Dowództwa Polskich Sił Powietrznych w Sztabie Głównym w Londynie^[7].

10 czerwca 1948 powrócił do Polski i zamieszkał w Katowicach. Pracował kolejno: od września 1948 do marca 1949 w Przedsiębiorstwie Mechanizacji Budowy i Sprzętu Budowlanego w Gliwicach jako kierownik administracyjno-finansowy, od kwietnia 1949 do kwietnia 1950 w Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego nr 10 w Chorzowie-Batorym jako kierownik bazy gospodarczej, od maja 1950 w Zakładzie Budowy Kolei Piaskowej Chorzów-Batory jako kierownik administracyjny bazy, a potem w Centrali Sprzętu i Transportu Chorzów-Batory oraz w Zakładzie Robót Budowlanych „Wschód” Chorzów-Batory i od marca 1951 w szopienickim Zjednoczeniu Instalacji Przemysłowych jako samodzielny referent produkcji pomocniczej^[29].

Zmarł 7 czerwca 1966 w Katowicach, został pochowany na cmentarzu parafialnym w Dąbrowie Górniczej-Gołonogu^[30].