Modrak (ptak)
| Monticola solitarius[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
 Samiec | |||
 Samica | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
modrak | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 lęgowiska występuje przez cały rok przeloty zimowiska zalatuje (sezonowość niepewna) | |||
Modrak[5], modrak śródziemnomorski[6] (Monticola solitarius) – gatunek ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Zamieszkuje południową i wschodnią Eurazję oraz północną Afrykę. Nie jest zagrożony.
Systematyka
Po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego gatunek ten opisał w 1758 roku Karol Linneusz w 10. edycji Systema Naturae. Autor nadał mu nazwę Turdus solitarius. Jako miejsce typowe wskazał Orient[3][7] (czyli kraje wschodnie), co później zmieniono na Włochy, gdyż stamtąd pochodził okaz opisany w cytowanej przez Linneusza wcześniejszej pracy Willughby’ego[3]. Obecnie gatunek zaliczany jest do rodzaju Monticola[2][5][8].
Wyróżnia się pięć podgatunków[2][8]. Niektórzy autorzy proponują podział taksonomiczny Monticola solitarius i wyodrębnienie wschodnich podgatunków (philippensis, pandoo i madoci) do osobnego gatunku Monticola philippensis[8][9].
Zasięg występowania
Modrak występuje w zależności od podgatunku[2][8]:
- Monticola solitarius solitarius – modrak śródziemnomorski[5] – północno-zachodnia Afryka, południowo-zachodnia i południowo-środkowa Europa, północna Turcja do Gruzji i Azerbejdżanu.
- Monticola solitarius longirostris – Grecja i zachodnia oraz południowa Turcja i Lewant na wschód do północno-zachodnich Himalajów.
- Monticola solitarius pandoo – środkowe Himalaje do wschodnich Chin i północno-zachodniego Wietnamu.
- Monticola solitarius philippensis – modrak rdzawobrzuchy[5] – wschodnia Mongolia do Sachalinu i Japonii, skrajnie północne Filipiny i północno-wschodnie Chiny.
- Monticola solitarius madoci – Półwysep Malajski i północna Sumatra.
W Polsce wyjątkowy gatunek lęgowy – odnotowano go na terenie kraju jedyny raz 11 VI 1947 roku w Tatrach[10]. Nie jest zaliczany do awifauny krajowej[11].
Morfologia
Długość ciała ok. 20 cm, rozpiętość skrzydeł 30–37 cm. Występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samiec w szacie godowej jest ciemnoniebieski z ciemnoszarymi skrzydłami, w szacie spoczynkowej skrzydła również są ciemne, ale jest granatowy. Samica z wierzchu jest szaro-ciemnobrązowa, skrzydła poza barkówkami są ciemnoszare, a głowa szaro-brązowa. Brzuch jest biało i brązowo łuskowany. U obu płci nogi i dziób są szare. Samica jest podobna do samicy nagórnika.
Tryb życia
Jest płochliwy. Zamieszkuje skaliste wybrzeża, wąwozy. Żywi się owadami drobnymi zwierzętami, np. dżdżownicami i jaszczurkami. Lęgi odbywa w akwenie Morza Śródziemnego. Jego gniazdo jest położone w szczelinach skalnych albo zagłębieniach murów. Samica składa 4–5 jaj.
Status zagrożenia
IUCN uznaje modraka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy i całej Turcji z 2021 roku, mieści się w przedziale 1 340 000 – 3 090 000 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji nie jest znany[4].
Przypisy
- ↑ Monticola solitarius, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 Collar, N.: Blue Rock-thrush (Monticola solitarius). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
- 1 2 3 4 D. Lepage: Blue Rock-Thrush Monticola solitarius. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2022-12-15]. (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Monticola solitarius, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
- 1 2 3 4 P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Saxicolinae Vigors, 1825 - kląskawki (wersja: 2024-10-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-11].
- ↑ Multilingual IOC 10.1 World Bird List. IOC World Bird List. [dostęp 2020-06-22].
- ↑ K. Linneusz, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 10, t. 1, Holmiae 1758, s. 170 (łac.).
- 1 2 3 4 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-11] (ang.).
- ↑ D. Zuccon, P.G.P. Ericson. The Monticola rock-thrushes: Phylogeny and biogeography revisited. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 55 (3), s. 901–910, 2010. DOI: 10.1016/j.ympev.2010.01.009. (ang.).
- ↑ Ludwik Tomiałojć: Ptaki Polski - wykaz gatunków i rozmieszczenie. Warszawa: PWN, 1972, s. 195.
- ↑ Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 01.01.2026. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2026-05-11].
Bibliografia
- Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik. Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 303. ISBN 978-83-247-0818-5.
- Atlas. Ptaki śpiewające – łatwe rozpoznawanie. Olsztyn: Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk, 2007. ISBN 978-83-7512-058-5.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).