Moni Arkadiu

Moní Arkadiu
Μονή Αρκαδίου / Ιερά Μονή Αρκαδίου
Ilustracja
Zachodnia fasada monasteru z bramą główną
Państwo

 Grecja

Miejscowość

okolice Retimno

Kościół

Grecki Kościół Prawosławny

Rodzaj klasztoru

monaster

Typ zakonu

męski

Data budowy

XVI w.

Położenie na mapie Grecji
Mapa konturowa Grecji, blisko dolnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Moní Arkadiu”
Ziemia35°18′36″N 24°37′46″E/35,309942 24,629325
Strona internetowa
Ikonostas klasztornego katholikonu
Czaszki ofiar tragedii w przyklasztornym mauzoleum

Arkadi (ngr. Μονή Αρκαδίου Moní Arkadiou) – historyczny klasztor (monaster) na Krecie położony u podnóża górskiego masywu Psiloritis (Ida), odległy o 23 km na południowy wschód od Retimno.

Znany jako punkt oporu, miejsce oblężenia i walki z osmańskimi Turkami w trakcie powstania kreteńskiego w drugiej połowie XIX wieku. Dla mieszkańców Krety i ogółu Greków stanowi miejsce pamięci narodowej jako trwały pomnik męczeństwa i walk niepodległościowych[1].

Lokalizacja

Otoczony łanami zbóż i zalesieniem, monaster usytuowany jest na niewielkim prostokątnym płaskowyżu (500 m n.p.m.) przy północno-zachodnim zboczu Psiloritis, ponad wąwozem łączącym gminy Rethymno, Mylopotamos i Amari. Żyzną jego okolicę porastają winnice, gaje oliwne i lasy sosnowe. Zbudowany pod koniec weneckiego panowania na tym obszarze (1210–1645), stanowi okazały kompleks zabudowań o charakterze obronnym[2].

Historia

Fundację monasteru Przemienienia Pańskiego przypisuje się bizantyjskiemu cesarzowi Arkadiuszowi w V wieku bądź (jako późniejszą) mnichowi o tym samym imieniu. Istnienie klasztoru poświadczone jest co najmniej od średniowiecza.

W okresie rozwijającego się za rządów Wenecjan tzw. renesansu kreteńskiego (XV-XVII w.) klasztor był jednym z ocalałych ośrodków greckiej kultury, w którym przechowywano zabytkowe manuskrypty i cenne dokumenty historyczne. Zabudowania w obecnej postaci pochodzą głównie z XVI stulecia, powstałe u schyłku rządów weneckich na wyspie. Poza otaczającymi wewnętrzny dziedziniec celami mnichów mieściły one składy żywności i stajnie opasane solidnym murem obronnym. Towarzyszył im wzniesiony w 1587 dwunawowy kościół pod wezwaniem świętych Konstantyna i Heleny oraz Chrystusa Króla[2].

Zagłada klasztoru

Po wybuchu powstania na Krecie klasztor został w listopadzie 1866 otoczony przez wojska osmańskich Turków w sile 15 tysięcy żołnierzy z 30 działami. W monasterze zamieszkiwanym wtedy przez 45 mnichów, schroniło się paruset (325[3]) zbrojnych powstańców wraz ze zgromadzoną okoliczną ludnością cywilną (ok. 700 kobiet i dzieci). Po krótkim oblężeniu Turcy wdarli się przez wysadzoną bramę główną i wyłom w murach. Kobiety z dziećmi ukryły się w krypcie prochowni, gdzie w obliczu sytuacji bez wyjścia zdecydowano o wysadzeniu jej w powietrze. Zginęła wówczas większość ukrywających się wraz z atakującymi żołnierzami tureckimi[2]. Wydarzenie, które odbiło się szerokim echem w Europie, okazało później swe istotne znaczenie dla ogłoszenia autonomii Krety w 1898.

Na tle tego dramatycznego wydarzenia osnuł częściowo fabułę swej powieści Wolność lub śmierć[a] (1953) Nikos Kazandzakis – piewca historii i obyczajowości ojczystej wyspy[4].

Obiekt turystyczny

Zabudowania klasztorne, zamieszkiwane obecnie przez kilku mnichów, utrzymane są w należytym stanie, poza częściowo zrujnowanym magazynem przechowywania amunicji, zachowanym w pierwotnym stanie na pamiątkę historycznego wydarzenia. W południowo-zachodnim narożniku nawy pozostawiono też fragment spalonego ikonostasu dla upamiętnienia XIX-wiecznej tragedii. Otoczenie świątyni zwraca uwagę efektownie wysklepionymi krużgankami[2].

Szczątki ofiar spoczywają w swoistym mauzoleum (dawnym ossuarium) usytuowanym tuż poza klasztorem; natomiast w jego muzeum przechowywane są pamiątki powstańczej tragedii[2]. Na drzwiach klasztornego refektarza zachowały się widoczne ślady po kulach i ciosach szabel[5].

W zabudowaniach zrujnowanego monasteru wyjątkowo dobrze zachowała się XVI-wieczna świątynia – renesansowo-barokowy kościół klasztorny (katholikon), uważany za jedną z najpiękniejszych weneckich budowli na wyspie[1][2].

8 listopada (kościelna uroczystość archaniołów Michała i Gabriela) w klasztorze obchodzone jest doroczne święto jego tragicznej zagłady[5].

Uwagi

  1. ↑ W tłumaczeniu polskim pt. Kapetan Michał (przekład Katarzyny Witwickiej), opublikowana przez wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1960.

Przypisy

  1. 1 2 Mark Ellingham i in.: Grecja, dz. cyt., s. 661.
  2. 1 2 3 4 5 6 Wiesława Rusin: Kreta i Santorini. Przewodnik ilustrowany, dz. cyt., s. 118.
  3. ↑ Klaus Bötig: Kreta, dz. cyt., s. 83.
  4. ↑ Kreta (opr. zbiorowe), dz. cyt., s. 222.
  5. 1 2 Brigitte von Seckendorff-Kourgierakis: Kreta – od środka. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2007, s. 104, seria: Kieszonkowy przewodnik, ISBN 978-83-7243-574-3.

Bibliografia

  • Wiesława Rusin: Kreta i Santorini. Przewodnik ilustrowany. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2015, s. 118, ISBN 978-83-7642-479-8
  • Mark Ellingham, Marc Dubin, Natania Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 661, ISBN 83-87696-97-8
  • Klaus Bötig: Kreta. Hamburg: Hoffmann und Campe, 1989, s. 83-84, ISBN 3-455-10013-9
  • Kreta (opr. zbiorowe). Wyd. 2. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 222-223, ISBN 83-87696-89-7
  • Wielka encyklopedia PWN. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 288, ISBN 83-01-13357-0
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.