Retimno

Retimno

Ρέθυμνο

Retimno z lotu ptaka – na pierwszym planie forteca z okresu panowania Wenecjan
Państwo	Grecja
Administracja zdecentralizowana	Kreta
Region	Kreta
Jednostka regionalna	Retimno
Gmina	Retimno
Populacja (2011)
• liczba ludności	32 468
Nr kierunkowy	28310
Kod pocztowy	741 00
Tablice rejestracyjne	PE
Położenie na mapie Krety Retimno
Położenie na mapie Grecji Retimno
35°22′N 24°28′E/35,366667 24,466667
Strona internetowa

Retimno (gr. Ρέθυμνο) – miasto w Grecji, na północnym wybrzeżu Krety.

Przynależne do w administracji zdecentralizowanej Kreta i regionu Kreta oraz do jednostki regionalnej Retimno. Siedziba gminy Retimno. Po Heraklionie i Chanii trzecie pod względem wielkości miasto na Krecie. W 2011 roku liczyło 32 468 mieszkańców^[1].

Miasto leży nad Morzem Kreteńskim, w połowie drogi biegnącej z Heraklionu do Chanii.

Szerokość wyspy (od północnego do południowego wybrzeża) wynosi w tym miejscu zaledwie 24 km. Przewężenie to oddziela dwa wysokie pasma górskie: Lefka Ori na zachodzie od gór Ida (Oros Idi) na wschodzie, zwanych czasem Psiloritis od znajdującego się tam najwyższego szczytu Krety – Psiloritis (2456 m n.p.m.) .

Mimo górskiego charakteru, okolice Retimno są dość gęsto zaludnione. Położone na zboczach górskich wioski sprawiają wrażenie otoczonych sadami owocowymi i gajami oliwnymi.

W okresie popałacowym w historii kultury minojskiej na wschód od obecnej fortecy istniała osada, dowodem na to są odnalezione przez archeologów groby i gliniane naczynia^[2].

W okresie grecko-rzymskim pod nazwą Rithymna było ważnym ośrodkiem handlowym. W czasach bizantyjskich nie miało już tak istotnego znaczenia. W IX i X wieku n.e. było okupowane przez Arabów^[3]. Podczas okupacji weneckiej (od XIII wieku) stało się trzecim (po Heraklionie i Chanii) ośrodkiem gospodarczym i kulturalnym Krety pod nazwą Rettimo.

Okresem największej świetności miasta był wiek XVI i początek XVII – Retimno słynęło wówczas jako jeden z głównych ośrodków nauki i sztuki. Z tego okresu pochodzi potężna forteca (La Fortezza) i port z latarnią morską. Twierdzę zbudowali Wenecjanie pod koniec XVI wieku dla obrony przed piratami (słynnym Barbarossą) i wzrastającą siłą państwa Osmanów. Pod koniec tego okresu świetności powstało jeszcze ostatnie dzieło Wenecjan – fontanna Rimondi z początku XVII wieku^[4].

W 1645 roku miasto zajęły wojska tureckie. Wenecjanie wraz z mieszkańcami (ok. 8500) wycofali się do fortecy, gdzie bronili się jeszcze przez 23 dni. Okupacja turecka trwała aż do 1897 roku.

Wygląd miasta w tamtym okresie zmienił się tak bardzo, że nabrało ono cech typowo muzułmańskich. Większość kościołów zburzono lub przekształcono w meczety.

Od 1898 roku Kreta była autonomicznym państwem z własną konstytucją i rządem. W 1913 roku wyspa została przyłączona do Grecji, a w 1923 roku z Retimno i z całej Krety wysiedlono pozostałych tam Turków oraz zislamizowanych Greków. W ich miejsce przybyła ludność grecka (prawosławna) z Azji Mniejszej w ramach dokonanej wtedy wymiany ludności. Rethymnon zaczął się szybko rozwijać intelektualnie i ekonomicznie (z przerwą podczas okupacji hitlerowskiej w latach 1941-1944).

Szczególnemu dla Greków epizodowi dziejów miasta w przełomowych latach 1898-1923 poświęcił Kronikę pewnego miasta^[5]. Pandelis Prewelakis – urodzony w Retimno jeden z najwybitniejszych prozaików greckich.

W kierunku wschodnim ciągnie się wzdłuż wybrzeża 12-kilometrowa piaszczysta plaża, przy której znajdują się liczne hotele. Miasto ma starówkę z wąskimi uliczkami, licznymi budowlami z czasów tureckich i weneckich wraz z górującymi nad miastem pozostałościami weneckiej twierdzy (Fortezza) na wzgórzu Paleokastro. Najciekawsze zabytki skupione są w trójkącie pomiędzy twierdzą, weneckim portem (dziś przystanią rybacką i jachtową) i katedrą. Należą do nich^[6]:

• fontanna Rimondi – okazały pomnik „małej architektury” z 1626 r. oraz okoliczne rezydencje weneckie arystokratycznej dzielnicy miasta;
• wenecka Loggia – XVI-wieczne miejsce spotkań arystokratycznej elity, w sąsiedztwie fontanny;
• meczet Nerandzes – nieco dalej, na południe od fontanny (dawna wenecka świątynia maryjna przy klasztorze augustianów), z najwyższym w mieście minaretem z 1890 r.;
• Porta Guora – miejska brama z fragmentem murów miejskich na południowym krańcu starówki;
• kościół św. Franciszka – pobliska bazylika renesansowa z czasów weneckich;
• meczet Valide sultan – położony między Porta Guora i katedrą, dedykowany matce tureckiego zdobywcy miasta, sułtana Ibrahima;
• meczet Kara Musa Paszy (przebudowany wenecki klasztor św. Barbary);
• latarnia morska – wzniesiona przez Turków w XVII wieku, zamykająca kamienny falochron wenecki.

Dla pragnących bliższego zapoznania się z historią i kulturą miasta i wyspy, Retimno prezentuje zbiory w następujących placówkach muzealnych: muzeum archeologicznym (budynek d. więzienia twierdzy), sztuki sakralnej (obok katedry), historyczno-folklorystycznym (w d. rezydencji weneckiej), niewielkim muzeum morskim (z kolekcją muszli i gąbek) oraz w najnowszym, paleontologicznym (w potureckim meczecie) z otaczającym go ogrodem botanicznym. Miejska galeria sztuki im. L. Kanakakisa eksponuje prace współczesnych malarzy greckich^[6].

Retimno może być również wygodną bazą turystyczną jako punkt wypadowy do pobliskich miejscowości i okolicznych miejsc historycznych na północnym wybrzeżu wyspy, takich jak^[7]:

• jaskinia Melidoni – jedna z pięciu najbardziej znanych (z mitologii i historii XIX w.) jaskiń kreteńskich, położona na wschód od Retimno, odległa o niespełna 2 km na północny zachód od wioski Melidoni;
• Moni Arkadiu – najsławniejszy monaster Krety, znany z desperackiej obrony i masakry ludności podczas antytureckiego powstania w 1866 r., oddalony o 23 km na południowy wschód od Retimno;
• Argirúpoli – wioska położona na południowy zachód od Retimno, z ruinami antycznego miasta Lapa i skalnym rzymskim grobowcem „pięciu dziewic” zgładzonych w III w. n.e.;
• Eleftherna – pozostałości starożytnego miasta rozrzucone na północnych zboczach gór Psiloritis (resztki hellenistycznych osad, rzymskie skalne cysterny, wieża strażnicza, kamienny most, szczątki rzymskich dróg i budynków), usytuowane na południowy wschód od Retimno, nieopodal Moni Arkadiu;
• monaster Préweli – jeden z największych i najbogatszych na wyspie, kompleks budowli (Kato Moni Preweli i Piso Moni Preweli) rozbudowywanych za panowania weneckiego i tureckiego, w 1941 r. zniszczony przez Niemców w odwecie za współdziałanie mnichów z żołnierzami alianckimi broniącymi Krety (położony najdalej od Retimno, na południowym wybrzeżu).

• Puszkin (Rosja)

• Andonis Vasilakis: Crete. Heraklion: 2008. ISBN 978-960-6655-28-9.