Mowa prosta

Mowa prosta (prosty jazyk, prostaja mowa/простая мова) – potoczne określenie gwar północno-zachodnich obszarów dialektycznych języka białoruskiego z pogranicza bałtycko-słowiańskiego (polsko-litewsko-łotewsko-białoruskiego) z licznymi polonizmami, rusycyzmami i lituanizmami, stosowanych głównie przez Białorusinów^[1] i Polaków Grodzieńszczyzny^[2], Sokólszczyzny (oraz Polaków na Białorusi^[3]) i Wileńszczyzny^[4].

Mowa prosta jest używana w codziennej komunikacji na terenach wiejskich (jako język domowy i rozmów z sąsiadami), nie jest stosowana we wzniosłych okazjach, oficjalnych publikacjach lub literaturze. Jest językiem codzienności i prostego ludu, który jest przeciwstawiany językom literackim (np. białoruskiemu, rosyjskiemu i polskiemu). Charakteryzuje się nierzadko wpływami polskiego i rosyjskiego, dzięki czemu umożliwia porozumiewanie się między narodami^[2]. Mowa prosta jest niemalże identyczna pod względem morfologii, leksyki oraz gramatyki z literackim językiem białoruskim, aczkolwiek użytkownicy często nie mają świadomości przynależności lingwistycznej swojej gwary, lub też niechętnie reagują na łączenie jej z językiem białoruskim, głównie ze względu na ich polską identyfikację narodową^[5]. Obecnie stosowana jest przede wszystkim przez starsze pokolenie i wśród młodzieży wypierana przez język rosyjski (na Białorusi i Litwie) oraz polski (w Polsce). Po II wojnie światowej mowa prosta była tępiona przez władze jako język wiejski o niskim prestiżu społecznym^[6], co spowodowało wśród dużego odsetka ludności posługującej się tym dialektem niechęć do jego publicznego używania i przekonanie o jego niższości wobec polszczyzny literackiej^[7].

• Trasianka
• Surżyk