Mural

Mural – rodzaj malatury, nazwa pochodzenia hiszpańskiego oznaczająca w skrócie dzieło dekoracyjnego malarstwa ściennego, najczęściej monumentalne. Malowidła takie, w zależności od intencji twórcy, mogą mieć na celu impresję odbiorcy, reklamę jakiegoś produktu lub promocję akcji charytatywnej. Murale można zdefiniować jako wielkoformatową grafikę na ścianach budynków.

Murale, wywodzą się z prehistorycznych malowideł ściennych, natomiast szczególną popularność zyskały w starożytnym Rzymie, gdzie rozpowszechniły się na ulicach miast^[1].

W Polsce w okresie PRL-u szczególnie upowszechniły się murale reklamujące przedsiębiorstwa i instytucje, które zasadniczo reklamy nie potrzebowały, ponieważ najczęściej byli to monopoliści na rynku. Niemalże w każdym mieście była gdzieś namalowana reklama PKO, PZU czy Totalizatora Sportowego albo Pewexu. Były też reklamy lokalnych fabryk i zakładów. Na przykład w Łodzi do dziś można spotkać murale Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Armii Ludowej, czy Zakładów Przemysłu Jedwabniczego „Pierwsza”.

Łódzkie murale, jako pierwsze i jedyne w Polsce, doczekały się publikacji monograficznej, wydanej w 2010 roku.^[2] W ciągu kolejnych lat malarstwo wielkoformatowe stało się oficjalną wizytówką miasta, które zgromadziło kolekcję ponad 200 murali tworzonych m.in. przez światową czołówkę artystów street artu. Łódzki program sztuki miejskiej, dostrzeżony przez międzynarodowe media takie jak CNN czy The Huffington Post, z czasem ewoluował w stronę różnorodnych obiektów przestrzennych, obejmujących instalacje artystyczne, płaskorzeźby, neony oraz mozaiki ceramiczne. ^[3]

Murale antysmogowe stają się coraz popularniejszym elementem architektury nowoczesnych miast, łącząc sztukę uliczną z dbałością o środowisko naturalne. Tworzy się je głównie po to, by wkomponować ekologiczne rozwiązania w gęstą przestrzeń urbanistyczną, chronić zdrowie mieszkańców przed zanieczyszczeniami przekraczającymi normy WHO. Promowane jest również tworzenie jasnych elewacji, które redukują miejskie wyspy ciepła.^[4]

Technologia ta opiera się zazwyczaj na zastosowaniu specjalistycznych farb fotokatalitycznych zawierających ultradrobny tlenk tytanu, który pod wpływem światła słonecznego przekształca parę wodną w wolne rodniki. Te z kolei rozkładają szkodliwe tlenki azotu, tlenki siarki oraz lotne związki organiczne w substancje nieszkodliwe dla otoczenia. Substancja czynna działa jak katalizator i nie zużywa się z upływem czasu.^[4]

W okresie PRL-u wielkoformatowe murale reklamowe były projektowane jako trwałe elementy tkanki miejskiej, a dzięki inspiracjom polską szkołą plakatu oraz weryfikacji przez komisje artystyczne zyskiwały status użytkowej sztuki zewnętrznej. Współcześnie zjawisko to uległo jednak głębokiej komercjalizacji, ustępując miejsca tak zwanej „muralozie”, czyli nadprodukcji murali artystycznych przy jednoczesnym masowym zalewie miast krótkoterminowymi malowidłami ściennymi.^[5]

Obecne realizacje komercyjne najczęściej bazują na gotowych, powtarzalnych szablonach outdoorowych, przez co upodabniają się do zwykłych billboardów i tracą swoją artystyczną unikalność. Mimo krytyki ze strony środowisk artystycznych zarzucających im wandalizowanie przestrzeni, w odczuciu wielu mieszkańców ręcznie malowane reklamy wciąż uchodzą za bardziej estetyczną alternatywę dla plastikowych płacht reklamowych.^[5]

• malatura
• graffiti
• malowidło ścienne

• Europejski Festiwal Malarstwa Monumentalnego Monumental Art w Gdańsku
• Najciekawsze murale Trójmiasta
• Łódzkie Murale
• trompe-l-oeil.info Mural France