Muzyka ludowa

Muzycy podczas tradycyjnej sesji w pubie Gus O’Connor w Doolin w Irlandii

Muzyka ludowa – zbiorcze określenie praktyk i repertuarów muzycznych rozwijanych, przekazywanych i przekształcanych w obrębie określonych wspólnot, historycznie kojarzonych przede wszystkim z ludnością wiejską. Zakres pojęcia jest zmienny i sporny: za kryteria ludowości uznawano m.in. pochodzenie społeczne twórców i wykonawców, funkcje muzyki, jej lokalny obieg, sposób przekazu oraz przyswojenie repertuaru przez wspólnotę[1][2]. Muzyka ludowa nie stanowi zatem jednego stylu muzycznego i nie można jej zdefiniować przez wspólny dla wszystkich kultur zestaw cech dźwiękowych[2].

Historycznie podstawą ciągłości tych tradycji był przekaz ustny i pamięciowy: repertuar opanowywano ze słuchu, przez naśladownictwo i udział we wspólnym muzykowaniu. Kolejne wykonania nie musiały odtwarzać ustalonego wzorca, lecz mogły zmieniać melodię, tekst, rytm lub sposób wykonania, tworząc warianty. Utwór mógł pochodzić od konkretnego autora albo z innego obiegu; charakter ludowy zyskiwał wówczas, gdy wspólnota go przyswajała i przeobrażała. Anonimowość autorstwa często towarzyszyła temu procesowi, nie jest jednak jego warunkiem koniecznym[2][3][4].

Burundyjscy bębniarze podczas występu w Kigali w Rwandzie

Repertuar ludowy bywa częścią życia zbiorowego i towarzyszy m.in. obrzędom dorocznym, rodzinnym i religijnym, pracy, tańcowi, świętowaniu i zabawie. Muzyka ludowa może mieć postać wokalną, instrumentalną lub wokalno-instrumentalną oraz być wykonywana solowo albo zespołowo[4][2]. Jej formy zależą od języka, warunków historycznych, środowiska społecznego i przyrodniczego oraz kontaktów między wspólnotami. Poszczególne tradycje posługują się odmiennymi skalami, rytmami, fakturami, barwami, instrumentami i sposobami wykonania, a użytkowa lub społeczna funkcja muzyki nie wyklucza jej wartości estetycznej[2][3].

Szczególnie wieloznaczny jest angielski termin folk music. W piśmiennictwie etnomuzykologicznym może odpowiadać polskiej „muzyce ludowej” lub „muzyce tradycyjnej”, natomiast w XX-wiecznej kulturze anglo-amerykańskiej obejmował także ruchy odradzania dawnych tradycji, działalność wykonawców miejskich oraz nowe ballady, pieśni protestu i piosenki wykonywane zwykle z akompaniamentem instrumentów akustycznych[1][5][2]. W części kultur poza Europą i Amerykami nie występuje rodzime pojęcie o takim samym zakresie, dlatego stosowanie tej kategorii może stanowić klasyfikację zewnętrzną wobec opisywanej kultury[2]. Także polskie określenia nie są ścisłymi synonimami: „muzyka tradycyjna” bywa odnoszona zwłaszcza do dawnej muzyki wiejskiej przekazywanej pamięciowo, muzyka folkowa oznacza współczesną twórczość artystyczną czerpiącą z tradycji, a w najprostszym ujęciu folkloryzm polega na prezentowaniu folkloru poza jego pierwotnym środowiskiem i ze zmienioną funkcją. Pojęcia te opisują zjawiska powiązane, lecz nie tożsame[3][6][7].

Wykonawcy bengalskiej muzyki baul w Indiach

Zbieranie i systematyczne badanie muzyki ludowej rozwijało się w Europie i Amerykach od końca XVIII wieku, początkowo w związku z romantyzmem i ruchami narodowymi, a w XX wieku zostało przekształcone przez zastosowanie nagrań terenowych. Béla Bartók stworzył na Węgrzech rozległe archiwa muzyki ludowej, które stanowiły źródło inspiracji dla jego twórczości, natomiast Alan Lomax prowadził i upowszechniał badania fonograficzne repertuarów amerykańskich i europejskich[2]. Punktem zwrotnym w dokumentowaniu polskiej muzyki ludowej była działalność Oskara Kolberga, który porządkował materiały etnograficzne i muzyczne według regionów. W latach 1930–1939 archiwa nagrań muzyki ludowej tworzono w Poznaniu pod kierunkiem Łucjana Kamieńskiego oraz w Warszawie pod kierunkiem Juliana Pulikowskiego, a po zniszczeniu tych zbiorów podczas II wojny światowej od 1945 gromadzono nową kolekcję, początkowo pod kierunkiem Jadwigi i Mariana Sobieskich[7].

W wielu regionach industrializacja, urbanizacja, zmiany organizacji pracy i rozwój środków masowego przekazu osłabiały izolację lokalnych wspólnot i pierwotne konteksty wykonywania muzyki, prowadząc do zawężania, przekształcania i umiędzynarodowienia repertuaru[2][7][8]. Równocześnie technika nagraniowa, archiwa, radio, wydawnictwa fonograficzne, festiwale i warsztaty umożliwiły dokumentowanie, upowszechnianie i odradzanie tradycji[2][9][3]. Muzyka ludowa może współcześnie trwać w przekazie rodzinnym i lokalnym, być poznawana od żyjących wykonawców lub rekonstruowana na podstawie zapisów i nagrań, a także przenoszona do miast i na scenę[2][3]. Stylizacja, opracowanie sceniczne lub wykorzystanie materiału ludowego w muzyce artystycznej i popularnej mogą podtrzymywać wiedzę o repertuarze i pobudzać jego ponowne praktykowanie, nie czynią jednak powstałych utworów automatycznie muzyką ludową[2][6].

Przypisy

  1. 1 2 Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 270–271, 503. ISBN 83-01-13410-0.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Carole Pegg. Folk music. „Grove Music Online”, 2001. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.09933. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 Muzyka tradycyjna, śpiew tradycyjny, taniec tradycyjny. Próba konfrontacji terminów z rzeczywistością zastaną. W: Weronika Grozdew-Kołacińska: Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej. Weronika Grozdew-Kołacińska (red.). Warszawa: Instytut Muzyki i Tańca, 2014, s. 40–47. ISBN 978-83-939305-6-2.
  4. 1 2 Jadwiga Sobieska: Polski folklor muzyczny. Piotr Dahlig (red.). Wyd. 3 rozszerzone. Warszawa: Centrum Edukacji Artystycznej, 2006, s. 51–74. ISBN 978-83-919524-5-0.
  5. ↑ Wacław Panek: Muzyka. Encyklopedia PWN. Kompozytorzy i wykonawcy, prądy i kierunki, dzieła. Bartłomiej Kaczorowski (red. nacz.), Sławomir Żurawski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 256–257, 438. ISBN 978-83-01-15229-1.
  6. 1 2 Muzyka folkowa – „tradycja na skróty” czy „współczesna muzyka ludowa”?. W: Weronika Grozdew-Kołacińska: Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej. Weronika Grozdew-Kołacińska (red.). Warszawa: Instytut Muzyki i Tańca, 2014, s. 48–53. ISBN 978-83-939305-6-2.
  7. 1 2 3 Jan Stęszewski. Poland, §II: Traditional music. „Grove Music Online”, 2001. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.22001. (ang.).
  8. ↑ Między tradycją kolbergowską a teraźniejszością. W: Piotr Dahlig: Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej. Weronika Grozdew-Kołacińska (red.). Warszawa: Instytut Muzyki i Tańca, 2014, s. 66–76. ISBN 978-83-939305-6-2.
  9. ↑ Rewizja raportu 2011 „Muzyka ludowa od tradycyjnej do folkowej”. W: Maria Baliszewska, Remigiusz Mazur-Hanaj: Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej. Weronika Grozdew-Kołacińska (red.). Warszawa: Instytut Muzyki i Tańca, 2014, s. 54–65. ISBN 978-83-939305-6-2.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.