Namaszczenie

Namaszczenie króla Fryderyka VI podczas jego koronacji (1815)

Namaszczenie – rytualny akt wylania aromatycznego oleju na głowę lub całe ciało człowieka.[1] Przez rozszerzenie termin ten stosuje się również do pokrewnych aktów kropienia, polewania lub smarowania osoby lub przedmiotu dowolnym pachnącym olejem, mlekiem, masłem lub innym tłuszczem.[2] Pachnące oleje są używane jako perfumy, a dzielenie się nimi jest aktem gościnności. Ich użycie w celu wprowadzenia boskich wpływów lub obecności jest odnotowywane od najdawniejszych czasów; namaszczanie było zatem używane jako forma medycyny, uważana za środek uwalniający osoby i rzeczy od niebezpiecznych duchów i demonów, które, jak wierzono, wywołują choroby.

We współczesnym użyciu "namaszczenie" jest zazwyczaj stosowane do błogosławieństw ceremonialnych, takich jak koronacja europejskich monarchów. Jest to kontynuacja wcześniejszej praktyki hebrajskiej, najbardziej znanej z namaszczeń Aarona na arcykapłana oraz zarówno Saula, jak i Dawida przez proroka Samuela. Koncepcja ta jest ważna dla postaci Mesjasza lub Chrystusa (hebr. i st.gr.[3] „Namaszczony"), którzy zajmują poczesne miejsce w judaizmie i teologii chrześcijańskiej oraz eschatologii. Namaszczenie – w szczególności namaszczenie chorych – bywa w chrześcijaństwie określane również łacińskim terminem unctio; namaszczenie umierających jako część ostatnich sakramentów (wiatyku i namaszczenia) w Kościele katolickim było dawniej nazywane „ostatnim namaszczeniem" (łac. extrema unctio).

Nazwa

Obecny angielski czasownik anoint (namaszczać) pochodzi od przestarzałego przymiotnika anoint, będącego odpowiednikiem anointed (namaszczony)[4]. Przymiotnik ten został po raz pierwszy poświadczony w 1303 r.[5], a wywodzi się ze starofrancuskiego enoint, imiesłowu biernego słowa enoindre, z łac. inung(u)ere[6], wzmocnionej formy słowa ung(u)ere (namaszczać). Jest to zatem słowo pokrewne z ang. unction (namaszczenie). W języku polskim termin „namaszczenie" wywodzi się od słów maść, mazać.

Olej używany w ceremonialnym namaszczeniu nazywany jest „krzyżmem", od greckiego χρῖσμα (khrîsma) (namaszczenie)[7].

Cel

Namaszczanie służyło i służy trzem odrębnym celom: jest uważane za środek służący zdrowiu i przynoszący ulgę, za oznakę czci oraz za symbol konsekracji.[1] Wydaje się prawdopodobne, że cieszono się jego właściwościami leczniczymi zanim stało się przedmiotem religii ceremonialnej, ale zwyczaj ten wydaje się poprzedzać historię pisaną i zapisy archeologiczne, a jego genezy nie da się z całą pewnością ustalić.[1]

Zdrowie

Stosowane w połączeniu z kąpielą namaszczenie olejem zamyka pory. Uważano, że przeciwdziała to wpływom słońca, zmniejszając pocenie się. Olejki aromatyczne naturalnie maskowały zapach ciała i inne nieprzyjemne wonie.[1]

Stosowanie olejów i tłuszczów wykorzystywane jest również w medycynie tradycyjnej. Biblia odnotowuje, że oliwa z oliwek była stosowana u chorych i wlewana w rany.[8][9] Znane źródła pochodzą z czasów, gdy namaszczanie spełniało już funkcję religijną; dlatego namaszczanie stosowano również w celu zwalczania złośliwego wpływu demonów w Persji, Armenii i Grecji.[2] Namaszczanie rozumiano również jako „pieczętowanie" dobra i opieranie się zepsuciu, prawdopodobnie przez analogię z użyciem wierzchniej warstwy oleju do konserwacji wina w starożytnych amforach, którego zepsucie przypisywano zwykle wpływom demonicznym.[10]

Ze względów sanitarnych i religijnych, namaszcza się czasem ciała zmarłych.[11][9] W średniowiecznym i wczesnonowożytnym chrześcijaństwie praktyka ta była szczególnie związana z ochroną przed wampirami i ghulami, które w przeciwnym razie mogłyby wejść w posiadanie zwłok.[10]

Gościnność

Namaszczanie gości olejem jako znak gościnności i dowód czci odnotowano w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, a także w pismach hebrajskich.[1] Był to powszechny zwyczaj wśród starożytnych Hebrajczyków[12] i kontynuowany był wśród Arabów jeszcze w XX wieku.[9]

Religia

W magii sympatycznej powszechnej w religiach prehistorycznych i pierwotnych, tłuszcz z ofiar zwierzęcych i ofiar z ludzi jest często traktowany jako potężny amulet, ustępujący tylko krwi jako nośnik i siedlisko życia.[2][13] Arabowie w Afryce Wschodniej tradycyjnie namaszczali się tłuszczem lwa, aby zyskać odwagę i wzbudzać strach u innych zwierząt. Aborygeni australijscy nacierali się tłuszczem z sieci większej ludzkich ofiar, aby przejąć ich moce.[2]

W religiach takich jak chrześcijaństwo, w których nie praktykuje się już ofiar ze zwierząt, powszechne jest konsekrowanie oleju podczas specjalnej ceremonii.[10]

Egipt

Według badaczy z początku XX wieku (Wilhelm Spiegelberg[14], Bonnet[15], Cothenet[16], Kutsch[17], Martin-Pardey[18]) urzędnicy starożytnego Egiptu byli namaszczani w ramach ceremonii objęcia urzędu. Założenie to zostało zakwestionowane przez naukowców takich jak Stephen Thompson, którzy wątpią, by takie namaszczenie kiedykolwiek miało miejsce:[19]

Po przejrzeniu dowodów na namaszczenie urzędników w starożytnym Egipcie w ramach ich wprowadzania na urząd, muszę wywnioskować, że nie ma dowodów, iż taka ceremonia kiedykolwiek była praktykowana w starożytnym Egipcie. Próby prześledzenia pochodzenia hebrajskiej praktyki namaszczania królów ze źródła egipskiego są błędne. Jedynym pewnym przypadkiem, w którym król egipski namaścił jednego ze swoich urzędników, jest list z Amarny EA 51. W tym przypadku jest prawdopodobne, że Totmes III angażował się w zwyczaj powszechny wśród Azjatów, a nie wprowadzał egipski zwyczaj do Syro-Palestyny.

Namaszczenie zwłok pachnącymi olejami było jednak dobrze potwierdzoną praktyką, stanowiącą ważną część mumifikacji.[20]

Indie

Dżinijska abhiszeka w Śravaṇa Beḷgoḷa

W religiach indyjskich, m.in. w późnym wedyzmie wykształciły się rytuały obejmujące namaszczanie urzędników państwowych, czcicieli i posągów (idoli). Znane są one obecnie jako abhiszeka. Praktyka ta rozprzestrzeniła się na indyjskich buddystów. We współczesnym hinduizmie i dżinizmie namaszczenie jest powszechne, choć w praktyce używa się do niego zazwyczaj wody, jogurtu, mleka lub (szczególnie) masła[2] od świętej krowy, a nie oleju. Wielu czcicieli jest namaszczanych w ramach konsekracji lub błogosławieństwa na każdym etapie życia, a rytuałom tym towarzyszą narodziny, rozpoczęcie nauki, inicjacja religijna oraz śmierć. Namaszcza się nowe budynki, domy i instrumenty rytualne, a niektóre bożki są namaszczane codziennie. Szczególną uwagę w takich rytuałach zwraca się na kierunek smarowania. Ludzi namaszcza się od stóp do głów, w dół.[2] Woda może pochodzić z jednej ze świętych rzek lub być perfumowana szafranem, kurkumą lub naparami z kwiatów; można również użyć wody pozostającej po czyszczeniu niektórych bożków lub spisywaniu niektórych wersetów Pisma Świętego. Maści mogą zawierać popiół, glinę, sproszkowane drzewo sandałowe lub pasty ziołowe.

Buddyzm

Buddyjskie praktyki namaszczania wywodzą się w dużej mierze z praktyk indyjskich, ale bywają mniej rozbudowane i bardziej zrytualizowane. Buddyści mogą kropić zgromadzonych praktykujących wodą lub oznaczać posągi Buddy lub bodhisattwów masłem krowim lub masłem z jaka. Stosuje się również wodę o zapachu kwiatowym, wodę zabarwioną atramentem i „wodę szafranową" barwioną na żółto szafranem lub kurkumą.

Judaizm

Samuel namaszcza Dawida, Dura Europos, Syria, III wiek

W starożytności użycie świętego oleju do namaszczania było istotne w konsekracji u Hebrajczyków kapłanów[21], arcykapłana (Kohen Gadol)[22] i świętych naczyń[23].[9] Prorocy[24] i królowie izraelscy również byli namaszczani[9], ci drudzy z rogu.[25] Namaszczenie krzyżmem przygotowanym zgodnie z ceremonią opisaną w Księdze Wyjścia[26] uważano za udzielenie „Ducha Pańskiego"[25]. Namaszczenie zostało wykonane przez Samuela w miejsce koronacji zarówno Saula[27], jak i Dawida.[9] Praktyka ta nie zawsze była przestrzegana i wydaje się, że była niezbędna tylko podczas konsekracji nowej linii lub dynastii.[1]

Ze względu na jego znaczenie, arcykapłan i król byli czasami nazywani „Pomazańcem"[28][9]. Termin ten – מָשִׁיחַ, Masziach – dał początek przepowiadanej postaci Mesjasza[29] oraz długiej historii osób zgłaszających do niego pretensje.

Wyrażenie „namaszczanie tarczy", które pojawia się u Izajasza[30], jest powiązanym lub poetyckim użyciem, odnoszącym się do praktyki pocierania olejem skóry tarczy, aby utrzymać ją elastyczną i zdatną do walki.[9] Praktyka namaszczania tarczy poprzedza namaszczanie innych przedmiotów w ten sposób, że „smarowanie" (hebr. masziach) tarczy odnawiało skórzane pokrycie drewnianej tarczy. Zwycięski żołnierz był podnoszony na swojej tarczy przez swoich towarzyszy po bitwie lub przy jego wyborze na nowego króla. Wywodzi się z tego idea ochrony i wyboru, która następnie rozszerzyła się na ideę „wybrańca", prowadząc w ten sposób do nowoczesnego pojęcia Mesjasza (hebrajski odpowiednik tego, który został namaszczony).

Chrześcijaństwo

Namaszczenie Jezusa, obraz Williama Hole'a, 1906

Chrześcijaństwo rozwinęło się z powiązania Jezusa z Nazaretu z żydowskimi proroctwami o „Pomazańcu"[31]. Jego epitet „Chrystus" jest formą greckiego odpowiednika tego hebrajskiego tytułu. Nie został namaszczony przez Arcykapłana zgodnie z ceremonią opisaną w Księdze Wyjścia, ale uważano, że został namaszczony przez Ducha Świętego podczas swojego chrztu.[32] Dosłowne namaszczenie Jezusa nastąpiło również, gdy został obficie namaszczony olejkiem przez Marię z Betanii[33][34]. Wykonane z uczucia, namaszczenie to jest nazwane przez Jezusa przygotowaniem do Jego pogrzebu.

W Nowym Testamencie Jan opisuje „namaszczenie od Świętego"[35] i pisze, że „Jego namaszczenie w was trwa"[36]. Zarówno to duchowe namaszczenie, jak i dosłowne namaszczenie olejem są zazwyczaj kojarzone z Duchem Świętym. Kościoły prawosławne w szczególności przywiązują wielką wagę do oleju, o którym mówi się, że został pierwotnie pobłogosławiony przez Dwunastu Apostołów.

Praktyka "namaszczenia" (chrztu olejem) wydaje się rozwijać we wczesnym kościele pod koniec II wieku jako symbol Chrystusa, odrodzenia i natchnienia.[37] Najwcześniejszym zachowanym opisem takiego aktu wydaje się być list napisany „Do Autolyka" przez Teofila, biskupa Antiochii. Nazywa w nim ten akt „słodkim i użytecznym", bawiąc się słowami khristós (χριστóς, „namaszczony") i khrēstós (χρηστóς, „użyteczny"). Wydaje się mówić dalej: „dlatego z tego powodu nazywamy się chrześcijanami, ponieważ jesteśmy namaszczeni olejem Boga"[38], i „jaka osoba wchodząca w to życie lub będąca atletą nie jest namaszczona olejem?"[37] Praktyka jest również broniona przez Hipolita Rzymskiego w jego „Komentarzu do Pieśni nad Pieśniami"[39] oraz przez Orygenesa w jego „Komentarzu do Listu do Rzymian". Orygenes wyraża opinię, że „wszyscy możemy zostać ochrzczeni w tych widzialnych wodach i w widzialnym namaszczeniu, zgodnie z formą przekazaną kościołom".[40]

Namaszczenie było szczególnie ważne wśród gnostyków. Wiele wczesnych apokryficznych i gnostyckich tekstów stwierdza, że chrzest wodny Jana Chrzciciela był niekompletny, a namaszczenie olejem jest niezbędną częścią procesu chrzcielnego. Ewangelia Filipa twierdzi, że:

Krzyżmo jest doskonalsze od chrztu. To z powodu krzyżma nazywamy się „chrześcijanami", a nie z powodu chrztu. I od „krzyżma" „Chrystus" ma swoje imię. Ojciec bowiem namaścił Syna, a Syn namaścił apostołów, apostołowie zaś namaścili nas. Ten, kto został namaszczony, posiada wszystko. Posiada Zmartwychwstanie, Światło, Krzyż, Ducha Świętego. Ojciec dał mu to w komnacie ślubnej; on jedynie przyjął dar. Ojciec był w Synu, a Syn w Ojcu. To jest Królestwo Niebieskie.

W Dziejach Tomasza namaszczenie jest początkiem rytuału chrzcielnego i jest niezbędne, aby zostać chrześcijaninem, ponieważ jest powiedziane, że Bóg poznaje swoje własne dzieci po ich pieczęci, a pieczęć jest otrzymywana przez olej. W dziele szczegółowo opisano wiele takich chrzcielnych namaszczeń.

W średniowiecznym i nowożytnym chrześcijaństwie olej z lamp palących się przed ołtarzem kościoła uważano za charakteryzujący się szczególną świętością. Nowe kościoły i ołtarze namaszczano w ich czterech rogach podczas ich poświęcenia, podobnie jak grobowce, gongi i niektóre inne instrumenty i przybory rytualne.[10]

Katolicyzm rzymski
Frontyspis rękopisu Sakramentarza gelazjańskiego z Biblioteki Watykańskiej[41]

Kościoły katolickie, anglikańskie i luterańskie błogosławią trzy rodzaje olejów świętych do namaszczania: „Olej katechumenów" (skracany jako OS, od łac. oleum sanctum, oznaczającego olej święty), „Olej chorych" (OI) oraz „Święte krzyżmo" (SC). O dwóch pierwszych mówi się, że są błogosławione, podczas gdy krzyżmo jest konsekrowane.

Olej katechumenów jest stosowany u osób bezpośrednio przed chrztem, zarówno w przypadku niemowląt, jak i dorosłych katechumenów. We wczesnym kościele nawróceni poszukujący chrztu, znani jako "katechumeni", przechodzili okres formacji znany jako katechumenat, a podczas tego okresu nauczania otrzymywali jedno lub więcej namaszczeń olejem katechumenów w celu wygnania złych duchów.[10] Przed rewizją obrzędu święceń w 1968 r. bishop wyświęcający namaszczał dłonie nowego kapłana olejem katechumenów[42]. Starsza forma jest obecnie używana tylko przy udzielaniu święceń członkom stowarzyszeń oddanych zachowaniu liturgii sprzed Soboru Watykańskiego II. W nowszej formie kapłani[43], podobnie jak biskupi[44], są namaszczani krzyżmem – dłonie kapłana, a głowa biskupa (w starszej formie dłonie biskupa, a także głowa, są namaszczane krzyżmem). Tradycyjny Pontyfikał Rzymski zawiera również obrzęd koronacji królów i królowych obejmujący namaszczenie olejem katechumenów. W niektórych krajach, jak we Francji, olejem używanym w tym obrzędzie było krzyżmo.

Olej chorych jest używany do udzielania sakramentu namaszczenia chorych, rytualnego leczenia chorych i niedołężnych poprzez to, co w zachodnim chrześcijaństwie od końca XII do końca XX wieku nazywano „ostatnim namaszczeniem"[45].

Święte krzyżmo jest używane w sakramentach chrztu, bierzmowania i święceń. Jest również używane przy poświęcaniu nowych kościołów, nowych ołtarzy oraz konsekracji nowych paten i kielichów do użytku w Mszy. W przypadku sakramentu chrztu, osoba podlegająca chrztowi otrzymuje dwa odrębne namaszczenia: jedno olejem katechumenów przed chrztem, a następnie, po chrzcie wodą, namaszczenie krzyżmem. W przypadku sakramentu bierzmowania namaszczenie krzyżmem jest zasadniczą częścią rytu.

Każdy bishop katolicki może konsekrować oleje święte. Zazwyczaj robią to w każdy Wielki Czwartek podczas specjalnej Mszy Krzyżma. W Sakramentarzu gelazjańskim formuła, aby to zrobić, brzmi następująco:[10]

Ześlij, o Panie, prosimy Cię, Twego Ducha Świętego Pocieszyciela z nieba do tego najprzedniejszego oleju, który zechciałeś wydobyć z zielonego drzewa dla odświeżenia umysłu i ciała; i przez Twoje święte błogosławieństwo niech będzie dla wszystkich, którzy się nim namaszczają, kosztują go, dotykają, obroną umysłu i ciała, duszy i ducha, dla odpędzenia wszystkich bólów, każdej słabości, każdej choroby umysłu i ciała. Tym samym namaszczałeś bowiem kapłanów, królów, proroków i męczenników tym Twoim krzyżmem, udoskonalonym przez Ciebie, o Panie, pobłogosławionym, przebywającym w naszych wnętrznościach w imię naszego Pana Jezusa Chrystusa.

Prawosławie i katolicyzm wschodni
Naczynie na krzyżmo używane w Rosji przed rewolucją z 1917 r.

W kościołach prawosławnym i katolickich kościołach wschodnich bierzmowanie jest znane jako miropomazanie. Misterium miropomazania sprawowane jest bezpośrednio po misterium chrztu jako część jednej ceremonii. W rytuale wykorzystuje się święte miro (μύρον, „krzyżmo"), które rzekomo zawiera resztkę oleju pobłogosławionego przez Dwunastu Apostołów. W celu utrzymania błogosławieństwa apostolskiego bez przerw, pojemnik nigdy nie jest całkowicie opróżniany[10], lecz jest napełniany w miarę potrzeb, zazwyczaj podczas ceremonii odbywającej się w Wielki Czwartek w Patriarchacie Konstantynopolitańskim[46] lub w patriarchalnych katedrach kościołów autokefalicznych[47]. Nowe miro zawiera oliwę z oliwek, mirrę i liczne przyprawy oraz perfumy. Podczas miropomazania nowo ochrzczona osoba jest namaszczana miro w celu zrobienia znaku krzyża na czole, oczach, nozdrzach, ustach, obu uszach, piersi, dłoniach i stopach. Kapłan używa w tym celu specjalnego pędzelka. Przed XX wiekiem miro było również używane do namaszczania prawosławnych monarchów.

Olejem, którym namaszcza się katechumenów przed chrztem, jest zwykła oliwa z oliwek, którą kapłan błogosławi tuż przed wlaniem jej do chrzcielnicy. Następnie palcami nabiera on odrobinę pobłogosławionego oleju unoszącego się na powierzchni wody chrzcielnej i namaszcza katechumena na czole, piersi, ramionach, uszach, dłoniach i stopach. Następnie natychmiast chrzci katechumena przez trzykrotne zanurzenie w imię Trójcy Świętej.

Namaszczenie chorych nosi nazwę „Sakramentu Namaszczenia" (jeleoswaszczenije). Praktyka ta stosowana jest zarówno przy dolegliwościach duchowych, jak i fizycznych, a wierni mogą prosić o namaszczenie dowolną liczbę razy według własnego uznania. W niektórych kościołach normalnym zjawiskiem jest, że wszyscy wierni przyjmują namaszczenie podczas nabożeństwa w Wielką Środę Wielkiego Tygodnia. Święty olej stosowany w sakramencie chorych nie jest przechowywany w kościele jak miro, lecz jest na nowo poświęcany podczas każdego nabożeństwa. Kiedy prawosławny chrześcijanin umiera, jeśli otrzymał sakrament namaszczenia i pozostało trochę poświęconego oleju, polewa się nim jego ciało tuż przed pochówkiem. Stosuje się również błogosławienie przy użyciu olejów pobłogosławionych zwykłym błogosławieństwem kapłana, przez kontakt z jakimś świętym przedmiotem, takim jak relikwie świętego, albo też wziętych z lampy oliwnej płonącej przed cudotwórczą ikoną lub w jakimś innym sanktuarium.

W Ormiańskim Kościele Apostolskim krzyże tradycyjnie nie są uważane za święte, dopóki nie zostaną namaszczone i nie odmówiono nad nimi modlitw, wprowadzając w ten sposób w nie Ducha Świętego. Ten sam rytuał obserwowany był dawniej w innych kościołach prawosławnych.[10]

Protestantyzm

Ze względu na szczególne skupienie się na działaniu Ducha Świętego, kościoły zielonoświątkowe czasem stosują namaszczanie w ramach konsekracji i ordynacji pastorów i starszych zboru, a także w modlitwie o uzdrowienie chorych[48].

Zielonoświątkowe powiedzenie „namaszczenie łamie jarzmo" wywodzi się z fragmentu w Księdze Izajasza[49], który omawia władzę nadaną przez Ducha Świętego prorokowi Ezechiaszowi nad tyranem Sennacherybem.

Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich

Członkowie Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (mormonów) praktykują namaszczanie czystą, konsekrowaną oliwą z oliwek[50] na dwa sposoby: 1) jako obrządku kapłańskiego w przygotowaniu do udzielenia kapłańskiego błogosławieństwa, oraz 2) w połączeniu z obmywaniem jako części ceremonii obdarowania.[51] Nauki i Przymierza zawierają liczne odniesienia do namaszczania[52] i usługom dla chorych[53] przez posiadających upoważnienie do nałożenia rąk.[54] Dnia 21 stycznia 1836 roku Joseph Smith ustanowił namaszczenie podczas obrzędów uświęcenia i konsekracji przygotowawczych do obrzędów praktykowanych w Świątyni Kirtland.[55] Namaszczenie to miało przygotować członków kościoła na przyjęcie daru „mocy z wysoka" obiecanej w objawieniu z 1831 roku.[56] Obecnie każdy posiadacz kapłaństwa Melchizedeka może namaścić głowę danej osoby przez nałożenie rąk. Należy użyć oliwy z oliwek, jeśli jest dostępna, a oliwa ta musi zostać konsekrowana wcześniej podczas krótkiego obrzędu, który może wykonać każdy posiadacz kapłaństwa Melchizedeka.[57]

Rodzina królewska

Namaszczenie Ludwika XV jako króla Francji
Fryderyk I Pruski namaszczany na króla Prus przez dwóch protestanckich biskupów po jego koronacji w Królewcu w 1701 r.
Maść w srebrnym puzderku z koronacji króla Szwecji Gustawa III, 1772 r., zawierająca lawendę i róże
Namaszczenie cara Mikołaja II w Soborze Uspieńskim w Moskwie w 1896 r.

Oprócz użycia go w odniesieniu do królowania w Izraelu, namaszczanie było ważnym rytuałem w chrześcijańskich obrzędach koronacyjnych, zwłaszcza w Europie. Jak relacjonuje znawca prawa Tankred z Bolonii, początkowo jedynie królowie Jerozolimy, Francji, Anglii i Sycylii byli koronowani i namaszczani:

A [królowie] bywają jedni koronowani a inni nie, wśród nich jednak ci, którzy są koronowani, winni być namaszczani: przywilej ten mają ze starożytności, a ze zwyczaju. Inni natomiast nie powinni być koronowani ani namaszczani bez nich: a jeśli tak czynią, bezprawnie go nadużywają. [...] Król Jerozolimski jest koronowany i namaszczany; Najchrześcijańszy Król Franków jest koronowany i namaszczany; Król Anglików jest koronowany i namaszczany; Król Sycylii jest koronowany i namaszczany.[58]

Późniejsza legenda francuska głosiła, że fiolka z olejem, Święta Ampułka, zstąpiła z Nieba, aby namaścić Chlodwiga I na króla Franków po jego nawróceniu na chrześcijaństwo w 493 r. Król Wizygotów Wamba jest najwcześniejszym z katolickich królów, o którym wiadomo, że został namaszczony[59][60], chociaż praktyka ta najwyraźniej poprzedzała jego panowanie w Hiszpanii.[61] Ceremonia, która ściśle naśladowała obrzęd opisany w Starym Testamencie,[62] została odprawiona w 672 roku przez Kirytyka, arcybiskupa Toledo;[63] Została ona podobno skopiowana rok później, gdy Flawiusz Paulus zdezerterował i dołączył do buntowników z Septymanii, których miał uspokoić.[64] Rytuał uosabiał sankcjonowanie przez Kościół katolicki rządów monarchy; był on w zauważalny sposób wykorzystywany przez uzurpatorów, takich jak Pepin, którego dynastia karolińska zastąpiła Merowingów w 751 roku. Choć można by argumentować, że praktyka ta podporządkowywała króla kościołowi, w praktyce sakralne namaszczenie królów było postrzegane jako wyniesienie króla do statusu kapłańskiego lub wręcz świętego.[65] Maurizio Lupoi argumentuje, że zapoczątkowało to sprzeczne roszczenia, które przerodziły się w spór o inwestyturę.[66] W tym samym czasie królewskie namaszczenie zmieniło kontekst elekcji i popularnych aklamacji wciąż prawnie odpowiedzialnych za wynoszenie nowych władców. Nie były już one rozumiane jako autonomiczne władze, ale jedynie jako agenci w służbie woli Boga.[67] Do natury namaszczenia odniósł się William Szekspir w swoim Ryszardzie II:

Cała też woda wzburzonego morza / Nie zmyje balsamu z pomazańca.[68]

Napoleon został rzekomo namaszczony w obecności papieża podczas swojej koronacji.[69]

W prawosławiu wschodnim namaszczenie nowego króla uważane jest za Świętą Tajemnicę. Uważa się, że akt ten upoważnia go — przez łaskę Ducha Świętego — do wypełniania bosko powierzonych mu obowiązków, w szczególności jego posługi w obronie wiary. Do ceremonii tej używa się tego samego mira, co podczas bierzmowania. W ceremoniale rosyjskim kościele prawosławnym namaszczenie odbywało się podczas koronacji cara pod koniec nabożeństwa, tuż przed przyjęciem przez niego Komunii Świętej. Władca i jego małżonka byli eskortowani do Królewskich wrót (w ikonostasie) katedry i wspólnie namaszczani przez metropolitę. Następnie car był wprowadzany sam przez Królewskie wrota — co było działaniem normalnie zarezerwowanym tylko dla kapłanów — i przyjmował komunię przy małym stoliku ustawionym obok Świętego Stołu.

Obecnie namaszczenie królewskie jest rzadsze, gdyż praktykuje się je tylko na monarchach Wielkiej Brytanii i Tonga. Narzędzia używane w tej praktyce bywają zaliczane do regaliów. Biblijna formuła niekoniecznie musi być przestrzegana. Do koronacji króla Karola I w 1626 r. użyto świętego oleju sporządzonego z mikstury z pomarańczy, jaśminu, destylowanych róż, destylowanego cynamonu i oleju z drzewa moringa (behen).

Zobacz też

  • Koronacja, objęcie urzędu połączone z nałożeniem korony
  • Intronizacja, objęcie urzędu przez zasiadanie na tronie
  • Inwestytura, objęcie urzędu połączone z nałożeniem elementu ubioru lub przedmiotu
  • Mesjasz, „Pomazaniec" w religiach abrahamowych

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Encyclopædia Britannica, wyd. 9, t. 2, s. 90, 1878.
  2. 1 2 3 4 5 6 Encyclopædia Britannica, wyd. 11, t. 2, s. 79, 1911.
  3. ↑ James Strong, The New Strong's Exhaustive Concordance of the Bible (Nashville: T. Nelson, 1990) Heb. No. 4899 Gr. No. 5547.
  4. ↑ Oxford English Dictionary, 1. wyd. „anoint, v." Oxford University Press (Oksford), 1884.
  5. ↑ W Handling Sin Roberta Manninga (1303): ...Þe prest þat ys a noynt... (l. 7417).
  6. ↑ Oxford English Dictionary, 1. wyd. "† aˈnoint, adj." Oxford University Press (Oksford), 1884.
  7. ↑ Oxford English Dictionary, 1. wyd. „chrism, n." Oxford University Press (Oksford), 1889.
  8. ↑ Por. Iz 1,6; Mk 6,13; Jk 5,14-15 (Biblia Tysiąclecia).
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 M.G. Easton, Illustrated Bible Dictionary, wyd. 3, T. Nelson & Sons, Londyn, 1897.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 Encyclopædia Britannica, wyd. 11, t. 2, s. 80, 1911.
  11. ↑ Por. Mk 14,8; Łk 23,56 (BT).
  12. ↑ Por. 2 Sm 14,2; Ps 104,15; Łk 7,38-46 (BT). Zob. też M.G. Easton, Illustrated Bible Dictionary, 1897.
  13. ↑ W.R. Smith, Lectures on the Religion of the Semites.
  14. ↑ W. Spiegelberg, "Die Symbolik des Salbens im Ägyptischen," Recueil de travaux relatifs... (RT) 28 (1906): 184–85.
  15. ↑ H. Bonnet, Reallexikon der ägyptischen Religionsgeschichte, Berlin, 1952.
  16. ↑ E. Cothenet, "Onction," w: L. Pirot, A. Robert, H. Cazelles (red.), Dictionnaire de la Bible, Supplément, t. 6, Paryż, 1960.
  17. ↑ E. Kutsch, Salbung als Rechtsakt, Berlin, 1963.
  18. ↑ E. Martin-Pardey, "Salbung," Lexikon der Ägyptologie, t. 5, kol. 367–69.
  19. ↑ S.E. Thompson, "The Anointing of Officials in Ancient Egypt," Journal of Near Eastern Studies 53/1 (1994), s. 25. DOI: 10.1086/373652.
  20. ↑ N.C. McCreesh, Ritual anointing: analyses of hair and coffin coatings in ancient Egypt, praca doktorska, University of Manchester, 2009. Dostępne: https://www.escholar.manchester.ac.uk/uk-ac-man-scw:161030
  21. ↑ Wj 29,7 (BT).
  22. ↑ Wj 29,29; Kpł 4,3 (BT).
  23. ↑ Wj 30,26 (BT).
  24. ↑ Por. 1 Krl 19,16; 1 Krn 16,22; Ps 105,15 (BT).
  25. 1 2 1 Sm 16,13 (BT).
  26. ↑ Wj 30,22-25 (BT).
  27. ↑ 1 Sm 10,1 (BT).
  28. ↑ Por. Kpł 4,3-5; 4,16; 6,20; Ps 132,10 (BT).
  29. ↑ Por. Ps 2,2; Dn 7,13; 9,25-26 (BT).
  30. ↑ Iz 21,5 (BT).
  31. ↑ Twierdzenie to jest wyraźne w J 1,41; Dz 9,22; 17,2-3; 18,5; 18,28 (BT).
  32. ↑ Iz 61,1 jest rozumiany przez chrześcijan jako mówiący, że Mesjasz zostanie namaszczony przez Ducha Świętego, a nie podczas formalnej ceremonii w Świątyni. Por. M.G. Easton, Illustrated Bible Dictionary, 1897.
  33. ↑ J 12,1-11; por. Mt 26,6-13; Mk 14,1-11; Łk 7,36-50 (BT).
  34. ↑ D. Fleming, "The Biblical Tradition of Anointing Priests," Journal of Biblical Literature 117/3 (1998), s. 401–414.
  35. ↑ 1 J 2,20 (BT).
  36. ↑ 1 J 2,27 (BT).
  37. 1 2 E. Ferguson, Baptism in the Early Church: History, Theology, and Liturgy in the First Five Centuries, Wm. B. Eerdmans, 2009, s. 269.
  38. ↑ Teofil z Antiochii, „Do Autolyka", 1.12. Tekst nieco niepewny: najwcześniejszy rękopis ma „miłosierdzie" (ἔλεoς) zamiast „olej" (ἔλαιoν), ale dwa pozostałe rękopisy mają „olej".
  39. ↑ Y. Smith, The Mystery of Anointing, Gorgias, 2013, s. 30.
  40. ↑ Orygenes, „Komentarz do Listu do Rzymian", 5.8.3.
  41. ↑ Biblioteka Watykańska ms. Reginensis 316.
  42. ↑ Rituale Romanum: Rite for ordination of priests, Sancta Missa. Archiwum: https://web.archive.org/web/20190816185043/https://sanctamissa.org/en/resources/books-1962/rituale-romanum/40-the-sacrament-of-holy-orders-rite-of-priestly-ordination.html
  43. ↑ Ordination of Priests, 133. http://ordination.ceegee.org/rite.pdf
  44. ↑ Rite of Ordination of a Bishop, 28. http://courseweb.stthomas.edu/jmjoncas/LiturgicalStudiesInternetLinks/ChristianWorship/Texts/Centuries/Texts_1900_2000CE/RCWorshipTexts1900_2000CE/Rite_of_Ordination_of_a_Bishop.htm
  45. ↑ Oxford Dictionary of the Christian Church (Oxford University Press 2005, ISBN 978-0-19-280290-3), hasło „unction".
  46. ↑ Pavlos Menesoglou, „The Sanctification of the Holy Chrism," Greek Orthodox Archdiocese of America. Archiwum: https://web.archive.org/web/20030301104732/http://www.goarch.org/en/ourfaith/articles/article8420.asp
  47. ↑ „The Consecration of Holy Chrism," Orthodox Church in America, 5 April 2004. Archiwum: https://web.archive.org/web/20110927051129/http://ocaphoto.oca.org/PhotoViewer.asp?EID=186
  48. ↑ R. Brodie, "The anointing or theological training? A Pentecostal dilemma," Conspectus, 11(03), 2011, s. 47–65.
  49. ↑ Iz 10,27 (BT).
  50. ↑ „When did the use of consecrated olive oil in priesthood blessings originate?", churchofjesuschrist.org. https://www.churchofjesuschrist.org/study/ensign/1991/10/i-have-a-question/when-did-the-use-of-consecrated-olive-oil-in-priesthood-blessings-originate?lang=eng
  51. ↑ „Prophetic Teachings on Temples: Washing and Anointing – Initiatory", churchofjesuschrist.org. https://www.churchofjesuschrist.org/temples/prophetic-teachings-on-temples?lang=eng
  52. ↑ „Anointing, Anoint," The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/triple-index/anointing?lang=eng
  53. ↑ „Administration to the Sick," The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/triple-index/administration-to-the-sick?lang=eng
  54. ↑ „Hands, Laying on of," The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/triple-index/hands-laying-on-of?lang=eng
  55. ↑ „Anoint," The Joseph Smith Papers. Archiwum: https://web.archive.org/web/20130910171904/http://josephsmithpapers.org/topic?name=Anoint
  56. ↑ „Endowment of Power," churchofjesuschrist.org. https://www.churchofjesuschrist.org/study/history/topics/endowment-of-power?lang=eng
  57. ↑ „Consecrating Oil," The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. https://www.churchofjesuschrist.org/study/manual/general-handbook/18-priesthood-ordinances-and-blessings?lang=eng#title_number39
  58. ↑ Tancredus, De Regibus Catholicorum et Christianorum 6:18. https://books.google.com/books?id=CTVgAAAAcAAJ&pg=PA130
  59. ↑ M. Lupoi, The Origins of the European Legal Order, Cambridge University Press, 2000, s. 251.
  60. ↑ J. Moorhead, The Roman Empire Divided: 400–700, Pearson Education, Londyn, 2001, s. 173.
  61. ↑ J.É. Darras, A General History of the Catholic Church, t. II, P. O'Shea, Nowy Jork, 1866, s. 270. Por. tezy P.D. Kinga na rzecz datowania praktyki na koronację Sisenanda z 631 roku: P.D. King, Law & Society in the Visigothic Kingdom, Cambridge University Press, 1972, s. 48–49.
  62. ↑ H. Wolfram, The Roman Empire and its Germanic Peoples, University of California Press, 1997, s. 273–274.
  63. ↑ Darras, s. 270.
  64. ↑ Zbuntowany generał rozpoczął swój list słowami: „Flawiusz Paulus, namaszczony król na wschodzie, [przesyła pozdrowienia] Wambie, królowi na południu" (łac. Flavius Paulus unctus rex orientalis Wambani regi austro). Wolfram, s. 273.
  65. ↑ Lupoi, s. 252.
  66. ↑ Lupoi, s. 251.
  67. ↑ Lupoi, s. 252.
  68. ↑ Szekspir, William. Ryszard II, akt III, scena II. (tłum. L. Ulrich).
  69. ↑ E. Merieau, „French authoritarian constitutionalism and its legacy," Elgar, 2019. https://www.researchgate.net/publication/333299673
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.