Nikołaj Medtner

Nikołaj Medtner
Никола́й Ка́рлович Ме́тнер
Ilustracja
Nikołaj Medtner (1910)
Imię i nazwisko

Nikołaj Karłowicz Medtner

Data i miejsce urodzenia

5 stycznia 1880
Moskwa

Pochodzenie

rosyjskie

Data i miejsce śmierci

13 listopada 1951
Londyn

Instrumenty

fortepian

Gatunki

muzyka poważna

Zawód

kompozytor, pianista

Wydawnictwo

EMI

podpis

Nikołaj Karłowicz Medtner, także Metner[1] (ros. Никола́й Ка́рлович Ме́тнер, ur. 24 grudnia 1879?/5 stycznia 1880 w Moskwie, zm. 13 listopada 1951 w Londynie)[2] – rosyjski kompozytor i pianista.

Życiorys

List Nikołaja Medtnera do Ernsta Rotha po angielsku z 1948 roku

Wywodził się z osiadłej w Rosji rodziny pochodzenia niemieckiego[3] o tradycjach muzycznych. Jego ojciec Karl był kierownikiem fabryki koronek[4]. Matka Aleksandra Goedicke wyrosła w rodzinie muzycznej, jej dziadkowie od strony matki, Gebhardowie, przyjechali do Rosji na początku XIX wieku i pracowali w niemieckim dworskim teatrze w Petersburgu[4]. Ojciec matki był pianistą i nauczycielem muzyki[4]. Jej matka i ona były śpiewaczkami[4]. Nikołaj miał czterech braci: Karla, Aleksandra, Emilija (ur. 1872[4], zm. 1936[5]) i Władimira (ur. 1881, zm. 1891[6]) oraz siostrę Sofiję[4].

Podstawy gry fortepianowej otrzymał od matki oraz od wuja organisty F. Goedickego[1]. Brat Emilij był narcystycznie zafiksowany na punkcie Nikołaja, niezwykle uzdolnionego muzycznie w młodym wieku[4]; sam Emilij nie przejawiał talentu muzycznego[7]. Wraz z bratem Aleksandrem Nikołaj grał w dziecięcej orkiestrze na skrzypcach[4]. Zaczął komponować muzykę zanim poznał jej podstawy teoretyczne[4]. Chodził do szkoły gramatycznej[8]. Jako dwunastolatek starał się o przyjęcie do Konserwatorium Moskiewskiego, co udało się za wstawiennictwem wuja i nauczyciela muzyki[6] w 1891 roku[3]. Zagrał pierwszy studencki koncert w 1894 roku[8]. Rozpoczął tamże następnie trzyletnie studia fortepianowe w 1896 roku[8]. Początkowo uczył się u Pawła Pabsta, a od 1897 u Wasilija Sapielnikowa oraz w latach 1898–1900 u Wasilija Safonowa[9]. Prywatnie studiował także kompozycję u Antona Arienskiego i Siergieja Taniejewa[2], u obu uczył się także w moskiewskim konserwatorium[9]. Jego pierwsze poważniejsze kompozycje powstały w latach 1896–1897, były to tzw. Stimmungsbilder, za sugestią Emilija oparte na motywach zaczerpniętych z poezji Michaiła Lermontowa[8]. Nikołaj zakochał się w starszej od niego o trzy lata śpiewaczce[10] Annie Bratenshi (ur. 1877, zm. 1965[11]), która była siostrą żony jego brata Karla, skrzypaczki Eleny Bratenshi, pochodziła z rodziny żydowskiej[8]. Emilij również kochał Annę, o czym wspominał w swoim dzienniku w latach 1897–1899[8], i to on ostatecznie ją poślubił[12]. Nikołaj ukończył moskiewskie konserwatorium na wiosnę 1900 roku jako pianista ze złotym medalem[3]; na jesień rozpoczął koncertowanie publiczne w Rosji, grał wówczas utwory Johanna Sebastiana Bacha, Ludwiga van Beethovena i Fryderyka Chopina[9]. Zastąpił w tym okresie Aleksandra Skriabina jako nauczyciela fortepianu Margarity Morozowej[13].

W 1900 roku odniósł sukces na Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Antona Rubinsteina w Wiedniu. Po europejskim tournée w 1901–1902 zyskał opinię jednego z najwybitniejszych pianistów swojej generacji[2]. W grudniu 1902 roku zagrał I koncert fortepianowy Piotra Czajkowskiego pod batutą Arthura Nikischa w Moskiewskim Konserwatorium; od tego czasu w jego repertuarze pojawiało się więcej muzyki rosyjskiej[14]. Siergiej Rachmaninow był jego przyjacielem od 1906 roku[15] (pierwszy raz spotkali się na żywo w Berlinie[16]) i wielbicielem jego twórczości[17] – wykonywał na koncertach jego utwory[18] (zob. lista dzieł Nikołaja Medtnera). Rachmaninow i jego żona przyjaźnili się także z żoną Nikołaja[19].

W 1907 roku w Dreźnie zainteresował się Hedwig Friedrich, którą poznał z żoną w styczniu 1905 roku; ta zamożna kobieta zakochała się w nim, a on również okazywał jej zainteresowanie, pomimo, że miał romans z jej szwagierką[20]. W latach 1909–1910 oraz 1915–1921 prowadził klasę fortepianu w moskiewskim Konserwatorium[2]. Zrzekł się profesury w 1910 i 1921 roku, ponieważ chciał się zająć komponowaniem[21]. Był laureatem Nagrody im. Glinki, którą otrzymał dwukrotnie: w 1909 i 1916 roku[22].

Mieszkał razem z bratem Emilijem i jego żoną Anną w domu rodzinnym do 1911 roku[23]. W styczniu 1911 roku we troje wynajęli dom koło wsi Chowrino, aby złagodzić presję społeczną, która ciążyła na nich w Moskwie w związku z ich niejednoznaczną relacją[23] (ménage à trois)[24]. W czerwcu tegoż roku przeprowadzili się do Trachoniejewa[25]. Nikołaj popadł w trójkąt miłosny z Likutinami[26]. I wojna światowa wpłynęła na niego otępiająco, do czego doszła separacja od brata Emilija, co sprawiło czasowe zarzucenie komponowania[27]. Uchylał się wówczas od służby wojskowej[28]. Emilij był internowany w Niemczech i za jego przyzwoleniem Nikołaj poślubił jego żonę Annę w 1918 roku[12], z którą łączyła go relacja miłosnego trójkąta od 1903 roku[24].

W 1921 opuścił Rosję w związku z niezgodą na bolszewizm[22] i osiedlił się w Berlinie z żoną[29] (napisał do Emilija, że opuścił Rosję z jego powodu[29]). Jesienią 1924 roku wyjechał z żoną do Stanów Zjednoczonych, gdzie miał dużą trasę koncertową; grał m.in. swój I koncert fortepianowy w Filadelfii z Leopoldem Stokowskim oraz w Carnegie Hall również pod jego batutą[30].

Na wiosnę 1925 roku po powrocie ze Stanów Zjednoczonych zamieszkał w Fontaine d’Ivette pod Paryżem[30]. W lutym i marcu 1927 roku odbył trasę koncertową w Rosji, zagrał wówczas w Moskwie po raz pierwszy II koncert fortepianowy, inspirowany osobą Siergieja Rachmaninowa[31]. Mieszkał następnie z żoną w Montmorency[32]. Jesienią 1929 roku odbył trasę koncertową po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, podczas ich nieobecności Emilij mieszkał w ich domu[32].

Pod wpływem zafascynowania Emilija osobą Adolfa Hitlera i stosunkiem Führera do Arnolda Schönberga napisał eseistyczny tekst pt. Muza i moda skierowany przeciwko modernizmowi[33], który wysłał Rachmaninowowi; przyjął on go bardzo dobrze i opublikował w swojej paryskiej oficynie wydawniczej w 1935 roku[34][35]. Narzekał w nim na upadek muzyki współczesnej, pozytywnie wypowiadał się o twórczości klasyków niemieckich, a twórczość Rosjan pominął w swoich rozważaniach[36]. Był on wówczas w stanie chronicznej depresji[34]. Powrócił na krótko do Związku Radzieckiego w 1935 roku, jednak ostatecznie wyjechał na Zachód[10].

Po opuszczeniu Rosji nie było mu łatwo zgromadzić publiczność (powiedział: oprócz Anglików i Rosjan nikt nie chce mnie znać[35]); pomagał mu Dźajaćamaradźendra Wadijar, maharadża Majsoru, który sam chciał został koncertowym pianistą; ufundował nagrania jego utworów w latach 40. XX wieku[10] – założył Medtner Society w Londynie w 1949 roku[35] w celu nagrania wszystkich kompozycji Medtnera[37]. Kompozytor przez 4 lata nagrywał swoje dzieła dla EMI[35]. Pomagali mu finansowo przyjaciele, zwłaszcza angielska pianistka Edna Iles, wykonawczyni jego dzieł[35] i jego ostatnia uczennica[38]. Wszystkie materiały dotyczące Medtnera przekazała Bibliotece Brytyjskiej[38].

Przeprowadził się w 1935 roku do Golders Green na północy Londynu, gdzie pozostał do końca życia[35], nie licząc pobytu w Warwickshire w czasie II wojny światowej, gdzie napisał swój III koncert fortepianowy i w 1942 roku przeżył poważny atak serca[35]. W Londynie odwiedził ich brat Nikołaja, Emilij w kwietniu 1936 roku[39]. Swój III koncert fortepianowy zagrał w Royal Albert Hall w lutym i czerwcu 1944 roku, a w czerwcu zagrał swój ulubiony IV koncert fortepianowy Beethovena[22]. W ostatnich latach Medtner podupadł na zdrowiu, zdiagnozowano u niego zakrzepicę tętnicy wieńcowej[35], komponował do śmierci[10]. Zmarł w swoim londyńskim domu, został pochowany na Hendon Cemetery[35].

Twórczość

Dom w Londynie w Golders Green, w którym Nikołaj Medtner mieszkał od 1935 do 1951 roku

Komponował głównie utwory fortepianowe, w tym trzy koncerty oraz muzykę kameralną i wokalną[2][40]. Napisał także 11 sonat fortepianowych, nokturny, wariacje, wiele pieśni[21] do słów Afanasija Feta, Johanna Wolfganga von Goethego, Heinricha Heinego, Friedricha Nietzschego, Aleksandra Puszkina, Fiodora Tiutczewa[41].

Był uznawany za wybitnego kompozytora muzyki fortepianowej, porównywany do Rachmaninowa i Skriabina (i przyćmiony przez ich sławę[35]) z racji pokrewnego, patetycznego tonu, silnej ekspresji i skłonności do ostrych kontrastów[2]. Jego muzyka utrzymywała się w stylu późnoromantycznym[35], czerpiąc wzory z okresu klasycyzmu. Zdaniem Zofii Lissy jego twórczość jest przeintelektualizowana, chłodna i spekulatywna[21]; wpłynęła według niej na twórczość Siergieja Rachmaninowa i Igora Strawinskiego[36]. Zdaniem samego kompozytora muzyka miała „wyrażać wieczność” i nie była powiązana z życiem i rzeczywistością[36].

W koncertach i sonatach stosował m.in. polirytmię i efekty polimetryczne[21]. Folklor stanowił dla niego materiał i surowiec do eksperymentowania i wzbogacenia jego dzieł[41]. W pieśniach dominowały partie fortepianu, a tekst stanowił niejaki impuls dla partii instrumentalnej[41]. Nazywano go „rosyjskim Brahmsem”, ale był on raczej prekursorem tendencji neoklasycznych w muzyce zachodnioeuropejskiej, które wystąpiły po I wojnie światowej[36].

Jego dzieła publikowali m.in. Bielajew, Jurgenson, Rosyjskie Towarzystwo Wydawnicze[36].

Wybrane utwory

  • Baśnie[21], krótkie utwory na fortepian (1903[10], kilka zeszytów[21])
  • Dytyramby[36]
  • I sonata fortepianowa (1903)[1]
  • I koncert fortepianowy (1918)[1] (dedykowany zmarłej matce)[42]
  • II koncert fortepianowy (1927)[1] (dedykowany Rachmaninowowi)[31]
  • III koncert fortepianowy (około 1940-1943)[1]
  • I sonata skrzypcowa (1910)[1]
  • II sonata skrzypcowa (1926)[1]
  • III sonata skrzypcowa (1938)[1]
  • Zapomiane melodie (3 zeszyty[36], około 1918–1920)[1]
  • Kwintet fortepianowy (ostatnie dzieło, rozpoczęte w 1904 roku)[35]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Krystyna Duszyk, Medtner, Nikołaj [online], Polska Biblioteka Muzyczna [dostęp 2025-02-08].
  2. 1 2 3 4 5 6 Duszyk 2000 ↓.
  3. 1 2 3 Lissa 1955 ↓, s. 465.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ljunggren 1994 ↓, s. 9.
  5. ↑ Emilii Karlovich Medtner 1872 - 1936 [online], www.sueyounghistories.com [dostęp 2025-11-17] (ang.).
  6. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 10.
  7. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 9-10.
  8. 1 2 3 4 5 6 Ljunggren 1994 ↓, s. 11.
  9. 1 2 3 Ljunggren 1994 ↓, s. 12.
  10. 1 2 3 4 5 Jean-Michel Serres, Notes on Nikolai Medtner (1880–1951) and His Works [online], 25 lutego 2025 [dostęp 2025-11-18] (ang.).
  11. ↑ Medtner, Anna Mikhaĭlovna, 1877-1965 [online], Archives at Yale [dostęp 2025-11-18] (ang.).
  12. 1 2 Nicolas Medtner: biography [online], www.medtner.org.uk [dostęp 2025-11-18] (ang.).
  13. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 21.
  14. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 18.
  15. ↑ Rebecca Mitchell, Sergei Rachmaninoff, Reaktion Books, 20 czerwca 2022, s. 113, ISBN 978-1-78914-575-5 (ang.).
  16. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 65.
  17. ↑ Richard Holt, Nicolas Medtner, 1879 [ie. 1880]-1951: A Tribute to His Art and Personality, D. Dobson, 1955, s. 118 (ang.).
  18. ↑ Robert E. Cunningham jr., Sergei Rachmaninoff: A Bio-Bibliography, Bloomsbury Publishing USA, 30 października 2000, s. 143, ISBN 978-0-313-09540-5 [dostęp 2024-12-21] (ang.).
  19. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 95.
  20. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 30.
  21. 1 2 3 4 5 6 Lissa 1955 ↓, s. 466.
  22. 1 2 3 Nikolai Medtner (piano) on Hyperion Records [online], Hyperion Records [dostęp 2025-11-19] (ang.).
  23. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 45.
  24. 1 2 Medtner, Nikolai [online], Classical Music, 11 października 2022 [dostęp 2025-11-18] (ang.).
  25. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 46.
  26. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 51.
  27. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 94.
  28. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 103.
  29. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 136.
  30. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 141.
  31. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 142.
  32. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 143.
  33. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 151.
  34. 1 2 Ljunggren 1994 ↓, s. 155.
  35. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Georg Predota, Nicolai Medtner’s Final Composition [online], 12 listopada 2023 [dostęp 2025-11-19] (ang.).
  36. 1 2 3 4 5 6 7 Lissa 1955 ↓, s. 468.
  37. ↑ Music fest in the memory of last maharaja [online], The Times of India, 15 lipca 2011 [dostęp 2025-11-19] (ang.).
  38. 1 2 Alexander Karpeyev, New light on Nikolay Medtner as pianist and teacher [online], 1 grudnia 2015 [dostęp 2025-11-19] (ang.).
  39. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 158.
  40. ↑ Martyn 2004 ↓.
  41. 1 2 3 Lissa 1955 ↓, s. 467.
  42. ↑ Ljunggren 1994 ↓, s. 130.

Bibliografia

  • Krystyna Duszyk: Medtner Nikołaj. W: Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 6: M część biograficzna. Kraków: PWM, 2000. ISBN 83-224-0656-8. (pol.).
  • Zofia Lissa, Historia muzyki rosyjskiej, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1955.
  • Magnus Ljunggren, The Russian Mephisto: a study of the life and work of Emilii Medtner, Acta Universitatis Stockholmiensis, Stockholm: Almqvist & Wiksell International, 1994, ISBN 978-91-22-01656-4.
  • Barrie Martyn: Medtner, Nicolas (Metner, Nikolay Karlovich). W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. M. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.