Nocolubek

Nocolubek
	Nyctophilus
	Leach, 1821
	; Nocolubek mniejszy (N. geoffroyi)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	nietoperze
Podrząd	mroczkokształtne
Nadrodzina	Vespertilionoidea
Rodzina	mroczkowate
Podrodzina	mroczki
Plemię	mroczaki
Rodzaj	nocolubek
	Typ nomenklatoryczny
	Nyctophilus geoffroyi Leach, 1821
Synonimy
	Nyctophyllus: F. Cuvier, 1829; Nyctophillus: Lesson, 1836; Lamingtona McKean & Calaby, 1968;
	Nyctophyllus: F. Cuvier, 1829; Nyctophillus: Lesson, 1836; Lamingtona McKean & Calaby, 1968;
Gatunki
	17 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	17 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście

Nocolubek^[5] (Nyctophilus) – rodzaj ssaków z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Australii i na Nowej Gwinei (Indonezja i Papua-Nowa Gwinea)^[6]^[7]^[8].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 35–75 mm, długość ogona 31–54 mm, długość ucha 14–30,1 mm, długość tylnej stopy 7–10 mm, długość przedramienia 30,6–49,5 mm; masa ciała 3,9–18,9 g^[7]^[9].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1821 roku angielski przyrodnik William Elford Leach w artykule zatytułowanym Cechy trzech nowych rodzajów nietoperzy bez liściastych wyrostków na nosie, opublikowanym w czasopiśmie „Transactions of the Linnean Society of London”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) nocolubek mniejszy (N. geoffroyi).

Etymologia

Nyctophilus (Nyctophyllus, Nyctophillus): gr. νυξ nux, νυκτος nuktos ‘noc’; φιλος philos ‘miłośnik’, od φιλεω phileō ‘kochać’^[10].
Lamingtona: Mount Lamington, stratowulkan, prowincja Oro, Papua-Nowa Gwinea^[4]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lamingtona lophorhina McKean & Calaby, 1968< (= Nyctophilus microtis O. Thomas, 1888).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące współczesne gatunki^[11]^[9]^[6]^[12]^[5]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[5]	Podgatunki^[7]^[6]^[9]^[13]	Rozmieszczenie geograficzne^[7]^[6]^[9]^[13]	Podstawowe wymiary^[7]^[9]^[b]	Status IUCN^[14]
Nyctophilus major	J.E. Gray, 1844	nocolubek zachodnioaustralijski	2 podgatunki	endemit Australii: południowo-zachodnia Australia Zachodnia i południowa Australia Południowa na wschód do Półwyspu Eyre’a, 1 zapis z zachodnio-środkowej Australii Zachodniej; zakres wysokości: 0–450 m n.p.m.	DC: 5,1–6,5 cm DO: 4–5,2 cm DP: 3,7–4,8 cm MC: 11–17,5 g	LC
Nyctophilus corbeni	Parnaby, 2009	nocolubek wschodnioaustralijski	gatunek monotypowy	endemit Australii: południowo-wschodni Queensland, Nowa Południowa Walia, północno-zachodnia Wiktoria i południowo-wschodnia Australia Południowa	DC: 5–7,5 cm DO: 3,5–5,4 cm DP: 3,9–4,9 cm MC: 11,2–21 g	VU
Nyctophilus daedalus	O. Thomas, 1915		gatunek monotypowy	endemit Australii: północno-zachodnia i północno-wschodnia Australia Zachodnia, północne Terytorium Północne (wraz w Wyspą Melville’a) oraz północno-zachodni Queensland; zakres wysokości: 0–400 m n.p.m.	DC: 4,5–5,7 cm DO: 4–4,5 cm DP: 3,8–4,6 cm MC: 7,6–14 g	LC
Nyctophilus holtorum	Parnaby, A.G. King & Eldridge, 2021		gatunek monotypowy	endemit Australii: ograniczony do dalekiej południowo-zachodniej Australii Zachodniej; zakres wysokości: 0–450 m n.p.m.	DC: bral danych DO: około 4,6 cm DP: około 4,1 cm MC: około 9 g	LC
Nyctophilus gouldi	Tomes, 1858	nocolubek leśny	gatunek monotypowy	wschodni i południowo-wschodni Queensland (wraz z Wielką Wyspą Piaszczystą), środkowa i wschodnia Nowa Południowa Walia, Wiktoria oraz południowo-wschodnia Australia Południowa; zakres wysokości: 0–1240 m n.p.m.	DC: 4,4–5,2 cm DO: 3,9–4,1 cm DP: 3,6–4,7 cm MC: 5,2–16,5 g	LC
Nyctophilus sherrini	O. Thomas, 1915	nocolubek tasmański	gatunek monotypowy	endemit Australii: Tasmania; zakres wysokości: 0–740 m n.p.m.	DC: 5,1–5,4 cm DO: 3,5–3,7 cm DP: 4,4–4,8 cm MC: 9,8–18,9 g	VU
Nyctophilus nebulosus	Parnaby, 2002	nocolubek nowokaledoński	gatunek monotypowy	endemit Nowej Kaledonii: południowa Nowa Kaledonia (góra Koghis); zakres wysokości: około 430 m n.p.m.	DC: 5,3–5,5 cm DO: 4,8–5 cm DP: 4,2–4,3 cm MC: 9,4–12 g	CR
Nyctophilus microtis	O. Thomas, 1888	nocolubek papuaski	gatunek monotypowy	zachodnia i głównie wschodnia Nowa Gwinea (wraz z wyspami Salawati i Nowa Irlandia); być może wyspy Manus, Nowa Brytania i Tagula; zakres wysokości: 0–2600 m n.p.m.	DC: 4,2–6,3 cm DO: 3,6–4,9 cm DP: 3,7–4,2 cm MC: 6–10,5 g	LC
Nyctophilus walkeri	O. Thomas, 1892	nocolubek karłowaty	gatunek monotypowy	endemit Australii: północno-wschodnia Australia Zachodnia, północne Terytorium Północne i północno-zachodni Queensland	DC: 3,8–4,4 cm DO: 2,6–3,6 cm DP: 3–3,6 cm MC: 3–7 g	LC
Nyctophilus bifax	O. Thomas, 1915	nocolubek brzegowy	gatunek monotypowy	wschodni Queensland (wraz z wyspami Moa, Wyspa Księcia Walii, Hichinbrook, Palm i Wielka Wyspa Piaszczysta) i północno-wschodnia Nowa Południowa Walia; rozproszony wzdłuż Nowej Gwinei; zakres wysokości: 0–500 m n.p.m.	DC: 3,5–5,5 cm DO: 3,9–4,6 cm DP: 3,7–4,7 cm MC: 5–12 g	LC
Nyctophilus arnhemensis	D.H. Johnson, 1959	nocolubek długouchy	gatunek monotypowy	endemit Australii: północne wybrzeże Australii Zachodniej (wraz z Bonaparte Archipelago), północne Terytorium Północne (wraz z archipelagiem Tiwi, wyspami Groote Eylandt i Sir Edward Pellew Group) i północno-zachodni Queensland	DC: 4–5,9 cm DO: 3,6–4,1 cm DP: 3,3–3,9 cm MC: 5,2–9,6 g	LC
Nyctophilus shirleyae	Parnaby, 2009	nocolubek nowogwinejski	gatunek monotypowy	endemit Papui-Nowej Gwinei: znany z góry Missim (Morobe) i obszaru sawannowego Trans-Fly (Prowincja Zachodnia); prawdopodobnie szerszy zasięg; zakres wysokości: 500–1700 m n.p.m.	DC: 5,2–6,4 cm DO: 4,8–5,2 cm DP: 4,5–4,38 cm MC: 11,5–13 g	DD
Nyctophilus microdon	Laurie & J. Edwards Hill, 1954	nocolubek drobnozębny	gatunek monotypowy	endemit Papui-Nowej Gwinei: centralne wyżyny (Eastern, Western i Southern Highlands, Chimbu oraz Enga); zakres wysokości: 1600–3315 m n.p.m.	DC: 4,2–6,3 cm DO: 3,6–4,9 cm DP: 3,7–4,1 cm MC: 5,8–9,5 g	LC
Nyctophilus geoffroyi	Leach, 1821	nocolubek mniejszy	3 podgatunki	endemit Australii: kontynent (za wyjątkiem północno-wschodniego wybrzeża Queensland), Tasmania, Wielka Wyspa Piaszczysta, Wyspa Kangura, King i Wyspa Flindersa; zakres wysokości: 0–1580 m n.p.m.	DC: 3,8–5 cm DO: 3,1–4 cm DP: 3,1–4,2 cm MC: 3,9–14,5 g	LC
Nyctophilus heran	D.J. Kitchener, How & Maharadatunkamsi, 1991	nocolubek sundajski	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: Małe Wyspy Sundajskie (znany tylko z wyspy Lembata); zakres wysokości: około 0 m n.p.m.	DC: około 5,1 cm DO: około 4,1 cm DP: około 3,9 cm MC: około 7,6 g	DD
Nyctophilus timoriensis	(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806)	nocolobek duży	gatunek monotypowy	Indonezja i Timor Wschodni	DC: 4,9–5,6 cm DO: 3,6–3,7 cm DP: 3,6–4 cm MC: 4,5–5 g	NE
Nyctophilus howensis	McKean, 1975	nocolubek tajemniczy	gatunek monotypowy	endemit Australii: znany tylko w wyspy Lord Howe (Nowa Południowa Walia)	DC: brak danych DO: brak danych DP: brak danych MC: brak danych	EX

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, CR – gatunek krytycznie zagrożony, EX – gatunek wymarły, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Nyctophilus Leach, 1821.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 W.E. Leach. The Characters of three new Genera of Bats without foliaceous Appendages to the Nose. „Transactions of the Linnean Society of London”. 13 (1), s. 78, 1821. (ang.).
↑ F. Cuvier: Zoologie = Mammalogie. W: C. Sonnini (red.): Dictionnaire des sciences naturelles, dans lequel on traite méthodiquement des différens êtres de la nature, considérés soit en eux-mêmes, d’après l’état actuel de nos connoissances, soit relativement à l’utilité qu’en peuvent retirer la médecine, l’agriculture, le commerce et les artes. Suivi d’une biographie des plus célèbres naturalistes. T. 59. Strasbourg & Paris: F. G. Levrault & Le Normant, 1829, s. 427. (fr.).
↑ R.-P. Lesson: Histoire naturelle générale et particulière des mammifères et des oiseaux découverts depuis le mort de Buffon. Mammifères. W: Complement des oeuvres de Buffon, ou histoire naturelle des animaux rares découverts par les naturalistes et les voyageurs depuis la mort de Buffon. T. 5: Suite des mammifères. Paris: Roret, 1836, s. 159. (fr.).
1 2 J.L. McKean & J.H. Calaby. A new genus and two new species of bats from New Guinea. „Mammalia”. 32, s. 372, 1981. (ang.).
1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 119. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 224–226. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 801–807. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Nyctophilus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-05]. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 534–535. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 467.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-08-18]. (ang.).
↑ H.E. Parnaby, A.G. King & M.D. Eldridge. A new bat species from southwestern Western Australia, previously assigned to Gould's Long-eared Bat Nyctophilus gouldi Tomes, 1858. „Records of the Australian Museum”. 73 (1), s. 60, 2021. DOI: 10.3853/j.2201-4349.73.2021.1766. (ang.).
1 2 Appendix 1. Extinct species. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 708. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Taxonomy: Nyctophilus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-08-18]. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[npp-2] 1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Nyctophilus Leach, 1821.

[15] DC – długość ciała; DO – długość ogona; DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

[Leach-1] 1 2 W.E. Leach. The Characters of three new Genera of Bats without foliaceous Appendages to the Nose. „Transactions of the Linnean Society of London”. 13 (1), s. 78, 1821. (ang.).

[cuv-3] F. Cuvier: Zoologie = Mammalogie. W: C. Sonnini (red.): Dictionnaire des sciences naturelles, dans lequel on traite méthodiquement des différens êtres de la nature, considérés soit en eux-mêmes, d’après l’état actuel de nos connoissances, soit relativement à l’utilité qu’en peuvent retirer la médecine, l’agriculture, le commerce et les artes. Suivi d’une biographie des plus célèbres naturalistes. T. 59. Strasbourg & Paris: F. G. Levrault & Le Normant, 1829, s. 427. (fr.).

[les-4] R.-P. Lesson: Histoire naturelle générale et particulière des mammifères et des oiseaux découverts depuis le mort de Buffon. Mammifères. W: Complement des oeuvres de Buffon, ou histoire naturelle des animaux rares découverts par les naturalistes et les voyageurs depuis la mort de Buffon. T. 5: Suite des mammifères. Paris: Roret, 1836, s. 159. (fr.).

[McKean&Calaby-5] 1 2 J.L. McKean & J.H. Calaby. A new genus and two new species of bats from New Guinea. „Mammalia”. 32, s. 372, 1981. (ang.).

[Cichocki&inni-6] 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 119. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-7] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 224–226. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[Moratelli&inni-8] 1 2 3 4 5 R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 801–807. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).

[Wilson&Reeder-9] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Nyctophilus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-05]. (ang.).

[amw-10] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 534–535. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[http://books.google.com/books?id=ApMeAQAAIAAJ&pg=PA467_467]-11] Palmer 1904 ↓, s. 467.

[mdd-12] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-08-18]. (ang.).

[par&inni-13] H.E. Parnaby, A.G. King & M.D. Eldridge. A new bat species from southwestern Western Australia, previously assigned to Gould's Long-eared Bat Nyctophilus gouldi Tomes, 1858. „Records of the Australian Museum”. 73 (1), s. 60, 2021. DOI: 10.3853/j.2201-4349.73.2021.1766. (ang.).

[amw2-14] 1 2 Appendix 1. Extinct species. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 708. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[16] Taxonomy: Nyctophilus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-08-18]. (ang.).

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[b]

[14]