Nowe Czyżyny

Nowe Czyżyny
	; Zabudowa wzdłuż ul. Orlińskiego, bloki 5 i 8, oraz na Os. Avia 1 i 3, widok od południa
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Miasto	Kraków
Dzielnica	XIV Czyżyny
Data budowy	2014–2023
Architekt	B2 Studio
	Położenie na mapie Krakowa Nowe Czyżyny
	Położenie na mapie Polski Nowe Czyżyny
	Położenie na mapie województwa małopolskiego Nowe Czyżyny
	50°04′50″N 20°00′09″E/50,080556 20,002500

Nowe Czyżyny – osiedle w Krakowie wchodzące w skład Dzielnicy XIV Czyżyny, niestanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

Toponimia

Kwestia nazewnictwa osiedla w dyskursie publicznym pozostaje mocno niejednoznaczna. Nowe Czyżyny bowiem zwyczajowo w mediach, ale także w języku potocznym mieszkańców, określane są mianem „Osiedla Avia”^[1]^[2]. Jest to jednak nazwa w odniesieniu do całego zespołu, obejmującego także bloki przy ulicy Orlińskiego, upraszczająca i nieadekwatna. Osiedle Avia stanowi wschodnią część Nowych Czyżyn, obejmującą jedenaście budynków z dwudziestu ośmiu ogółem. Budynki te posiadają adres Osiedle Avia 1–9, w sytuacji kiedy pozostałe obiekty wchodzące w skład zespołu mają adres ulicy Orlińskiego^[3]. Nazwa osiedla Avia przeniesiona została zatem na zasadzie pars pro toto na określenie całego osiedla Nowe Czyżyny. „Nowe Czyżyny” z kolei są nazwą roboczą, używaną przez inwestora jako określenie całego zespołu obejmującego zarówno Osiedle Avia, jak i bloki przy ulicy Orlińskiego^[4]^[5]. Żaden z budynków wchodzących w skład zespołu nie ma jednak w swoim adresie tej nazwy. Ponadto od 2019 roku nazwę „Nowe Czyżyny” przyjęło centrum handlowe, funkcjonujące dawniej pod nazwą „Czyżyny”, zlokalizowane około kilometr na wschód od osiedla^[6].

Historia

Nowe Czyżyny powstały na terenie dawnej wsi Czyżyny, włączonej w granice administracyjne Krakowa w 1941 roku jako XLIV dzielnica katastralna^[7]. Obszar przyszłego osiedla w połowie XX wieku wchodził w skład lotniska Kraków-Rakowice-Czyżyny. Zostało ono zamknięte w 1963 roku, odkąd to na jego terenie systematycznie realizowano nową zabudowę kubaturową, w przeważającej części mieszkalną^[8]. Tereny, na których powstały Nowe Czyżyny, pozostawały jednak obszarem niezagospodarowanym aż do początku XXI wieku. Inwestor osiedla, firma Budimex, nabył je w 2007 roku^[9]. Projekt zespołu sporządziło biuro architektoniczne B2 Studio^[10]. Prace przygotowawcze do inwestycji trwały od 2013 roku^[11]. W tym samym roku Rada Miasta Krakowa przyjęła uchwałę w sprawie nadania nazwy ulicy Bolesława Orlińskiego oraz Osiedla Avia^[12]. Pierwsze roboty budowlane w obrębie osiedla ruszyły w roku 2014^[5]. Budowę większości budynków ukończono do 2018 roku^[9]. W latach 2020–2023 zespół uzupełniono dwoma blokami mieszkalnymi przy ulicy Orlińskiego 7, po północnej stronie dawnego pasa startowego byłego lotniska^[13].

Charakterystyka

Wieżowce na osiedlu, widok od strony Parku Tysiąclecia

Osiedle położone jest w odległości około 5 km na północny wschód od centrum Krakowa. Sąsiaduje z Osiedlem Dywizjonu 303 od północy i Osiedlem 2 Pułku Lotniczego od wschodu. Od południowego zachodu do osiedla przylega zrealizowany w niedługim czasie po zabudowie mieszkalnej Nowych Czyżyn Park Czyżyny oraz teren dawnego hangaru cywilnego portu lotniczego Rakowice-Czyżyny. W sąsiedztwie osiedla, po jego zachodniej stronie, przebiega ponadto ulica Izydora Stella-Sawickiego, stanowiąca fragment III Obwodnicy Krakowa. Opodal znajduje się również kościół św. Brata Alberta, Akademia Kultury Fizycznej, Wydział Mechaniczny Politechniki Krakowskiej i Muzeum Lotnictwa Polskiego^[3].

Na zespół Nowych Czyżyn składa się łącznie dwadzieścia siedem budynków mieszkalnych zawartych w dwóch odrębnych podzespołach. Dziesięć bloków stanowi Osiedle Avia (Os. Avia 1–8), siedemnaście bloków usytuowanych jest przy ulicy Orlińskiego 1–12^[3]. Pod względem architektonicznym podzespoły te nie różnią się między sobą w sposób znaczący. Osiedle Avia zaplanowano pierwotnie jako część ogrodzoną i strzeżoną, w przeciwieństwie do budynków przy ulicy Orlińskiego, których okolicę przewidziano jako ogólnodostępną. W późniejszym czasie jednak z zamykania obszaru Osiedla Avia na wniosek jego mieszkańców zrezygnowano. Poszczególne części Nowych Czyżyn odróżnia też od siebie malatura budynków. W kolorystyce elewacji bloków przy ulicy Orlińskiego dominują barwy białe i ciemnopopielate, uzupełnione detalami w odcieniach brązu. Kolorystyka bloków Osiedla Avia jest zasadniczo podobna, uzupełniona jednak o elementy w tonacji beżowej. Niemniej obydwa podzespoły charakteryzuje spójny układ urbanistyczny oparty na regularnej siatce prostopadłych ulic dojazdowych. Większość zabudowy Nowych Czyżyn tworzą budynki siedmiopiętrowe ujęte w kształt litery „U” z wewnętrznymi podwórkami. Najbardziej charakterystycznym elementem zabudowy zespołu stał się jednak szereg sześciu zlokalizowanych wzdłuż południowej krawędzi dawnego pasa startowego budynków o konstrukcji siedmiopiętrowej u podstawy, nadbudowanej dziewięcioma piętrami o mniejszym od podstawy profilu. Tworzą one w panoramie dzielnicy rząd ogółem dziesięciu szesnastopiętrowych wież równoległy do niegdysiejszej drogi startowej lotniska^[9]. Przyziemia części bloków, szczególnie wzdłuż ulicy Orlińskiego, pełnią funkcje handlowo-usługowe. Ogólnie w ramach budowy osiedla oddano do użytku 3532 lokali mieszkalnych o łącznej powierzchni użytkowej 154 566 m², zamieszkiwanych przez około 10 tys. osób^[14]^[9]. Zabudowę mieszkalną osiedla uzupełnia ukończony w 2019 roku okrągły budynek przedszkola na Osiedlu Avia 9, dopełniający wschodniej części zespołu, zamykający od wschodu perspektywę ulicy Orlińskiego^[15].

Realizacja osiedla poddana została, szczególnie w przestrzeni medialnej, szerokiej krytyce. Skupiała się ona przede wszystkim na nadmiernej intensywności zabudowy, zarówno w ujęciu przestrzennym, jak i wysokości budynków, niewielkiej ilości terenów zielonych oraz problemach komunikacyjnych^[2]. Z drugiej jednak strony projekt zyskał też liczne pozytywne opinie, szczególnie wśród samych mieszkańców osiedla, zwracających uwagę na dużą dostępność różnych usług w pobliżu^[9]. Formę architektoniczną Nowych Czyżyn aprobatywnie oceniał również urzędujący w czasach ich budowy Prezydent Krakowa, Jacek Majchrowski^[16].