Ośmiu

Ośmiu^[1][2][3] (węg. Nyolcak) – węgierska awangardowa grupa artystyczna działająca od 1909 do 1918 r.

Grupę utworzyło w 1909 r. ośmiu malarzy węgierskich kształcących się w Paryżu: Róbert Berény, Dezső Czigány, Béla Czóbel, Károly Kernstok, Ödön Márffy, Dezső Orbán, Bertalan Pór oraz Lajos Tihanyi^[4]. Grupa ukształtowała się w atmosferze intelektualnych poszukiwań w Budapeszcie na przełomie wieków, gdy węgierska stolica szybko się rozwijała i powstawała w niej nowa elita kulturalna, kształtowana głównie przez zasymilowanych Żydów węgierskich. Elita ta była silnie zainteresowana zagranicznymi prądami w sztuce i kulturze, dążąc zarazem do stworzenia nowoczesnej kultury węgierskiej, która dorównywałaby innym wielowiekowym kulturom europejskim^[3]. W 1909 r. grupa Ośmiu zorganizowała pierwszą wspólną wystawę^[5]. Károly Kernstok stworzył na jej potrzeby manifest programowy, zatytułowany Sztuka poszukująca, opublikowany drukiem w 1910 r.^[3] Kernstok był również autorem obrazu Jeźdźcy na brzegu^[3], wystawionego podczas drugiej wystawy grupy w 1911 r.^[6] Kompozycję tę, przedstawiającą grupę nagich mężczyzn nad brzegiem rzeki, krytycy uznali za programowy obraz całej grupy^[5].

W manifeście Kernstok domagał się, by sztuka węgierska odeszła od motywów folklorystycznych, by zamiast tego poszukiwać esencjonalnej struktury świata^[3]. Kernstok skrytykował również impresjonizm i jego technikę malarską, uznając go jedynie za ulotną grę pozorów^[3]. Głównym celem tworzenia miało ponownie być obrazowanie rzeczywistości^[3], interpretowanie natury^[5]. Grupa Ośmiu postulowała czerpanie z nowoczesnych kierunków w malarstwie zachodnim^[3], zwłaszcza francuskim^[4], wzorując się na twórczości Paula Cézanne’a, Henriego Matisse’a, Georgesa Braque’a i Pabla Picassa^[7][5], nie stroniąc także od nawiązań do sztuki klasycznej, jak w Jeźdźcach na brzegu^[5]. Idąc za myślą Cézanne’a, grupa postulowała jedność rysunku i koloru, współistnienie harmonii barw i precyzji linii^[5]. W dziełach Ośmiu widoczne były inspiracje malarstwem fowistycznym, kubistycznym, ekspresjonizmem i syntetyzmem Paula Gauguina^[3].

Szczyt aktywności Ośmiu przypadł na lata 1910–1912^[5]. Po raz drugi grupa zorganizowała wspólną wystawę w 1911 r., po raz trzeci – w roku następnym^[5]. Przyjmuje się, że grupa funkcjonowała jeszcze do roku 1918^[4], jednak jej aktywność po 1912 r. znacznie osłabła^[5]. Grupa wpisywała swoją działalność w szerszy kontekst polityczny i społeczny, uznając swoje działania artystyczne za wysiłek na rzecz demokratyzacji i unowocześnienia społeczeństwa węgierskiego^[3].

Ostateczny kres działaniu Ośmiu, podobnie jak innych węgierskich awangardowych grup artystycznych początku wieku, położył upadek Węgierskiej Republiki Rad w 1919 r., ustanowienie autorytarnych rządów Miklósa Horthyego i biały terror – wydarzenia te zmusiły wielu awangardowych artystów, wcześniej popierających partie socjaldemokratyczne i komunistyczne, do emigracji z Węgier^[3].