Károly Kernstok

Károly Kernstok

Autoportret artysty z 1903 r.
Data i miejsce urodzenia	23 grudnia 1873 Budapeszt
Data i miejsce śmierci	10 czerwca 1940 Budapeszt
Narodowość	węgierska
Dziedzina sztuki	malarstwo
Epoka	awangarda
Ważne dzieła
Agitator Jeźdźcy na brzegu Ostatnia wieczerza

Károly Kernstok (ur. 23 grudnia 1873 w Budapeszcie, zm. 10 czerwca 1940 tamże^[1]) – węgierski malarz, lider awangardowej grupy artystycznej Ośmiu.

Pochodził z Budapesztu. Kształcił się początkowo w szkole sztuki użytkowej u Józsefa Feichtingera, następnie podjął naukę na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium pod kierunkiem Simona Hollósy'ego. W 1893 r. wstąpił na paryską Académie Julian, gdzie studiował przez trzy lata^[1]. Następnie wrócił do Budapesztu, gdzie przez dalsze trzy lata uczył się w szkole mistrzowskiej kierowanej przez Gyulę Benczúra, chociaż typowy dla niej akademizm był mu już wtedy obcy^[1].

W początkach samodzielnej kariery artystycznej tworzył w stylu realistycznym i naturalistycznym, pozostając pod wpływem Gustave'a Courbeta, Jeana-François Milleta i Constantina Meuniera. Jego obrazy, jak powstały w 1897 r. Agitator, odzwierciedlały też jego sympatie dla idei socjalistycznych^[1]. W kolejnych latach, zainspirowany twórczością szkoły artystycznej z Nagybánya^[2], eksperymentował z impresjonistyczną techniką malarską, tworząc w plenerze i ukazując postacie ludzi oświetlanych promieniami słonecznymi, zarówno w scenach rodzajowych, jak i w kompozycjach na tematy religijne^[1].

W 1909 r. Kernstok był jednym z twórców i głównym ideologiem awangardowej grupy Ośmiu (poza nim należeli do niej Róbert Berény, Dezső Czigány, Béla Czóbel, Ödön Márffy, Dezső Orbán, Bertalan Pór oraz Lajos Tihanyi^[3])^[4]. Stworzył manifest programowy grupy, zatytułowany Sztuka poszukująca, opublikowany drukiem w 1910 r., rok po pierwszej wspólnej wystawie Ośmiu^[4]. Artysta jest również autorem obrazu Jeźdźcy na brzegu^[4], wystawionego podczas drugiej wystawy Ośmiu w 1911 r. i uznawanego za dzieło najlepiej obrazujące założenia artystyczne tej grupy^[1][4]. W artystycznym manifeście grupy Kernstok domagał się, by sztuka węgierska odeszła od motywów folklorystycznych, by zamiast tego poszukiwać esencjonalnej struktury świata^[4]. Głównym celem tworzenia miało ponownie być obrazowanie rzeczywistości^[4] i interpretowanie natury^[5]. Akty o wyraźnie zaznaczonych konturach, które miały zwiększać siłę wyrazu dzieł, stały się głównym tematem jego twórczości^[1].

W latach 1910-1912 zaprojektował witraże do willi Józsefa Vágó Schiffera, wznoszonej od podstaw i dekorowanej przez zespół architektów i artystów awangardowych^[1]. W 1912 r. zaprojektował natomiast witraże w ratuszu w Debreczynie^[6].

Kernstok obracał się w kręgach radykalnej inteligencji budapeszteńskiej, przyjaźnił się z Endrem Adym i Oszkárem Jászim^[1]. Wygłaszał wykłady dla Koła Galileusza, radykalnego stowarzyszenia działającego w węgierskiej stolicy^[7]. W 1914 r. był jednym z założycieli Partii Radykalnej, został też przewodniczącym jej oddziału w Ostrzyhomiu^[7].

Wziął udział w rewolucji astrów, był komisarzem Węgierskiej Rady Narodowej ds. sztuki. Następnie poparł powstanie Węgierskiej Republiki Rad i był jednym z liderów środowiska artystycznego, które stanęło po stronie rewolucji socjalistycznej^[1]. Prowadził również w swoim domu w Nyergesújfalu wolną szkołę artystyczną^[1]. Jego uczniami byli Gyula Derkovits, Mária Goszthony, Emil Róbert Novotny^[7]. Po klęsce rewolucji, w czasie białego terroru na Węgrzech, został aresztowany i odzyskał wolność dzięki pomocy dawnego współpracownika Ödöna Márffyego^[7]. Podobnie jak wielu innych węgierskich artystów awangardowych udał się na emigrację^[4]. Po krótkim pobycie w Wiedniu i Monachium osiadł w Berlinie^[7], gdzie stworzył obraz Ostatnia wieczerza, arcydzieło węgierskiego ekspresjonizmu^[1]. Obraz ten stanowił jego rozrachunek z przegraną rewolucją – Kernstok ukazał Jezusa Chrystusa, zapowiadającego rychłą zdradę jednego z uczniów, jako rewolucyjnego przywódcę, a apostołów – jako rewolucjonistów stojących w obliczu nieuchronnej klęski ruchu, w który się zaangażowali^[7].

Powrócił do kraju w 1926 r.^[6], podobnie jak wielu innych artystów, którzy opuścili Węgry po upadku rewolucji^[1][4]. Ponownie zamieszkał w Nyergesújfalu i odszedł od awangardowego stylu tworzenia^[1], wycofał się też z aktywności politycznej^[7]. Został liderem Nowego Stowarzyszenia Artystów Plastyków (KUT)^[7]. Jego styl stał się prosty i surowy, w ostatniej dekadzie życia tworzył w duchu bliskim klasycyzmowi, nawiązując do kanonów sztuki antycznej (greckiej i etruskiej) oraz renesansowej. Pozostawał również aktywny jako rysownik^[1].