Okres prenatalny

Ludzki płód

Okres prenatalny (od łac. prae 'przed' i natalis 'urodzeniowy') - okres od powstania zygoty do narodzin. Dzieli się na trzy okresy[1][2][3]:

  • okres zygoty (jaja płodowego) - od poczęcia do czasu zagnieżdżenia (implantacji) zygoty w ścianie macicy, 3-4 dzień ciąży,
  • okres zarodkowy (embrionalny) - do czasu wytworzenia łożyska, 5 dzień - 10 tydzień ciąży,
  • okres płodowy (fetalny) - do porodu, 11-40 tydzień ciąży.

Podział ciąży na trymestry, miesiące i tygodnie:

  • Plemnik zapładniający komórkę jajową
    I trymestr
    • 1 miesiąc – od 0 do 4 tygodnia ciąży (rozpoczyna się w pierwszym dniu ostatniej miesiączki)
    • 2 miesiąc – od 5 do 9 tygodnia ciąży
    • 3 miesiąc – od 10 do 13 tygodnia ciąży
  • II trymestr
    • 4 miesiąc – od 14 do 18 tygodnia ciąży
    • 5 miesiąc – od 19 do 22 tygodnia ciąży
    • 6 miesiąc – od 23 do 26 tygodnia ciąży
  • III trymestr
    • 7 miesiąc – od 27 do 31 tygodnia ciąży
    • 8 miesiąc – od 32 do 36 tygodnia ciąży
    • 9 miesiąc – od 37 do 40 tygodnia ciąży (przyjmuje się za normę urodzenie 2 tygodnie przed jak i 2 tygodnie po terminie, czyli poród może odbyć się między 38 a 42 tygodniem).

W praktyce termin porodu określa reguła Naegelego.

Pierwszy trymestr

Ludzki zarodek w 7 tygodniu ciąży jajowodowej, wielkości 10 mm.
Ludzki zarodek w 8 tygodniu ciąży.
Ludzki zarodek w 9 tygodniu ciąży.
Ludzki zarodek w 10 tygodniu ciąży.

Pierwszy trymestr to okres najbardziej intensywnego rozwoju płodu.

Pierwszy miesiąc

  • okres szybkich podziałów zapłodnionej komórki,
  • kończy się faza jaja płodowego, a rozpoczyna faza zarodkowa (embrionalna),
  • zarysowuje się okolica głowy,
  • tworzą się oczy,
  • od około 20 dnia tworzy się prymitywna rurka sercowa,
  • tworzy się zamknięty system naczyń krwionośnych,
  • od około 22 dnia zaczyna pracować serce.
  • powstają zaczątki 33 kręgów,
  • pojawia się jama ustna, zawiązki narządów wewnętrznych, kończyn, uszu i nosa oraz 40 par mięśni,
  • kończąc pierwszy miesiąc zarodek ludzki jest zwinięty w łuk, ma około 0,5 cm długości i waży poniżej 1 g.

Drugi miesiąc

Trzeci miesiąc

  • rozpoczyna się płodowy okres życia,
  • płód jest coraz bardziej aktywny, przejawia już indywidualne cechy w wyglądzie i zachowaniu,
  • grubieje skóra i mięśnie,
  • na skórze wyrasta meszek płodowy,
  • powieki przykrywają oczy,
  • na kończynach pojawiają się zawiązki paznokci,
  • twarz ma już proporcje dziecięce,
  • powstaje otwór odbytowy i gruczoły wytwarzające ślinę,
  • nerki produkują mocz, kora nadnercza wydziela hormony,
  • rozwijają się struny głosowe,
  • wykształca się układ komorowy mózgu z kanału centralnego cewy nerwowej; w ciągu pierwszych trzech miesięcy rozwoju prenatalnego kanał centralny rozszerza się do komór bocznych, trzeciej i czwartej[4][5]
  • płód ma 7,5 cm długości i waży 14 g.

Drugi trymestr

Drugi trymestr – charakteryzuje go intensywny wzrost płodu oraz duże tempo rozwoju układu nerwowego.

Rozwój fizyczny:

  • mózg osiąga pełną liczbę neuronów, które intensywnie się rozwijają;
  • następuje mielinizacja – tworzenie się otoczki tłuszczowej wzdłuż włókien nerwowych w rdzeniu kręgowym; dzięki czemu szybszy i bardziej efektywny jest przebieg impulsów nerwowych.

Czwarty miesiąc

  • intensywny przyrost długości ciała do 25 cm i ciężaru do 20 dag,
  • główka zajmuje 1/3 ciała, dzięki rozwojowi mięśni karku trzyma się prosto,
  • na palcach pojawiają się poduszeczki dotykowe, a na nich linie papilarne,
  • serce przepompowuje ok. 30 l krwi,
  • tarczyca asymiluje jod i wydziela tyroksynę,
  • organizm syntezuje białka,
  • magazynowana jest brunatna tkanka tłuszczowa, która zostaje przekształcona bezpośrednio w energię,
  • zwiększa się ilość płynu owodniowego, który zapewnia utrzymanie stałej temperatury, łagodzi wstrząsy i skutki urazów fizycznych matki,
  • mózg dynamicznie dojrzewa, na jego powierzchni pojawiają się bruzdy (bruzda Sylwiusza) i zwoje,
  • uformowany jest móżdżek,
  • powstają nowe połączenia nerwowe,
  • w przedniej części kory mózgowej tworzy się mapa ruchowa i czuciowa ciała.

Piąty miesiąc

  • płód osiąga do 30 cm długości i do 40 dag wagi;
  • porost włosów, brwi i rzęs, pojawienie się paznokci;
  • wysłuchiwane tony serca;
  • w mózgu uwidacznia się bruzda czołowa, ciemieniowo-potyliczna i ostrogowa oraz spoidła;
  • stopniowo aktywność płodu staje się regularna i cyklicznie zmienia się → faza czuwania, snu; w tym momencie bardzo dużo zależy od temperamentu a także stylu życia matki.

Szósty miesiąc

  • ciało płodu powoli staje się proporcjonalne,
  • długość ciała do 35 cm, waga od 50 do 70 dag,
  • wytwarzają się więzadła stawowe,
  • szkielet intensywnie kostnieje,
  • płód magazynuje substancje potrzebne po urodzeniu: wapń, żelazo, białko, przeciwciała,
  • dojrzewają narządy wewnętrzne,
  • kończy się wzrost liczby komórek i zwojów nerwowych,
  • gęstnieje sieć wiązań nerwowych.

Trzeci trymestr

Trzeci trymestr to okres, w którym wzrasta możliwość przeżycia płodu poza organizmem matki.

Siódmy miesiąc

  • płód osiąga ok. 40 cm długości i waży 90-135 dag,
  • w dalszym ciągu rosną włosy i paznokcie,
  • u chłopców jądra z jamy brzusznej zsuwają się do moszny,
  • zmniejsza się przestrzeń wokół płodu, co utrudnia swobodne poruszanie się,
  • powstają wzorce pamięciowe ruchów,
  • większość odruchów wrodzonych jest już widoczna (np. odruch ssania, poszukiwania pokarmu, kroczenia czy chwytania).

Siódmy/ósmy miesiąc

  • pojawia się intensywna aktywność kory mózgowej,
  • układ nerwowy sprawniej koordynuje ruchami ciała, zawiaduje czynnościami, myśleniem i uczuciami,
  • płód coraz częściej przybiera pozycję główkową w dół,
  • wytwarza się zdolność lewej półkuli mózgowej do przyjmowania dźwięków mowy, a prawej – muzyki.

Ósmy miesiąc

  • płód waży 1800-2200g,
  • skóra wygładza się i różowieje,
  • ciało przybiera kształt bardziej zaokrąglony,
  • nadal dojrzewają narządy wewnętrzne, zwłaszcza układ oddechowy.

Dziewiąty miesiąc

  • na 2 tygodnie przed urodzeniem płód przestaje rosnąć,
  • w jelicie grubym gromadzą się martwe komórki przewodu pokarmowego oraz połknięte włoski utraconego meszku płodowego.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Andrzej Malinowski, Wstęp do antropologii i ekologii człowieka, wyd. 2 rozsz., Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1999, ISBN 83-7171-233-2, OCLC 749359603.
  2. ↑ Marek Napierała, Radosław Muszkieta, Walery Żukow, Rozwój motoryczności w poszczególnych etapach ontogenezy, [w:] Marek Napierała, Radosław Muszkieta, Walery Żukow (red.), Człowiek – rekreacja – zdrowie, Bydgoszcz: Ośrodek Rekreacji, Sportu i Edukacji w Poznaniu, 2009, s. 41–62, ISBN 978-83-929551-3-9.
  3. ↑ Dorota Kornas-Biela, Okres prenatalny, [w:] Barbara Harwas-Napierała, Janusz Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka, wyd. 3, t. 2, Charakterystyka okresów życia człowieka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2019, s. 147–171, ISBN 978-83-01-14151-6.
  4. ↑ Bruce M. Carlson, Human embryology & developmental biology, wyd. 2nd ed, St. Louis: Mosby, 1999, s. 237-238, ISBN 978-0-8151-1458-1 [dostęp 2025-10-19].
  5. ↑ Alicja Kędzia, Michał Glonek, Wojciech Derkowski, Komputerowa analiza dynamiki wzrostu komór bocznych człowieka w okresie prenatalnym., [w:] Wrocławskie Towarzystwo Naukowe (red.), Komputerowe wspomaganie badań naukowych, Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Naukowe. Wydawnictwo, 2005, s. 247-250, ISBN 978-83-7374-036-5 [dostęp 2025-10-19].

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.