Optometria

Optometrysta - (gr. optos - widziany, metreo - mierzyć) regulowany zawód medyczny zajmujący się diagnozowaniem zaburzeń wzroku. Optometrysta przepisuje pomoce wzrokowe, prowadzi lub nadzoruje rehabilitację układu wzrokowego oraz udziela porad z zakresu profilaktyki, higieny i ochrony wzroku.

Optometria oznacza dosłownie „mierzyć wzrok”. Nazwa dziedziny jest zbitką dwóch słów, łączącą przedrostek optos- (gr. ὀπτός - widziany) oraz -metreo (gr. μετρέω - mierzyć) ^[1]

Zgodnie z międzynarodową definicją przyjętą w 1993r. przez Międzynarodowe Porozumienie Optometryczne i Optyczne za Światową Radą Optometrii (WCO) ^[2]:

„Optometrysta to autonomiczny, nauczany i regulowany zawód należący do systemu ochrony zdrowia, a osoba wykonująca ten zawód praktykuje w zakresie badania refrakcji i zaopatrzenia w pomoce wzrokowe, a także diagnozowania i właściwego postępowania w przypadku chorób oczu oraz rehabilitacji układu wzrokowego”.

Podczas prac nad ustawą o niektórych zawodach medycznych Polskie Towarzystwo Optometrii i Optyki opracowało aktualną polską definicję zawodu, która została przesłana do Ministerstwa Zdrowia jako oficjalne stanowisko towarzystwa ^[3]:

„Optometrysta to autonomiczny, nauczany i regulowany zawód należący do systemu ochrony zdrowia, a osoba wykonująca ten zawód zajmuje się diagnozowaniem zaburzeń wzroku, przepisuje pomoce wzrokowe, prowadzi lub nadzoruje rehabilitację układu wzrokowego, udziela porad z zakresu profilaktyki, higieny i ochrony wzroku, a w przypadku dostrzeżenia zmian sugerujących odstępstwa od norm fizjologicznych, kieruje pacjentów do lekarza specjalisty”.

Historia optometrii ewoluowała od prymitywnych pomocy do precyzyjnej dziedziny medycznej. Przed 1000 r. w klasztorach używano „kamieni do czytania”, a w XIII w. Roger Bacon opisał teorię soczewek korekcyjnych, co zbiegło się z pojawieniem się pierwszych okularów w północnych Włoszech ^[4]. Przełom XVII wieku przyniósł fundamentalne odkrycia Johannesa Keplera dotyczące formowania obrazu na siatkówce oraz pierwsze systemy badania wzroku opisane przez Benita Daza de Valdesa. W XVIII wieku rozwój optyki fizycznej pod wpływem Izaaka Newtona oraz wynalezienie soczewek dwuogniskowych przez Benjamina Franklina ugruntowały pozycję optyków, którzy  (jak Edward Scarlett) zaczęli oznaczać moc soczewek na oprawkach ^[5].

Wiek XIX przyniósł kluczowe innowacje: Thomas Young zdiagnozował astygmatyzm, a Hermann von Helmholtz zrewolucjonizował diagnostykę wynalezieniem oftalmoskopu w 1851 roku. Franciscus Donders i Hermann Snellen wprowadzili nowoczesne standardy refrakcji oraz słynne tablice do badania ostrości wzroku. W tym czasie ukuto termin „optometria” i wprowadzono jednostkę dioptrii ^[6]. Koniec stulecia przyniósł walkę o zawodową niezależność, czego symbolem stał się proces Charlesa Prentice’a w USA, oraz narodziny soczewek kontaktowych. W XX wieku, dzięki wynalezieniu soczewek miękkich przez Otto Wichterlego oraz powołaniu Światowej Rady Optometrii (ang. World Council of Optometry – WCO), dziedzina ta stała się filarem nowoczesnej opieki nad wzrokiem, integrując naukę z praktyką kliniczną na całym świecie ^[7].

Początki regulacji sięgają pierwszego projektu ustawy o zawodzie optometrysty, złożonego podczas III kadencji Sejmu w 1998 roku (Druk 396 z dnia 8 maja 1998 roku) ^[8]. Projekt zakładał odrębną regulację zawodu wraz z powołaniem Krajowej Izby Optometrycznej, w którą miało przekształcić się Polskie Towarzystwo Optometrii i Optyki ^[9]. Inicjatywa nie została jednak pozytywnie zaopiniowana ze względu na brak dostatecznych przepisów umożliwiających przyszłe włączenie obywateli krajów członkowskich Unii Europejskiej.

Kolejny projekt wniesiono do Sejmu RP dopiero podczas V kadencji w 2007 roku (Druk nr 1553 z dnia 14 marca 2007 r.). Był to już projekt ustawy zakładający szerszą regulację wielu profesji – Ustawa o Niektórych Zawodach Medycznych^[10]. Zakładał on uregulowanie 20 zawodów, w tym optometrysty, ortoptystki i optyka okularowego. Niestety, ze względu na liczne poprawki wnoszone przez poszczególne grupy zawodowe, projekt nie uzyskał pełnego poparcia i prace nad nim przerwano.

Następny projekt ustawy o niektórych zawodach medycznych, ze zmienioną listą zawodów, pojawił się w styczniu 2022 roku. Po niemal 12 miesiącach, w 2023 roku, powrócono do procedowania projektu z ponownie zmodyfikowaną liczbą zawodów^[11]. Proces ten zakończył się publikacją Ustawy o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1972).

Obecnie zawód optometrysty jest regulowany prawnie na mocy Ustawy o niektórych zawodach medycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1972) wraz z aktami wykonawczymi ^[12]. Ustawa obejmuje 15 zawodów medycznych. W ramach ochrony wzroku regulowane są zawody optometrysty oraz ortoptystki. Ustawa wprowadza regulacje w zakresie:

• określenia wymogów kwalifikacyjnych;
• zasad i form wykonywania zawodu medycznego;
• utworzenia Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego (www.rizm.ezdrowie.gov.pl);
• obowiązku rozwoju zawodowego;
• odpowiedzialności zawodowej oraz ochrony tytułu zawodowego.

Zgodnie z ustawą tytuł zawodowy „optometrysta” podlega ochronie prawnej. Osoby posługujące się nim bez należytych kwalifikacji oraz wpisu do rejestru podlegają odpowiedzialności karnej ^[13].

Specjalista wpisany do rejestru otrzymuje Indywidualny Identyfikator, stanowiący jego numer zawodowy potwierdzający nabycie kwalifikacji.

W celu doprecyzowania zapisów ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia opublikował cztery rozporządzenia dotyczące ^[14]:

• szczegółowego wykazu czynności zawodowych osób wykonujących niektóre zawody medyczne;
• ustawicznego rozwoju zawodowego osób wykonujących niektóre zawody medyczne;
• zryczałtowanych kosztów postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej;
• wysokości wynagrodzenia członków Komisji Odpowiedzialności Zawodowej oraz rzeczników dyscyplinarnych.

Ponadto opis zawodu jest zdefiniowany w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28.08.2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. z 2014 r. poz. 1145, kod: 229501). Zgodnie z tą klasyfikacją, grupę 2 stanowią specjaliści^[15].

Z opisu czynności zawodowych zawartego w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia ^[16] wynika, iż osoby wykonujące tę profesję zajmują się diagnozowaniem zaburzeń wzroku, a w przypadku dostrzeżenia zmian sugerujących odstępstwa od norm fizjologicznych, kierują pacjentów do lekarza specjalisty. Zadania zawodowe optometrysty obejmują przeprowadzanie badań diagnostycznych w celu oceny funkcjonowania narządu wzroku oraz określenia charakteru i zakresu występujących nieprawidłowości ^[17][18]. Ważnym elementem pracy jest profilaktyka, dobieranie i przepisywanie korekcji optycznej (w tym okularów, soczewek kontaktowych oraz pomocy dla słabowidzących), a także popularyzowanie zachowań prozdrowotnych służących utrzymaniu prawidłowego widzenia ^[17][18][19].

Specjalista ten dokonuje ilościowej oraz jakościowej oceny i interpretacji funkcji wzrokowych, a także wykrywa i diagnozuje zaburzenia ruchu gałek ocznych i widzenia obuocznego, planując i realizując odpowiednie programy rehabilitacji ^[17][18]. Ponadto udziela porad z zakresu pielęgnacji oczu oraz zaleca odpowiednie formy terapii zaburzeń widzenia.

Optometrysta współpracuje z lekarzami oraz innymi specjalistami ochrony zdrowia, wykonując zadania pokrewne, do których może należeć również nadzorowanie innych pracowników.

• https://en.wikipedia.org/wiki/World_Council_of_Optometry
• https://en.wikipedia.org/wiki/American_Academy_of_Optometry
• https://en.wikipedia.org/wiki/European_Academy_of_Optometry_and_Optics

.

• Opis zawodu optometrysty. na stronie Ministerstwa Zdrowia. [dostęp 2018-10-18]. (pol.).