Ort (moneta)

Pierwszy ort gdański z 1608 r. (egzemplarz z Muzeum Narodowego w Warszawie)
Ort (1618) Zygmunta III Wazy, mennica Gdańsk, mincerz Stanisław Berman
Ostatni, próbny ort Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1766) – egzemplarz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie
Orty Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Koronny (1754)
Koronny (1755)
Miejski Gdańska (1760)

Ort – srebrna moneta bita w Rzeczypospolitej Obojga Narodów od XVII do XVIII wieku, początkowo o równowartości ¼ talara, później 16–, a następnie 18 groszy[1.1].

Rys historyczny

Pierwsze orty wybito w Gdańsku w roku 1608[2] na wzór niemieckiego ortstalara[3.1]. Dzięki nowemu gatunkowi miasto chciało zapewnić sobie swobodę w zawieraniu transakcji zagranicznych[4]. Równowartością jednego orta było początkowo 10– (1608 r.), następnie 16– (1623 r.), a później 18 groszy (od 1650 r.)[1.2]. Gatunek ten szybko rozpowszechnił się na terenie całej Rzeczypospolitej – w kilkanaście lat od pierwszej emisji bito go w mennicach[5.1]:

a później także litewskiej w Wilnie[5.2].

Za panowania Augusta II orta zrównano z tymfem (uniwersał Przebendowskiego z 1717 r.)[1.2]. Ostatni raz ort/tymf został wybity w 1766 r. jako moneta próbna[3.2].

W słowniku języka polskiego wydanym w 1904 r. istnieje hasło półurcie, czyli moneta o wartości półorta, nazywana też piętakiem lub groszem popielnym, będąca równowartością ⅛ talara kolońskiego[6]. W polskiej literaturze przedmiotu o charakterze monograficznym nie ma potwierdzenia istnienia takiego gatunku monetarnego bitego dla ziem polskich[1]. W katalogach poświęconym monetom XVIII-wiecznym wymieniane są półorty bite przez Augusta II Mocnego jak i Augusta III Sasa dla Saksonii[7].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, Katarzyna Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: CARTA BLANCA sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, ISBN 978-83-7705-206-8.
    1. ↑ S. 165–169.
    2. 1 2 S. 166.
  2. ↑ Mennica Gdańska, Marian Gumowski, s. 97.
  3. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, ISBN 978-83-62939-00-8.
    1. ↑ S. 98–99.
    2. ↑ S. 155–156.
  4. ↑ Edmund Kopicki: Monety Zygmunta III Wazy. Szczecin: Nefryt, 2007, s. 330. ISBN 978-83-87355-53-1.
  5. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, ISBN 978-83-7705-068-2.
    1. ↑ S. 186.
    2. ↑ S. 196.
  6. ↑ Słownik Języka Polskiego A. Kryńskiego, s. 960.
  7. ↑ Czesław Kamiński, Jerzy Żukowski, Katalog monet polskich 1697–1763 (Epoka Saska), Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 75–81, 298–300.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.