Pandanowate
 Pandan trwały | |
| Systematyka[1][2] | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina |
pandanowate |
| Nazwa systematyczna | |
| Pandanaceae R. Br. Prodr.: 340. 27 Mar 1810[3] | |
Pandanowate, pochutnikowate (Pandanaceae) – rodzina roślin krzewiastych, drzewiastych i pnączy należąca do rzędu pandanowców. Przedstawiciele reprezentujący pięć rodzajów z ok. 885 gatunkami (z czego 650 w rodzaju pandan) występują w strefie tropikalnej od zachodniej Afryki, poprzez południową Azję do wysp Oceanii[2]. Rosną zwykle w lasach wilgotnych i na wybrzeżach[4].
Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne (zwłaszcza Freycinetia banksii i pandan połaciowy Pandanus tectorius[5]). Różne gatunki z rodzaju pandan dostarczają jadalnych owoców, wykorzystywanych także do aromatyzowania potraw. Liście niektórych przedstawicieli rodziny wykorzystywane są w plecionkarstwie[6], z korzeni powietrznych pozyskuje się włókna stanowiące surowiec do wyrobu lin i sznurów. Pandan wonny Pandanus odorifer wykorzystywany jest do aromatyzowania powietrza, kosmetyków i żywności[5].
Morfologia
- Pokrój
- Drzewa, krzewy i wspinające się byliny (frejcinetia). Często z korzeniami przybyszowymi wyrastającymi jako podporowe lub powietrzne. Pędy pokryte są bliznami po opadłych liściach i zwieńczone są pióropuszami liści na szczycie[5].
- Liście
- Wyrastają w 3 lub 4 prostnicach, przy czym z powodu skręcania pnia, wyglądają często na ułożone spiralnie. Blaszki liści są skórzaste, z pochwiastą nasadą[5], osiągają do 9 m długości przy 0,4 m szerokości u podstawy[4]. Wzdłuż brzegów blaszki i na kilu od spodu często występują ostre kolce[5][4].
- Kwiaty
- Niewielkie, zwykle rozdzielnopłciowe, zebrane są w szczytowe kwiatostany o różnym kształcie[4], zwykle kłosy i kolby, czasem z barwną pochwą i rozgałęzione[5]. Kwiaty nie mają okwiatu i zwykle są siedzące (tylko u Sararanga okwiat zachował się w postaci silnie zredukowanej i kwiaty są szypułkowe[5]). Kwiaty męskie zawierają liczne pręciki, z nitkami wolnymi lub zrastającymi się, z pylnikami wzniesionymi[5]. Kwiaty żeńskie składają się tylko ze słupkowia z jednego, kilku[4] lub wielu[5] owocolistków, tylko u frejcinetii wykształcają się w nich prątniczki[5]. Zalążnie są górne, jednokomorowe (jeśli owocolistki są wolne) lub wielokomorowe (jeśli są zrośnięte). W komorach rozwija się pojedynczy zalążek, tylko u frejcinetii bywają one liczne[5].
- Owoce
- Pojedyncze pestkowce lub jagody zebrane w podługowate lub kulistawe owocostany[4][5]. Nasiona są drobne[5].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)[2]
| pandanowce |
| |||||||||||||||||||||
- Benstonea Callm. & Buerki
- Freycinetia Gaudich. – frejcinetia, szczudla
- Martellidendron (Pic.Serm.) Callm. & Chassot
- Pandanus Parkinson – pandan
- Sararanga Hemsl.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- 1 2 3 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-04] (ang.).
- ↑ James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. [dostęp 2010-10-05]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 539–543, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 345-347. ISBN 1-57808-351-6.
- ↑ David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 673–674, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
- ↑ World Checklist of Selected Plant Families. [dostęp 2020-11-04]. (ang.).
- ↑ Pandanaceae R.Br.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-11-04].