Panzerkampfwagen V Panther

Panzerkampfwagen V Panther

Panther Ausf. G (ze starym typem jarzma – jak w Ausf. A)
Dane podstawowe
Państwo	III Rzesza
Producent	MAN, Daimler-Benz, MNH
Typ pojazdu	czołg średni
Trakcja	gąsienicowa
Załoga	5
Historia
Prototypy	1942
Produkcja	1942–1945
Egzemplarze	5992
Dane techniczne
Silnik	12-cylindrowy silnik gaźnikowy Maybach HL230 P30 o mocy 514,4 kW (700 KM)
Transmisja	mechaniczna
Poj. zb. paliwa	720 litrów
Pancerz	45–110 mm
Długość	8,86 m
Szerokość	3,43 m
Wysokość	3,10 m
Prześwit	0,56 m
Masa	44 800 kg
Moc jedn.	15,3 KM/t
Nacisk jedn.	0,88 kg/cm²
Osiągi
Prędkość	24 km/h w terenie, 46 km/h na drodze
Zasięg pojazdu	100 km w terenie, 250 km na drodze
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.)	1,70 m
Rowy (szer.)	1,91 m
Ściany (wys.)	0,91 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
armata 7,5 cm KwK 42 L/70 kalibru 75 mm
Użytkownicy
Niemcy, Francja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, ZSRR, Polskie Państwo Podziemne (zdobyczne egzemplarze)[1]

Panzerkampfwagen V Panther (Sd.Kfz.171) – niemiecki czołg średni z okresu II wojny światowej.

Pantera, wyposażona w bardzo skuteczne działo 7,5 cm KwK 42 L/70, nie była jedynym podstawowym pojazdem niemieckich sił pancernych Wehrmachtu późnego okresu wojny. Rolę tę dzieliła z PzKpfw IV (większość modeli PzKpfw IV wyposażona była w skuteczne działa 7,5 cm KwK 40 L/43 lub L/48, pozwalające na niszczenie radzieckich T-34-85), gdyż do końca wojny powstało zaledwie niecałe 6000 sztuk, co nie pozwalało na wymianę wszystkich Panzer IV.

W listopadzie 1941 roku Wehrmacht wystąpił o nowy typ czołgu podstawowego, który charakteryzowałby się mocniejszym opancerzeniem i uzbrojeniem oraz rozwijałby większą prędkość. Miesiąc później zadanie opracowania nowego czołgu zlecono firmom MAN i Daimler-Benz. W maju 1942 roku wybrano projekt zakładów MAN w których wyprodukowano cztery egzemplarze Pantery Ausf. D, a od sierpnia 1943 roku rozpoczęto produkcję seryjną wersji Ausf. A (jednak początkowo w formie wieży typu Ausf. A na podwoziu Ausf. D). Od marca 1944 roku uruchomiono produkcję wersji Ausf. G, w której wieżę Ausf. A montowano już na nowym przeprojektowanym kadłubie^[2][3].

Wóz wprowadzono do służby w 1943 roku jako bezpośrednią odpowiedź na radziecki czołg średni T-34, bardzo trudny do zniszczenia przez poprzednie niemieckie czołgi z racji pochylonego pancerza. Pantera naśladowała to proste i bardzo skuteczne rozwiązanie, lecz jej pancerz był grubszy, a działo potężniejsze. Podczas chrztu bojowego, w czasie bitwy na łuku kurskim, Pantery Ausf.D zawiodły z powodu licznych problemów technicznych. W bitwie utracono około 150 czołgów tego typu z użytych 204, zdecydowaną większość z powodu awarii układu napędowego i silnika. Większość z nich została z tego powodu wysadzona przez własne załogi. Walki dowiodły jednak wysokiej jakości opancerzenia – tylko kilka pojazdów zostało zniszczonych trafieniami artylerii, a ani jedno bezpośrednie trafienie w płytę czołową kadłuba nie okazało się groźne. Po wyeliminowaniu wad fabrycznych Pantery szybko stały się groźnym przeciwnikiem dla radzieckich sił pancernych^[2][3][4].

W walce bezpośredniej Pantery były zdecydowanie bardziej zaawansowane technicznie zarówno od T-34 (wersje z działem kalibru 76 mm, choć właściwościami balistycznymi działo Pantery przewyższało także armatę 85 mm), jak i od M4 Sherman, podstawowego czołgu wojsk amerykańskich. Grubszy pancerz i silniejsze działo dawały Panterze przewagę w pojedynkach z czołgami średnimi przeciwnika. Poważną wadą był jednak duży koszt jednostkowy i czasochłonność produkcji. Do końca wojny wyprodukowano prawie 6000 Panter, podczas gdy T-34 i Shermanów wyprodukowano łącznie około 100 000. Dopiero wprowadzenie przez Rosjan czołgu ciężkiego IS-2 oraz ciężkich dział pancernych dało radzieckim czołgistom większe szanse w starciu z Panterami.

Przy porównaniu tym trzeba jednak pamiętać, że Pantera ważyła około 45 t, czyli o 13 t więcej niż T-34 i Sherman, które ważyły około 32 t. Można nawet twierdzić, że Pantera powinna być uważana za czołg ciężki, gdyż na przykład radziecki IS-2, klasyfikowany jako czołg ciężki, ważył 46 t, a więc niewiele więcej niż Pantera. Głównym atutem czołgu był gruby przedni pancerz i celne działo zdolne przebić każdy czołg średni wroga. Jedną ze słabości był boczny pancerz podobny do tego zastosowanego w innych czołgach średnich. Najskuteczniejszą taktyką aliantów do walki z panterą było wykorzystywanie przewagi liczebnej do zajścia jej od flanki^[3].

W pierwszych dniach powstania warszawskiego oddziały AK zdobyły dwa czołgi typu Panther, którym przywrócono sprawność bojową i wcielono do służby^[1]. Pantera o nazwie „Magda” (początkowo „Pudel” dla upamiętnienia jednego z powstańców, Tadeusza Tyczyńskiego o pseudonimie „Pudel”, poległego 3 sierpnia 1944 roku^[5][6]), wsparta przez oddziały batalionu szturmowego „Zośka”, 5 sierpnia 1944 r. zdobyła i oswobodziła 348 żydowskich więźniów obozu koncentracyjnego przy ul. Gęsiej, tzw. Gęsiówki^[7].

Po zakończeniu II wojny światowej ok. 50 czołgów typu Panther znalazło się na wyposażeniu Armii Francuskiej. Tego typu pojazdy miał batalion pancerny 503. regimentu stacjonujący w Mourmelon. Do końca 1950 roku został on przezbrojony w 60 francuskich czołgów ARL 44 – wyposażonych w silniki Maybach HL 230 zastosowane w czołgu Panther.

Uzbrojeniem czołgu była niemiecka armata czołgowa KwK 42 L/70 – uważana za jedną z najlepszych armat produkowanych podczas II wojny światowej. Wysoka celność oraz znacząca prędkość wylotowa pocisku stanowiła poważne zagrożenie dla każdego alianckiego czołgu. Innowacją był sposób odpalania pocisku poprzez prąd elektryczny, a nie jak w konstrukcjach dotychczasowych – za pomocą iglicy. Realnym zagrożeniem dla czołgu Panther była radziecka armata D-25T użyta w czołgu IS-2. Efektywność działa KwK 42 L/70 kalibru 75 mm pokrywała się z osiągami balistycznymi radzieckiej armaty czołgowej D-25T kalibru 122 mm, której znaczącym uchybieniem był złożony proces ładowania – poprzez zastosowanie amunicji dzielonej. Wersja rozwojowa armaty KwK 42 użyta została we francuskim powojennym czołgu lekkim AMX-13/75.

Czołg był produkowany w trzech wersjach – A, D i G. Najliczniej produkowana była wersja G, której od marca 1944 do stycznia 1945 wyprodukowano 3740 sztuk. Wadą pierwszych wersji (Ausf.D) był zbyt słaby pancerz boczny oraz wadliwy układ sterowania żaluzjami w układzie wydechowym, co prowadziło do wielu awarii. W niedługim czasie pojawiła się nowa wersja (Ausf.A), która okazała się o wiele lepsza od swojej poprzedniczki. W nowym pojeździe zamiast wysuwanego MG 34 zastosowano jarzmo kuliste, nową wieżyczkę dowódcy oraz zmieniono wiele wadliwych instalacji. Jednak i ta wersja nie była doskonała. Trafienie w dolną część jarzma powodowało rykoszet w dach kadłuba, co mogło skutkować zabiciem kierowcy lub radiooperatora i uszkodzeniem skrzyni biegów. By zapobiec rykoszetom, stworzono wersję Ausf. G, która miała grubsze i mniej zaokrąglone jarzmo działa.

Wyszczególnione zmiany techniczne poszczególnych wersji w stosunku do poprzednika:

Ausf.A (w stosunku do Ausf.D): nowa kopuła dowódcy, przekonstruowane elementy układu jezdnego, dodanie jarzma kulistego w przedniej płycie pancernej (zamiast wysuwanego MG34); wyprodukowano 2200 sztuk^[2]

Ausf.G (w stosunku do Ausf.A): zmiana jarzma działa (zmiana kształtu oraz jego pogrubienie, mające zapobiegać rykoszetom), przekonstruowanie i pogrubienie do 50 mm pancerza bocznego, usunięto wizjer kierowcy z przedniej płyty pancernej (eliminując tym samym słaby punkt), zwiększono zapas amunicji z 79 do 82 sztuk^[2].

Na podwoziu Pantery skonstruowano:

• niszczyciel czołgów Jagdpanther, uzbrojony w działo 8,8 cm KwK 43,
• pojazd ratowniczy Bergepanther (Sd.Kfz 179).

• masa całkowita: ok. 45 000 kg (wersja D – 43 000 kg, A i G – 44 800 kg, F – 45 000 kg)
• wymiary: długość 8660 mm, szerokość 3270 mm, wysokość 2995 mm (wyjątek wersja F – 2920 mm)
• jednostka napędowa: 12-cylindrowy benzynowy silnik Maybach HL230 P30 o mocy 522 kW (700 KM)
• prędkość maksymalna: 24 km/h w terenie, 46 km/h na drodze (model F nawet 55 km/h; wyprodukowano tylko dwa egzemplarze)
• zasięg: 100 km w terenie, 250 km na drodze
• uzbrojenie:
  • armata 7,5 cm KwK 42 L/70 kalibru 75 mm, prędkość wylotowa pocisku 935 m/s dla wolframowych podkalibrowych pocisków PzGrW 35, pod koniec wojny stosowano pociski o prędkości wylotowej zwiększonej nawet do 1260 m/s, zapas amunicji wynosił 79 sztuk (Ausf.D i Ausf.A), później 82 sztuki (Ausf.G)
  • dwa uniwersalne karabiny maszynowe MG34 kalibru 7,92 mm z zapasem 4200 nabojów
• pancerz:
  • przód: 65–80 mm utwardzany powierzchniowo
  • wieża: 45 mm (bok i tył), 100 mm (przód Ausf.D i Ausf.A), 100–120 mm (przód Ausf.G)
  • boki kadłuba: 40 mm (Ausf.D, Ausf.A), 50 mm (Ausf.G)
  • tył kadłuba: 40 mm
• załoga: 5 żołnierzy (dowódca, działonowy, ładowniczy, kierowca, radiooperator-strzelec)

  

• Panzerkampfwagen V Panther II
• 3,7 cm Flakzwilling auf PzKpfw V

• AndrzejA. Zasieczny AndrzejA., Czołgi II wojny światowej, Warszawa: Alma-Press, 2005, ISBN 83-7020-325-6, OCLC 749738804 .
• AlexanderA. Lüdeke AlexanderA., Weapons of World War II, Bath: Parragon, 2011, ISBN 978-1-4454-2435-4, OCLC 744570428 .

• Czołg średni SdKfz 171 PzKpfw V „Panther”. Historia konstrukcji