Paolo Naldini
| Biskup Kopru | |
 Paolo Naldini, rycina zamieszczona w Corografia ecclesiastica z 1700 roku | |
| Kraj działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Biskup Kopru | |
| Okres sprawowania |
1686–1713 |
| Wyznanie | |
| Kościół | |
| Inkardynacja | |
| Prezbiterat | |
| Nominacja biskupia | |
| Sakra biskupia | |
Paolo Francesco Naldini (ur. 15 października 1632 w Padwie, zm. 21 kwietnia 1713 w Koprze) – włoski duchowny rzymskokatolicki, augustianin, teolog i pisarz kościelny, w latach 1686–1713 biskup Kopru. Autor wydanej w 1700 roku Corografia ecclesiastica, obszernego opisu miasta i ówczesnej diecezji koperskiej, stanowiącego jedno z podstawowych źródeł do dziejów nowożytnego Kopru i północno-zachodniej Istrii[1][2].
W czasie swojego episkopatu przeprowadził reformy administracyjne i duszpasterskie, uporządkował archiwum biskupie, zwołał synod diecezjalny oraz doprowadził do utworzenia seminarium przeznaczonego dla duchownych posługujących się językami słowiańskimi i liturgią głagolicką. Wspierał także renowację kościoła św. Błażeja w Koprze, który wybrał na miejsce własnego pochówku[1].
Życiorys
Pochodzenie i działalność zakonna
Paolo Francesco Naldini urodził się 15 października 1632 roku w Padwie. Wstąpił do Zakonu Eremitów św. Augustyna, później określanego jako Zakon Świętego Augustyna. Święcenia prezbiteratu otrzymał 18 września 1655 roku. Początkowo kierował nowicjatem augustianów w Padwie, a następnie został asystentem przełożonego generalnego zakonu w Rzymie[1][3].
Pełnienie funkcji w centralnych władzach zakonu pozwoliło mu zdobyć doświadczenie administracyjne i utrzymywać kontakty z Kurią Rzymską. W źródłach jest określany jako teolog oraz duchowny dobrze przygotowany do pracy organizacyjnej i zarządzania instytucjami kościelnymi[1].
Biskup Kopru
W marcu 1686 roku papież Innocenty XI mianował Naldiniego biskupem Kopru. Według relacji zamieszczonej przez niego w Corografia ecclesiastica nominacja nastąpiła 11 marca. Sakrę biskupią otrzymał 25 marca 1686 roku w rzymskim kościele św. Augustyna. Głównym konsekratorem był kardynał Alessandro Crescenzi, a współkonsekratorami Giuseppe Eusanio, biskup tytularny Porphyreonu, oraz Pier Antonio Capobianco, były biskup Lacedonii. Naldini przybył uroczyście do Kopru 9 czerwca 1686 roku[1][3].
Objął diecezję obejmującą Koper oraz liczne parafie na północno-zachodniej Istrii. Znaczna część wiernych diecezji posługiwała się językami słowiańskimi, natomiast część duchowieństwa wiejskiego używała w liturgii alfabetu głagolickiego i języka cerkiewnosłowiańskiego. Naldini zwrócił uwagę na niewystarczającą znajomość łaciny przez niektórych kapłanów oraz związane z tym problemy w ich kształceniu i funkcjonowaniu w administracji kościelnej[1].
W 1690 roku zwołał synod diecezjalny. W tym samym okresie uporządkował archiwum biskupie i odnowił kaplicę w pałacu biskupim. W 1692 roku polecił umieścić w pałacu cykl portretów poprzednich biskupów koperskich wraz z ich herbami. Działania te służyły uporządkowaniu administracji diecezjalnej oraz utrwaleniu pamięci o miejscowej sukcesji biskupiej[1].
Podczas trwającego 27 lat episkopatu przeprowadzał wizytacje parafii i instytucji kościelnych. Zgromadzone podczas nich informacje wykorzystał następnie w przygotowywanym opisie diecezji. Jego rządy przypadły na okres, w którym biskupstwo koperskie pozostawało częścią struktur kościelnych i politycznych Republiki Weneckiej[2][4].
Seminarium głagolickie
Już w 1689 roku Naldini rozpoczął przygotowania do utworzenia w Koprze seminarium dla duchownych słowiańskich, określanego w literaturze jako seminarium głagolickie lub iliryjskie. Jego zadaniem było kształcenie kandydatów do kapłaństwa przeznaczonych do pracy w parafiach zamieszkanych przez ludność słowiańskojęzyczną oraz podniesienie poziomu przygotowania duchownych stosujących liturgię głagolicką[1][5].
Seminarium rozpoczęło działalność w 1711 roku, pod koniec życia Naldiniego, i funkcjonowało do 1728 roku. Była to jedna z pierwszych instytucjonalnych prób systematycznego kształcenia duchowieństwa głagolickiego na obszarze północnego Adriatyku. Powstanie szkoły wynikało zarówno z potrzeb duszpasterskich diecezji, jak i ze zróżnicowania językowego jej mieszkańców[1][5].
Kościół św. Błażeja
Naldini pozostawał związany z żeńskim klasztorem augustianek przy kościele św. Błażeja w Koprze. Na początku XVIII wieku z własnych środków wsparł gruntowną restaurację znajdującej się w złym stanie średniowiecznej świątyni. Inskrypcja umieszczona nad wejściem wskazuje, że kościół został ponownie poświęcony w 1701 roku świętym biskupom Błażejowi i Augustynowi[1].
W 1702 roku opatka i zakonnice upamiętniły fundatora portretowym popiersiem z herbem biskupim. Jego herb umieszczono także na dwóch bocznych ołtarzach, najprawdopodobniej ufundowanych przez niego. Naldini wybrał kościół św. Błażeja na miejsce swojego pochówku i jeszcze za życia polecił przygotować płytę nagrobną. Inskrypcję wykonano w 1706 roku, pozostawiając miejsce na wpisanie daty śmierci[1].
Naldini zmarł 21 kwietnia 1713 roku w Koprze i został pochowany w kościele św. Błażeja. Po jego śmierci do przygotowanego wcześniej napisu nagrobnego dodano datę zgonu[1].
Corografia ecclesiastica
Najważniejszym dziełem Naldiniego była książka Corografia ecclesiastica o’ sia descrittione della città e della diocesi di Giustinopoli, detto volgarmente Capo d’Istria, wydana w Wenecji w 1700 roku przez Girolama Albrizziego. Jej tytuł można przetłumaczyć jako „Chorografia kościelna, czyli opis miasta i diecezji Justinopolis, potocznie zwanej Capodistrią”. Publikacja liczy 492 strony zasadniczego tekstu, poprzedzone materiałami wstępnymi i uzupełnione indeksem, portretem autora oraz mapą[6][2].
Praca zawiera opis historii Kopru, organizacji diecezji, parafii, kościołów, klasztorów, bractw i miejscowego duchowieństwa. Naldini przedstawiał również tradycje dotyczące początków biskupstwa, sylwetki poprzednich biskupów, informacje o relikwiach, kulcie świętych oraz stosunkach wyznaniowych i językowych. Korzystał z dokumentów archiwalnych, wizytacji duszpasterskich, inskrypcji, wcześniejszej historiografii i własnych obserwacji[2][4].
Opracowanie nie było wyłącznie kroniką episkopatu Naldiniego. Miało również cechy nowożytnego opisu regionalnego, łączącego historię kościelną z topografią, geografią i charakterystyką miejscowej społeczności. W badaniach nad przeszłością Kopru jest wykorzystywane jako źródło dotyczące obiektów i instytucji, które później zostały przebudowane, zniszczone albo całkowicie zanikły[2].
Integralną częścią publikacji była mapa diecezji koperskiej ukazująca jej granice, sieć parafialną i najważniejsze miejscowości. Jest uznawana za najstarszą znaną mapę diecezji znajdującej się w granicach współczesnej Słowenii. W archiwum diecezjalnym zachował się również rękopis dzieła, prawdopodobnie przygotowany przez pisarza lub urzędnika kurii jako czystopis przeznaczony dla drukarni[1][6].
W 2001 roku ukazał się słoweński przekład dzieła zatytułowany Cerkveni krajepis ali opis mesta in škofije Justinopolis, ljudsko Koper. Edycja umożliwiła szersze wykorzystanie tekstu w słoweńskich badaniach historycznych, historyczno-artystycznych i regionalnych[1].
Publikacje
- Paolo Naldini: Corografia ecclesiastica o’ sia descrittione della città e della diocesi di Giustinopoli, detto volgarmente Capo d’Istria. Venezia: Gierolamo Albrizzi, 1700. (wł.).
- Paolo Naldini: Cerkveni krajepis ali opis mesta in škofije Justinopolis, ljudsko Koper. Koper: Škofija Koper, 2001. (słoweń.).
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Peter Štoka: Paolo Naldini. Obrazi slovenskih pokrajin. [dostęp 2026-07-27]. (słoweń.).
- 1 2 3 4 5 Gregor Pobežin. Naldini’s Corografia Ecclesiastica: A Chronicle of the Koper Bishopric or a Local History?. „Clotho”, 2024. [dostęp 2026-07-27]. (ang.).
- 1 2 Remigius Ritzler, Pirminus Sefrin: Hierarchia catholica medii et recentioris aevi. T. 5. Padova: Messagero di S. Antonio, 1952, s. 168. (łac.).
- 1 2 Paolo Naldini: Corografia ecclesiastica o’ sia descrittione della città e della diocesi di Giustinopoli, detto volgarmente Capo d’Istria. Venezia: Gierolamo Albrizzi, 1700. (wł.).
- 1 2 I francescani nella storia dei popoli balcanici nell’VIII centenario della fondazione dell’Ordine. Venezia: Centro interuniversitario di studi francescani, 2011. (wł.).
- 1 2 Corografia ecclesiastica o’ sia Descrittione della città e della diocesi di Giustinopoli, detto volgarmente Capo d’Istria. Digitalna knjižnica Slovenije. [dostęp 2026-07-27]. (słoweń.).
Bibliografia
- Francesco Babudri. Fr. Paolo Naldini. „Archeografo Triestino”, s. 231–232, 1909. (wł.).
- Naldini, Paolo. W: France Dolinar: Enciklopedija Slovenije. T. 7. Ljubljana: Mladinska knjiga, 1993, s. 282–283. (słoweń.).
- Gregor Pobežin. Naldini’s Corografia Ecclesiastica: A Chronicle of the Koper Bishopric or a Local History?. „Clotho”, 2024. (ang.).
- Naldini, Paolo Francesco. W: Alberto Pucer: Primorski slovenski biografski leksikon. T. 20. Gorica: Goriška Mohorjeva družba, 1994, s. 744. (słoweń.).
- Remigius Ritzler, Pirminus Sefrin: Hierarchia catholica medii et recentioris aevi. T. 5. Padova: Messagero di S. Antonio, 1952, s. 168. (łac.).
- Peter Štoka: Paolo Naldini. Obrazi slovenskih pokrajin. [dostęp 2026-07-27]. (słoweń.).
- Naldini, Paolo. W: Giuseppe Vedova: Biografia degli scrittori padovani. T. 1. Padova: 1832, s. 640–644. (wł.).