Paul Godwin

Urodził się w Sosnowcu (wówczas na terytorium Imperium Rosyjskiego) w rodzinie żydowskiej; jego rodzice prowadzili niewielki hotel, w którym wieczorami grywali muzycy wykonujący muzykę taneczną i ludową.^[1] Według Muziekschatten urodził się 28 marca 1902, natomiast w Deutsche Biographie podawana jest dzienna data urodzenia 28 czerwca 1902.^[1][2] W dzieciństwie rozpoczął naukę gry na skrzypcach; kształcił się m.in. w Warszawie, a w latach 1912–1918 pobierał naukę w Wiedniu u Hermanna Kaplana; po I wojnie światowej przebywał w Budapeszcie, gdzie miał studiować u Jenö Hubaya.^[1]

W latach 20. XX wieku przeniósł się do Berlina, gdzie – według Muziekschatten – został przyjęty do Musikhochschule jako uczeń Willy’ego Hessa, jednak miał zostać z niej usunięty, gdy przedkładał działalność estradową nad obowiązkowe zajęcia dodatkowe.^[1] Pod pseudonimem Paul Godwin od 1922 prowadził własne salonowe zespoły (w krótkim czasie kilka równoległych składów), występował w lokalach tanecznych i teatrach rewiowych oraz dla berlińskich rozgłośni radiowych.^[1] W 1925 podpisał kontrakt z Polydorem, a jego nagrania sprzedawały się masowo; Muziekschatten wskazuje sprzedaż „ponad 9 milionów płyt”.^[1] Badaczka Lloica Czackis, omawiając kontekst muzyki tango i fonografii, podaje, że w latach 1923–1933 Deutsche Grammophon sprzedała 9 milionów egzemplarzy ponad 2500 tytułów nagranych przez Godwina.^[4] Muziekschatten odnotowuje także jego udział w produkcjach filmowych UFA.^[1]

Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 – według Muziekschatten – jego majątek został skonfiskowany, a muzyk opuścił Niemcy (przez Luksemburg), pozostając stateless (bezpaństwowcem).^[1] Po przyjeździe do Holandii został zapraszany jako solista (m.in. w Hilversum do AVRO-Omroeporkest pod dyrekcją Nico Treepa), organizował własne zespoły i występował w wielu miastach (m.in. w Hadze, Scheveningen, Amsterdamie i Rotterdamie), a koncerty bywały transmitowane przez holenderskie rozgłośnie (AVRO, KRO).^[1]

Inwazja niemiecka w maju 1940 przerwała jego publiczną działalność koncertową; Żydom zakazano występów w przestrzeni publicznej.^[1] Muziekschatten wskazuje, że małżeństwo z nieżydowską żoną uchroniło go przed deportacją, jednak został skierowany do pracy przymusowej (m.in. prace ziemne w rejonie Schiphol).^[1] Równolegle źródła teatrologiczne dokumentują jego udział jako wykonawcy muzyki lub kierownika muzycznego w produkcjach żydowskiego zespołu kabaretowo-rewiowego w Amsterdamie (Joodsche Schouwburg), m.in. przy premierach z 23 listopada 1941, 21 grudnia 1941 oraz 15 maja 1942.^[5][6][7] Czackis odnotowuje, że w okresie okupacji został ograniczony do działalności w obrębie amsterdamskiego getta i Joodsche Schouwburg, a następnie – mimo deportacji – przeżył i powrócił do Holandii.^[4]

Po 1945 – według Muziekschatten – skupił się czasowo na repertuarze klasycznym, występując m.in. jako altowiolista w Nederlands Strijkkwartet oraz jako skrzypek w składach kameralnych (m.in. Stradiva Sextet, Meester Trio, Alma Musica).^[1] Czackis wskazuje, że od 1947 wiązał się z kwartetem smyczkowym (Holländischen Streichquartett), co miało otworzyć dla niego nowy etap w kierunku repertuaru klasycznego.^[4] W 1951 został w Holandii naturalizowany, a w 1952 otrzymał stały kontrakt w rozgłośni VARA; Muziekschatten opisuje w tym kontekście m.in. popularność programu Gold und Silber (Promenade Orkest pod dyr. Benedicta Silbermana, Godwin jako solista) oraz tworzenie przez Godwina własnych zespołów z wybranych muzyków radiowych.^[1] Zasób Beeld & Geluid dokumentuje m.in. radiowe nagranie zatytułowane Programma Paul Godwin Octet z 24 marca 1959 (provider: VARA).^[8]

Stichting Het Muziekinstrumentenfonds (Amsterdam) podaje, że w jego zasobach znalazły się instrumenty związane z Godwinem: altówka zbudowana dla niego w 1946 przez Maxa Möllera I (w zbiorach funduszu od 1997) oraz skrzypce Antonio Stradivariego z ok. 1716, określane jako „Paul Godwin-Stradivarius”, wcześniej należące do Studiefonds Oskar Back.^[3] To samo źródło odnotowuje także jego powojenną działalność w holenderskich zespołach oraz nagrania dla wytwórni Decca, Telefunken i Philips, a także fakt, że od lat 50. grał również na altówce (m.in. w Amsterdams Piano Quintet oraz w Amsterdams/Nederlands Strijkkwartet).^[3]