Pazurczak samotny

Pazurczak samotny
Heteromirafra archeri[1]
S. Clarke, 1920
ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

skowronki

Rodzaj

Heteromirafra

Gatunek

pazurczak samotny

Synonimy
  • Heteromirafra ruddi archeri S. Clarke, 1920[1]
  • Mirafra sidamoensis Érard, 1975[2]
  • Heteromirafra sidamoensis (Erard, 1975)[2]
Podgatunki
  • H. a. archeri S. Clarke, 1920
  • H. a. sidamoensis (Érard, 1975)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]

Pazurczak samotny[4] (Heteromirafra archeri) – gatunek małego ptaka z rodziny skowronkowatych (Alaudidae). Występuje endemicznie na dwóch niewielkich obszarach w południowej i wschodniej Etiopii. Krytycznie zagrożony wyginięciem.

Systematyka

H. archeri i H. sidamoensis (pazurczak krótkodzioby[4]), dawniej traktowane jako osobne gatunki[5], zostały uznane za jeden gatunek na podstawie morfologicznych, molekularnych i wokalnych dowodów przedstawionych w 2013 roku przez Spottiswoode’a i współpracowników oraz Alströma i współpracowników[6][7]. Obecnie część systematyków klasyfikuje je jako podgatunki H. archeri[4][8], ale niektórzy uznają takson H. archeri za monotypowy[9][10].

Etymologia

Nazwa rodzajowa Heteromirafra to zbitka wyrazowa nazw rodzajów Heteronyx C. Grant, 1908 i Mirafra Horsfield, 1821; została nadana, gdyż nazwa Heteronyx nadana przez Granta rodzajowi skowronków okazała się już zajęta przez rodzaj chrząszczy[11]. Nazwa gatunkowa archeri honoruje Sir Geoffreya Francisa Archera (1882–1964), brytyjskiego podróżnika, gubernatora Somali Brytyjskiego w latach 1919–1922, gubernatora generalnego Sudanu w latach 1924–1926[12].

Morfologia

Długość ciała wynosi około 14 cm[13]. Długość skrzydła wynosi 86 mm, ogona 55,5 mm, dzioba 14 mm, tylnego pazura 16,1 mm zaś skoku 29 mm. W 1974 odnaleziono także samca, u którego dokonano pomiaru jąder (7 mm x 4 mm), jednak możliwe, że był to skowroniec cynamonowy (Mirafra rufocinnamomea)[14].

Pazurczaka samotnego cechuje ochronne, brązowo-płowo-żółtawe ubarwienie. Pióra na wierzchu głowy brązowe, nieco rudawe, na końcu czarne, a następnie białe. Pokrywy uszne płowe, na końcu brązowawe. Brew jasna. Gardło białawe. Pierś jasna, pokryta czarnymi paseczkami. Spód ciała jasny bez wzorów. Pióra z wierzchu ciała i na pokrywach skrzydłowych brązowe z jasnym obrzeżeniem oddzielonym czarno od części brązowej, najbardziej uwidocznionym na pokrywach lotek. Lotki brązowe, rudawe. Sterówki brązowe. Dziób różowoszary.

Zasięg występowania

Podgatunek sidamoensis występuje w okolicach Negele Boran w południowej Etiopii, w dawnej prowincji Sidamo. Podgatunek archeri występuje na równinie w okolicach miasta Dżidżiga we wschodniej Etiopii; dawniej spotykany także na przyległym obszarze w północno-zachodniej Somalii, ale od 1922 roku nie odnotowano tam żadnych stwierdzeń[8]. Spotykany na wysokościach 1400–1600 m n.p.m.[3] Środowisko życia stanowią obszary trawiaste[13].

Lęgi

Gniazdo, którego dotyczy opis, zostało odnalezione 13 czerwca 2007 r. Kształtem przypominało miseczkę, umieszczone było w płytkim zagłębieniu przy krzewie Solanum tettense. Budulec stanowiła sucha trawa. W gnieździe znajdowały się 3 jaja, oszacowano, że były złożone dwa dni wcześniej. Jaja były białe, intensywnie brązowo (miejscami szaro) nakrapiane, szczególnie przy szerszym końcu. Wymiary wynosiły 20,8–21,5 x 15,2–15,3 mm. 21 czerwca po ponownym przybyciu do gniazda nie zastano jaj ani śladów skorupek. 17 czerwca 2008 roku odnaleziono gniazdo z trzema młodymi w wieku 3–4 dni. 18 czerwca gniazdo padło ofiarą drapieżnika. Pozostałe po dorosłych pióra wysłano do Muzeum Historii Naturalnej w Tring[15].

Status, zagrożenia

Według IUCN gatunek klasyfikowany jako krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Populacja szacowana jest na 50–249 dorosłych osobników i jej liczebność spada[16]. Środowisko w okolicach Negele zagrożone jest przez aktywność ludzką, w tym wprowadzanie akacji Acacia drepanolobium oraz pożary. Przypuszczano również, że działania w leżącej nieopodal strefie ćwiczeń wojskowych niepokoją ptaki, lecz zostało to zaniechane w 2005 roku[13].

Przypisy

  1. 1 2 Heteromirafra archeri, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 D. Lepage, Sidamo Lark Heteromirafra sidamoensis, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-05-31] (ang.).
  3. 1 2 Heteromirafra archeri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  4. 1 2 3 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Alaudidae Vigors, 1825 - skowronki - Larks (wersja: 2025-09-28). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-31].
  5. ↑ del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 9. Cotingas to Pipits and Wagtails, Barcelona: Lynx Edicions, 2004, s. 557, ISBN 84-87334-69-5.
  6. ↑ C.N. Spottiswoode, U. Olsson, M.S.L. Mills, C. Cohen, J.E. Francis, N. Toye, D. Hoddinott, A. Dagne, C. Wood, P.F. Donald, N.J. Collar, P. Alström. Rediscovery of a long-lost lark reveals the conspecificity of endangered Heteromirafra populations in the Horn of Africa. „Journal of Ornithology”. 154 (3), s. 813–825, 2013. DOI: 10.1007/s10336-013-0948-1. (ang.).
  7. ↑ P. Alström, K.N. Barnes, U. Olsson, F.K. Barker, P. Bloomer, A.A. Khan, M.A. Qureshi, A. Gillaumet, P.-A. Crochet, P.G. Ryan. Multilocus phylogeny of the avian family Alaudidae (larks) reveals complex morphological evolution, non-monophyletic genera and hidden species diversity. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 69 (3), s. 1043–1056, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2013.06.005. (ang.).
  8. 1 2 Ryan, P., de Juana, E., Sharpe, C.J. & Kirwan, G.M.: Liben Lark (Heteromirafra archeri). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-01-15].
  9. ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-31] (ang.).
  10. ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
  11. ↑ Heteromirafra, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-05-31] (ang.).
  12. ↑ archeri, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-05-31] (ang.).
  13. 1 2 3 Species factsheet: Heteromirafra sidamoensis, BirdLife International, 2015 [zarchiwizowane 2015-09-24].
  14. ↑ J.S. Ash, Storrs L. Olson, A second specimen of Mirafra (Heteromirafra) sidamoensis Erard, „Bulletin of British Ornithologists' Club”, 105 (4), 1985, s. 141–143.
  15. ↑ Nigel J. Collar i inni, Type locality, habitat, behaviour, voice, nest, eggs and plight of the Sidamo Lark Heteromirafra sidamoensis, „African Bird Club Bulletin”, 15, 2008, s. 180–190 [zarchiwizowane 2017-08-09].
  16. ↑ Species factsheet: Liben Lark Heteromirafra archeri [online], BirdLife International, 2021 [dostęp 2026-05-31] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.