Pikotek

Serwetka wykonana w technice koronki czółenkowej (frywolitki). Zbliżenie na kółeczka wykończone pikotkami

Pikotek, pikot, pikotka – pętelka z nici wykonana w celu użytkowym lub zdobniczym wzdłuż krawędzi koronki lub wstążki, robótki szydełkowej, tkaniny dzianej lub we frywolitce[1][2.1]. Pętle różnią się rozmiarem i formą (drobne oczka, ząbki, pętelki) w zależności od ich funkcji i zamysłu artystycznego[3].

„Picot”, wymawiane jako /piko/, jest zdrobnieniem pochodzącym od francuskiego czasownika piquer, „kłuć”[4].

Metoda wykonania i zastosowanie

Propozycje zdobień pikotkami odzieży (głównie kobiecej i dziecięcej) i dekoracyjnych tkanin domowych (serwetek, kap na łóżko lub kołyskę itp.) publikowano powszechnie w XIX-wiecznych europejskich (także polskich[5][6]) i amerykańskich[7][8][9] czasopismach dla kobiet. Instrukcje przedstawiano w formie ilustrowanych przykładów i schematów wraz (lub tylko) z opisami kolejnych kroków wykonania rękodzieła. Dotyczyły zarówno techniki frywolitkowej, jak i szydełkowej[10][11].

W XX[12][13][14] i XXI wieku[15][16] w Polsce technika wykonywania pikotków demonstrowana i nauczana była (i nadal jest) w publikacjach książkowych, poradnikach, czasopismach, a także w mediach, w tym w social mediach.

Pikotek we frywolitce

Pikotki we frywolitce (koronka czółenkowa) to niewielkie pętelki nici, które pełnią funkcję dekoracyjną lub konstrukcyjną, umożliwiając łączenie elementów frywolitki[13][2.2]. Jedną z tradycyjnych metod ich wykonywania jest użycie tzw. igły frywolitkowej[17] lub czółenka frywolitkowego. Przykłady znanych wzorów to mały pikot Józefiny, duży pikot Józefiny[18].

Aby wykonać pikotek na kółeczku przy pomocy czółenka, należy[19]:

  1. Rozpocząć tworzenie kółeczka, wykonując kilka podwójnych węzełków na ruchomej pętli.
  2. W miejscu planowanego pikotka pozostawić przerwę między kolejnymi węzełkami. Przestrzeń ta utworzy późniejszą pętelkę.
  3. W celu zachowania jednakowej długości pikotków można posłużyć się miernikiem lub szpilką, bądź przytrzymać nić palcami.
  4. Za pozostawioną przerwą wykonać kolejny podwójny węzełek, mocując pikotek w odpowiednim miejscu.
  5. Kontynuować wykonywanie węzełków zgodnie z planowanym wzorem. Po uzyskaniu wymaganej liczby węzłów, zaciągnąć ruchomą pętlę, zamykając kółeczko.

Długość pikotków może być dostosowana do funkcji, jaką mają pełnić – krótsze stosuje się zazwyczaj do łączenia elementów, natomiast dłuższe pełnią funkcję ozdobną. Na jednym kółeczku można wykonać jeden lub kilka pikotków, oddzielając je odpowiednią liczbą węzełków.

Pikotek w szydełkowaniu

Pikotki wykonane na szydełku

Pikotki w szydełkowaniu to niewielkie wypustki w formie pętelek, które pełnią funkcję dekoracyjną, nadając brzegom robótki lekkości i koronkowego charakteru[2.1]. Są często spotykane w obrębianiu serwetek, koronkach i wykończeniach ubrań[20][21].

Aby wykonać podstawowy pikotek szydełkowy[20]:

  1. Należy wykonać odpowiednią liczbę oczek ścisłych lub półsłupków, aż dojdziesz do miejsca, w którym ma się znaleźć pikotek.
  2. W tym miejscu należy zrobić 3 oczka łańcuszka (liczba ta może być większa lub mniejsza w zależności od pożądanego rozmiaru pikotka).
  3. Następnie trzeba wbić szydełko w pierwsze z tych oczek (najbliżej podstawy) lub w oczko u podstawy pikotka (w zależności od wzoru) i wykonać oczko ścisłe zamykające – powstaje w ten sposób mała pętelka odstająca od głównej robótki.
  4. Należy kontynuować pracę zgodnie z dalszym wzorem.

Pikotki można także wykonywać w odmianach – z większej liczby oczek łańcuszka lub łącząc je w grupy. W zależności od sposobu wbicia szydełka, pikotek może być bardziej wypukły lub płasko przylegający do robótki.

Przypisy

  1. ↑ Kwiryna Handke, Hanna Popowska-Taborska, Irena Galster, Nie dajmy zginąć słowom: rzecz o odchodzączym słownictwie, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1996, s. 233, ISBN 978-83-86619-56-6 [dostęp 2025-07-12].
  2. Marta Michałowska, Leksykon włókiennictwa: surowce i barwniki, narzędzia i maszyny, techniki i technologie, wyroby i dziedziny, Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006, ISBN 978-83-922906-5-0 [dostęp 2025-07-13].
    1. 1 2 S. 286–287.
    2. ↑ S. 97.
  3. ↑ Mirosław Bańko, Państwowe Wydawnictwo Naukowe (red.), Wielki słownik wyrazów obcych PWN, Wyd. 1, Warszawa: Wyd. Nauk. PWN, 2003, s. 973, ISBN 978-83-01-13941-4 [dostęp 2025-07-12].
  4. ↑ J. Karłowicz i inni red., Słownik języka polskiego, t. 4, 1908, s. 188.
  5. ↑ Ubiory i Roboty - dodatek do numeru, [w:] Czepeczek frywolitkowy, „Tygodnik Mód” (15), 1868, s. 2–3.
  6. ↑ Ubiory i roboty, „Tygodnik Mód i Powieści: z dodatkiem illustrowanym ubrań i robót kobiecych” (14), 1890, część Dodatek.
  7. ↑ Alice S. Luka, Some Handmade Laces, „Good Housekeeping”, 15, C.W. Bryan, 1892, s. 137.
  8. ↑ Busy Fingers, [w:] Sarah R. Wilcox, Child’s Crocheted Bib, „American Agriculturist”, Orange Judd Company, Publishers, 1899, s. 358.
  9. ↑ Alice S. Luka, The Revival of Tatting, Edward William Bok, Louisa Knapp (red.), „The Ladies’ Home Journal”, lipiec 1891, s. 27.
  10. ↑ Tatting.- No. 33, „The Delineator”, 45, Wydanie 2., E. Butterick & Company, 1895, s. 267.
  11. ↑ Mary S. Hungerford, Medallion Lace (Crocheted), „The Home-Maker”, 1, Marion Harland, Mrs. Croly Jane (Cunningham), 1889, s. 392.
  12. ↑ Garniturki szydełkowe do sukien, „Praktyczna Pani: dobra obywatelka: tygodnik ilustrowany.”, R.3 (51), 1937, s. 3–4.
  13. 1 2 Zofia Kodisówna, Stanisława Wieczorkówna, Koronki, „Haft, Koronka, Strój: kwartalnik poświęcony robotom kobiecym” (R.1, z.1.), Warszawa 1929, s. 7–8.
  14. ↑ Sukienka trykotowa dla dziewczynki, „Młoda Matka: dwutygodnik poświęcony zdrowiu i wychowaniu dziecka do lat 7-miu: pismo popierane przez Polskie Towarzystwo Pedjatryczne”, R.1, nr 5., 1927, s. 16.
  15. ↑ Sabrina Robótki [online], Qiosk.pl [dostęp 2025-07-13].
  16. ↑ Laura Maria Bziukiewicz, Róża Anna Ludwikowska, Frywolitkowe ozdoby choinkowe =: Tatting Christmas decorations, Wydanie I, Warszawa: Wydawnictwo Literackie Białe Pióro, 2023, ISBN 978-83-67788-09-0 [dostęp 2025-07-13].
  17. ↑ Edwin Chesterman (red.), „You Ask!--I’ll Tell!” A Condensed Encyclopedia of All Things of Every Day Life, Chesterman & Webster, 1873, s. 437.
  18. ↑ Marta Michałowska, Leksykon włókiennictwa: surowce i barwniki, narzędzia i maszyny, techniki i technologie, wyroby i dziedziny, Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006, s. 287, ISBN 978-83-922906-5-0 [dostęp 2025-07-12].
  19. ↑ Pikotka na kółeczku, [w:] Agnieszka Bojrakowska-Przeniosło, Biżuteria z frywolitek, Wydanie drugie, Warszawa: Wydawnictwo RM, 2021, s. 16, ISBN 978-83-8151-250-3 [dostęp 2025-07-13].
  20. 1 2 Teresa Otkałło, Ściegi szydełkowe, Wyd. 2, Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1988, ISBN 978-83-203-0237-0 [dostęp 2025-07-13].
  21. ↑ Peterson’s Magazine, t. 50, C.J. Peterson, 1866, s. 137.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.