Plan pięcioletni (Turcja)

Plan pięcioletni – plan gospodarczy Mustafy Kemala Atatürka na lata 1934–1938, którego celem była industrializacja Turcji na zasadach etatystycznych[1]. Opracowany przez rząd Turcji plan zakładał tworzenie i zarządzanie branżami przemysłowymi przez państwo przy jednoczesnym zachowaniu własności prywatnej w innych sektorach gospodarki[2]. Plan pięcioletni wzorowano na jej odpowiednikach wdrażanych przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich[1].

Plan stanowił listę projektów przemysłowych, które miały być zrealizowane do 1938 roku. Projekt przyjęto i wdrożono do realizacji 17 kwietnia 1934 roku[1]. Forma modelu gospodarki stanowiła przedmiot sporów. Premier Turcji İsmet İnönü opowiadał się za uznaniem etatyzmu jako rozwiązania trwałego, podczas gdy minister do spraw wymiany, rozwoju i planowania miast Celâl Bayar proponował odejście od etatyzmu wraz z rozwojem przemysłu. W sporze tym Mustafa Kemal Atatürk uznał rację Bayara, mianując go ministrem spraw gospodarczych[2].

Władze Turcji przygotowały projekt drugiego planu pięcioletniego, który nie został zrealizowany z powodu wybuchu II wojny światowej[1].

Realizacja planu przyczyniła się długoterminowo do przyszłego rozwoju gospodarczego Turcji[3]. W państwowych przedsiębiorstwach przemysłowych wykształciła się grupa biznesmenów, która z czasem przyczyniła się do rozwoju sektora prywatnego[2].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Abdullah Takim and Ensar Yilmaz, Economic policy during Ataturk’s era in Turkey (1923–1938) [online], internationalscholarsjournals.com, 8 marca 2011, s. 5 [dostęp 2025-10-31] (ang.).
  2. 1 2 3 Agata Karbowska, Kultura strategiczna Turcji za czasów Atatürka, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017, s. 26, ISBN 978-83-233-9567-6 [dostęp 2025-10-31].
  3. ↑ Kemalist policies [online], britannica.com [dostęp 2025-10-31] (ang.).