Plathemis
| Plathemis[1] | |||
| Hagen, 1861[2] | |||
 Samiec Plathemis lydia | |||
 Samica Plathemis lydia | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Rząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
Libellulinae | ||
| Rodzaj |
Plathemis | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Libellula lydia Drury, 1773 | |||
| Gatunki | |||
| |||
Plathemis – rodzaj ważek z rodziny ważkowatych (Libellulidae)[3].
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej – w Kanadzie, USA i Meksyku[4].
Systematyka
Rodzaj ten wprowadził w 1861 roku niemiecki entomolog Hermann August Hagen[2][5]. Do rodzaju zaliczył dwa gatunki: Libellula trimaculata (zsynonimizowany później z Libellula lydia[3][5]) oraz nowo przez siebie opisany Plathemis subornata[2]. Ponieważ Hagen nie wskazał gatunku typowego, w 1889 roku Kirby wyznaczył na gatunek typowy Libellula lydia[5][6]. Rodzaj ten bywał synonimizowany lub uznawany za podrodzaj Libellula[5][7], ale jego odrębność potwierdziły badania filogenetyki molekularnej[7].
Etymologia
Plathemis: gr. πλατύς platys „płaski, równy, szeroki”[8][9]; gr. θέμις themis „prawo zwyczajowe”[8], Thémis (pol. Temida[10]) – w mitologii greckiej bogini sprawiedliwości i prawa; przyrostek -themis dla nazw rodzajowych ważek Hagen wprowadził w 1861 roku; używał on tego przyrostka wyłącznie dla ważkowatych, ale później inni autorzy wykorzystywali go do tworzenia nazw rodzajów także z rodzin Corduliidae i Synthemistidae[3][8]. Nazwa rodzajowa Plathemis odnosi się do spłaszczonego odwłoka tych ważek[8].
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki[3]:
- Plathemis lydia (Drury, 1773)
- Plathemis subornata Hagen, 1861
Morfologia
Są to średniej wielkości ważki – całkowita długość ciała od 38[11] do 51 mm[12]. Larwy mierzą 21–24 mm[12].
Występuje wyraźny dymorfizm płciowy, u samców także dymorfizm wiekowy. Skrzydła tylko częściowo przezroczyste z dużymi ciemnymi plamami zwykle rozciągającymi się na całą szerokość skrzydeł i małymi ciemnymi plamami u nasady skrzydeł; u samic i niedojrzałych samców Plathemis lydia dodatkowa ciemna plama na końcówkach skrzydeł. Odwłok szeroki, u dojrzałych samców z wierzchu przyprószony na biało lub białawoniebiesko, zaś u samic i niedojrzałych samców jest on brązowy lub szarawobrązowy z żółtymi znaczeniami. Tułów samców ciemnobrązowy lub brązowawoczarny, u samic i niedojrzałych samców brązowy lub szarawobrązowy z żółtymi paskami[11][12].
Ekologia i zachowanie
Ważki z tego rodzaju występują w pobliżu stawów i jezior, na pustyniach w pobliżu stawów i zbiorników przesączającej się wody[12]; także nad wolno płynącymi rzekami i strumieniami o mulistym dnie oraz na bagnach[11].
Osobniki dorosłe żywią się owadami o miękkim ciele, takimi jak komary, muchy, motyle, ćmy, jętki, latające mrówki czy termity. Larwy zjadają owady wodne, larwy owadów, krewetki, kijanki czy nawet małe rybki[12].
Samce ustanawiają terytoria w wybranych miejscach lęgowych i bronią ich przed innymi samcami. Po kopulacji i rozłączeniu partnerów samica zawisa tuż nad powierzchnią wody, zanurza w niej końcówkę odwłoka i składa jaja. Larwy żyją wśród zanurzonych traw wodnych i turzyc. Nie ścigają aktywnie ofiary, lecz czekają, aż przepłynie w pobliżu. Przeobrażenie w osobniki dorosłe odbywa się w nocy[12].
Przypisy
- ↑ Plathemis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 H.A. Hagen, Synopsis of the Neuroptera of North America. With a list of the South American species, Washington 1861, s. 149 (ang.).
- 1 2 3 4 Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-10-24] (ang.).
- ↑ wynik wyszukiwania: Plathemis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2025-10-24] (ang.).
- 1 2 3 4 Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. II Anisoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 389, 394, seria: Animal Kingdom: A Compilation and Characterization of Recent Animal Groups. (ang.).
- ↑ W.F. Kirby, A revision of the subfamily Libellulinae, with descriptions of new genera and species, „Transactions of the Zoological Society of London”, 12 (9), 1889, s. 288 (ang.).
- 1 2 Thomas Artiss, Ted R. Schultz, Dan A. Polhemus, Chris Simon, Molecular Phylogenetic Analysis of the Dragonfly Genera Libellula, Ladona, and Plathemis (Odonata: Libellulidae) Based on Mitochondrial Cytochrome Oxidase I and 16S rRNA Sequence Data, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 18 (3), 2001, s. 348–361, DOI: 10.1006/mpev.2000.0867 (ang.).
- 1 2 3 4 Heinrich Fliedner, Ian Endersby, The Scientific Names of North American Dragonflies, Montmorency, Victoria, Australia: Busybird Publishing, 2019, s. 205, ISBN 978-1-925949-08-7 (ang.).
- ↑ Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 200, OCLC 11069271 (ang.).
- ↑ Temida, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-24].
- 1 2 3 Species Summary: Plathemis lydia, [w:] B.C. Conservation Data Centre [online], B.C. Minist. of Environment, 2009 [dostęp 2025-11-13] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Digital Atlas of Idaho. Dragonflies [online], Idaho State University [dostęp 2025-11-13] (ang.).