Pliszka cytrynowa

Pliszka cytrynowa
	Motacilla citreola
	Pallas, 1776
	; Samiec w szacie godowej
	; Samica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	pliszkowate
Rodzaj	Motacilla
Gatunek	pliszka cytrynowa
Synonimy
	Motacilla citreola werae (Buturlin, 1907);
	Motacilla citreola werae (Buturlin, 1907);
Podgatunki
	M. c. citreola Pallas, 1776; M. c. calcarata Hodgson, 1836;
	M. c. citreola Pallas, 1776; M. c. calcarata Hodgson, 1836;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	; letnie lęgowiska występuje przez cały rok zimowiska

Pliszka cytrynowa (Motacilla citreola) – gatunek małego ptaka z rodziny pliszkowatych (Motacillidae). Zamieszkuje Eurazję, nie jest zagrożony.

Zasięg występowania

Pliszka cytrynowa zamieszke środkową i północną Azję, Europę Wschodnią po wschodni skraj Europy Środkowej, oraz wyspowo Europę Północną. Gatunek wędrowny, zimuje w południowej Azji. Dawniej sporadycznie, obecnie coraz częściej zalatuje do zachodniej Europy.

W Polsce jest gatunkiem nie tylko zalatującym, ale też lęgowym (100–200 par według szacunków z lat 2013–2014^[3]). Pierwsze lęgi ptaków tego gatunku na terenie kraju stwierdzono w 1994 roku^[3]. Gniazduje m.in. w okolicach ujścia Redy w Nadmorskim Parku Krajobrazowym, nad zbiornikiem Siemianówka i na Bagnach Biebrzańskich^[4], obserwowana także w granicach użytku ekologicznego „Zielone Wyspy”^[5].

Systematyka

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia dwa podgatunki Motacilla citreola^[6]^[7]:

pliszka cytrynowa (M. citreola citreola) – północna i wschodnia Europa do środkowej Syberii, Mongolii i północno-wschodnich Chin.
pliszka szponiasta (M. citreola calcarata) – wschodni Iran i Afganistan do środkowych Chin.

Wyróżniany przez niektórych autorów podgatunek M. citreola werae (Buturlin, 1907)^[8]^[9] jest przez IOC wliczany do M. citreola citreola^[6].

Morfologia

Wygląd: Samiec w szacie godowej ma cytrynowożółtą głowę z czarnymi bokami. Spód ciała cytrynowożółty, wierzch szary. Skrzydła ciemne z dwoma białymi paskami. Ogon długi, czarny z białymi brzegami. Samce w szacie spoczynkowej i samice jednolicie żółte lub żółto-białe, z szarobrązowym grzbietem i karkiem. Ptaki młodociane (w pierwszej szacie zimowej) są z wierzchu jasnoszare, od spodu brudnobiałe i przypominają pliszkę siwą. Cechą odróżniającą jest brak ciemnej przepaski na piersi.
Wymiary średnie: długość ciała 16,5–20 cm^[9]
rozpiętość skrzydeł ok. 24–25 cm
masa ciała 18–25 g^[10]

Ekologia

Jaja podgatunku nominatywnego z kolekcji muzealnej

Biotop: Podmokłe łąki, bagna, tundra, brzegi rzek.
Gniazdo: Na ziemi.
Jaja: Składa 4–6^[10] cętkowanych jaj.
Wysiadywanie, pisklęta: Wysiadywaniem zajmują się oboje rodzice przez około dwa tygodnie. Pisklęta są w pełni opierzone po 13–15 dniach od wyklucia^[10].
Pożywienie: Owady i inne bezkręgowce.

Status zagrożenia i ochrona

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje pliszkę cytrynową za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2015 roku organizacja BirdLife International szacowała liczebność populacji europejskiej wraz z całą Turcją na 323–746 tysięcy dorosłych osobników; obliczona na podstawie tych danych liczebność światowej populacji mieści się w przedziale 2–5 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy^[2].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową^[11]. Na Czerwonej liście ptaków Polski pliszka cytrynowa została sklasyfikowana jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened))^[12].

Zobacz też

ptaki Polski

Przypisy

↑ Motacilla citreola, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 Motacilla citreola, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-20] (ang.).
1 2 Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.
↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 559. ISBN 83-919626-1-X.
↑ Zielone Wyspy [online], Ptaki Polskie [zarchiwizowane z adresu 2022-05-23] (pol.).
1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-20] (ang.).
↑ Nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Motacillidae Horsfield, 1821 - pliszkowate - Wagtails and Pipits. Wersja: 2024-07-02. [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-20].
↑ Citrine Wagtail (Motacilla citreola). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-13)]. (ang.).
1 2 S.S. Tyler S.S., G.M.G.M. Kirwan G.M.G.M., Citrine Wagtail (Motacilla citreola), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.citwag.01 [dostęp 2026-05-20] (ang.).
1 2 3 N. Bouglouan: Citrine Wagtail. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-07]. (ang.).
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
↑ Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.

Bibliografia

Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: MULTICO, 2007, s. 191. ISBN 978-83-7073-474-9.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Motacilla citreola, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[iucn-2] 1 2 Motacilla citreola, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-20] (ang.).

[biuletyn2019-3] 1 2 Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.

[4] Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 559. ISBN 83-919626-1-X.

[ptaki-5] Zielone Wyspy [online], Ptaki Polskie [zarchiwizowane z adresu 2022-05-23] (pol.).

[ioc-6] 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-20] (ang.).

[mk-7] Nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Motacillidae Horsfield, 1821 - pliszkowate - Wagtails and Pipits. Wersja: 2024-07-02. [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-20].

[ibc-8] Citrine Wagtail (Motacilla citreola). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-13)]. (ang.).

[botw-9] 1 2 S.S. Tyler S.S., G.M.G.M. Kirwan G.M.G.M., Citrine Wagtail (Motacilla citreola), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.citwag.01 [dostęp 2026-05-20] (ang.).

[oiseaux-10] 1 2 3 N. Bouglouan: Citrine Wagtail. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-07]. (ang.).

[11] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).

[clpp-12] Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]