Podgorzałka australijska

Podgorzałka australijska
Aythya australis[1]
(Eyton, 1838)
Ilustracja
Samiec sfotografowany na Tasmanii
Ilustracja
Samica
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

blaszkodziobe

Rodzina

kaczkowate

Podrodzina

kaczki

Plemię

Aythyini

Rodzaj

Aythya

Gatunek

podgorzałka australijska

Synonimy
  • Nyroca australis Eyton, 1838[2]
  • Aythya australis australis (Eyton, 1838)[3]
  • Aythya australis ledeboeri Bartels & Franck, 1938
  • Aythya australis extima Mayr, 1940[4]
  • Aythya australis papuana Ripley, 1964
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]

Podgorzałka australijska[6] (Aythya australis) – gatunek średniej wielkości ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Występuje w Australii, Vanuatu i Nowej Kaledonii; zalatuje też do Nowej Zelandii i Timoru Wschodniego. Nie jest zagrożony.

Taksonomia

Po raz pierwszy podgorzałkę australijską opisał Thomas Campbell Eyton w swojej pracy A monograph on the Anatidae or duck tribe, pod nazwą Nyroca australis. Okaz tego ptaka dostarczył mu John Gould[7]. Aktualnej nazwy Aythya australis użył George Robert Gray w 1871 roku[8]. W 1890 roku Ferdinand Heine i Anton Reichenow w książce Nomenclator Musei Heineani Ornithologici umieścili ten gatunek razem z podgorzałką (Aythya nyroca) w rodzaju Ilyonetta jako I. australis[9]. 21 lat później w „Novitates zoologicae” podgorzałka australijska została zaklasyfikowana jako podgatunek podgorzałki, Nyroca nyroca australis[10].

W niewoli gatunek ten tworzy mieszańce z kaczką krzyżówką (Anas platyrhynchos)[2] oraz cyraneczką australijską (Anas gracilis)[11].

Jest to gatunek monotypowy[12][13][14][15].

Ptaki z Wysp Banksa (Vanuatu) opisano jako podgatunek A.a. extima (Mayr, 1940), ale nie jest on obecnie uznawany – możliwe, że były to australijskie osobniki, które zasiedliły nowy teren[2]. Proponowano także podgatunek A.a. papuana (Ripley, 1964) z zasięgiem występowania obejmującym Irian Zachodni (Nowa Gwinea) oraz A.a. ledeboeri[16] (Bartels & Franck, 1938) występujący na Jawie. Obecnie traktowane są jako ptaki, które zaleciały tam przypadkowo[17].

Etymologia

Nazwa gatunkowa australis oznacza „południowy” lub „australijski”[17], natomiast nazwa rodzajowa Aythya pochodzi od greckiego słowa aithyia, które prawdopodobnie oznaczało ptaki z rodzaju Fulica (łyski)[18].

Lokalne, australijskie nazwy to Er-roo-doo, Errudo, E-ro-to i Irodu[19]; w języku maoryskim Karakahia[20].

Morfologia

Wymiary i masa ciała

T.C. Eyton w pierwszym opisie podgorzałki australijskiej podał następujące wymiary: długość ciała ok. 53 cm (21 cali), długość dzioba ok. 4,8 cm (1 7/8 cala), skoku 3,8 cm (1,5 cala), a najdłuższego palca 6,6 cm (2 5/8 cala)[7]. Długość skrzydła okazów tych ptaków należących do Peabody Museum of Natural History (Uniwersytet Yale), zebranych w 1961 na Nowej Gwinei wynosi u samców 209–220 mm, a u samic 209 i 212 mm. Długość ogona to u tych samych okazów 55–60,6 mm, dzioba 45–49 mm[21]. Rozpiętość skrzydeł waha się między 65 a 70 cm, długość ciała między 45 a 60 cm[22]. Masa ciała wynosi 530–1060 g[17].

Wygląd zewnętrzny

To średniej wielkości ptak. W upierzeniu przeważa barwa czekoladowobrązowa, głowa i szyja kasztanowe. Posiada charakterystyczne białe pokrywy podogonowe i jasne, niebieskozielone zakończenie dzioba. Dymorfizm płciowy nie jest bardzo widoczny, jednak samce posiadają białe tęczówki, a samice brązowe[23]. Mają one także nieco jaśniejsze upierzenie, zwłaszcza gardło; dziób mniejszy niż samców. Przez lotki pierwszorzędowe i drugorzędowe biegnie biały pas. Spód ciała zazwyczaj brudnobiały, może być także brązowawy w ciemne plamki. Osobniki młodociane są podobne do samic, jednak jaśniejsze, bardziej żółtawobrązowe, z brązowymi plamkami na spodzie ciała[24].

Występowanie

Zasięg występowania szacowany jest na 10,1 mln km² i obejmuje Australię (w tym Tasmanię[21]), Nową Kaledonię i Vanuatu[25]. Spośród wysp Vanuatu występuje na wyspie Gaua (Wyspy Banksa), Espiritu Santo, Malo i Aoba[26]. Zalatuje do Nowej Zelandii[25][27], prawdopodobnie do końca XIX wieku tam gniazdował[27]. Zalatuje także nad jezioro Ira Lalaro w Timorze Wschodnim, być może tam gniazduje[28]. Jedyny australijski gatunek z rodzaju Aythya[29].

Środowisko

Podgorzałka australijska preferuje jeziora, bagna i rzeki o głębokim, ale spokojnym nurcie, często także podmokłe łąki i płytkie stawy. Rzadko wychodzi na ląd[25].

Zachowanie

Aythya australis jest gatunkiem ostrożnym, niedającym się człowiekowi zbliżyć blisko. Zaalarmowana przez inne osobniki lub żerując może zanurkować, by zebrać pożywienie z dna zbiornika. W locie przypomina podgorzałkę, tworząc grupy 6–8 osobników lub tylko pary. Nie żeruje z innymi gatunkami[20].

Pożywienie

Roślinność, jak miłki (Eragrostis), pałki (Typha), ponikła (Eleocharis), Muehlenbeckia florulenta oraz trzcina pospolita[17].

Lęgi

Okres lęgowy przypada od sierpnia do grudnia. Gniazdo mieści się w trzcinach w pobliżu wody lub ponad nią, budulec stanowią rośliny z rodziny ciborowatych, trzcin i inna roślinność. Lęg liczy 6 do 18 jaj, o grubości skorupki 0,39 mm[30], masie 60 g i wymiarach 54×42 mm, barwy kremowobiałej[31]. Samica wysiaduje jaja sama przez 25–32 dni[23]. Pisklęta są w pełni opierzone po 50–66 dniach[32]. Długość życia w naturze to 3–4 lata[23].

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje podgorzałkę australijską jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała, że liczebność populacji mieści się w przedziale 100 001 – 1 001 000 osobników (co przelicza się na 66 700 – 667 000 osobników dorosłych); trend liczebności populacji organizacja ta ocenia jako fluktuujący[5][25].

Przypisy

  1. ↑ Aythya australis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 3 del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 616–617, ISBN 84-87334-10-5.
  3. ↑ Aythya australis australis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-12-15] (ang.).
  4. ↑ Aythya australis extima, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-12-15] (ang.).
  5. 1 2 BirdLife International, Aythya australis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
  6. ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Aythyini Delacour & Mayr, 1945 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-26].
  7. 1 2 T.C. Eyton: A monograph on the Anatidae or duck tribe. Londyn: 1838, s. 160.
  8. ↑ George Robert Gray: Hand-list of genera and species of birds. T. 3. Struthiones, Grallae and Anseres. 1871, s. 87.
  9. ↑ Ferdinand Heine & Anton Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: 1890, s. 367. (niem.).
  10. ↑ Gregory Mathews. A reference-list to the birds of Australia. „Novitates Zoologicae”. 18, 1912.
  11. ↑ Eugene M. McCarthy: Handbook of Avian Hybrids of the World. Oxford University Press, 2006. ISBN 0-19-518323-1.
  12. ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
  13. ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
  14. ↑ Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2025 [online], 2025 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
  15. ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-07-26].
  16. ↑ Bartels & Franck. „Treubia”. 16, 1938. Museum Zoologicum Bogoriense.
  17. 1 2 3 4 Kear Janet: Ducks, Geese and Swans: Species accounts (Cairina to Mergus). Oxford University Press, 2005, s. 665–667. ISBN 0-19-861009-2.
  18. ↑ Jacob Bryant: A Mythological, Etymological, and Historical Dictionary. 1793, s. 15.
  19. ↑ Dominic Louis Serventy, Hubert Massey Whittell: Birds of Western Australia. 1976, s. 150. ISBN 0-85564-101-0.
  20. 1 2 John C. Phillips: A natural history of ducks. Courier Dover Publications, 1922. ISBN 0-486-25141-1.
  21. 1 2 S. Dillon Ripley: A Systematic and Ecological Study of Birds of New Guinea. Peabody Museum of Natural History. Yale University, 1964.
  22. ↑ Hardhead (Aythya australis). Planet of Birds. [dostęp 2013-04-24].
  23. 1 2 3 Kerrylee Rogers, Timothy J. Ralph: Floodplain Wetland Biota in the Murry-Darling Basin. Csiro Publishing, 2011, s. 128. ISBN 0-643-09628-0.
  24. ↑ Nicole Bouglouan: Hardhead. Oiseaux-Birds, 2012.
  25. 1 2 3 4 Species factsheet: Hardhead Aythya australis [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
  26. ↑ David W. Steadman: Extinction and Biogeography of Tropical Pacific Birds. University of Chicago Press, 2006, s. 146. ISBN 0-226-77142-3.
  27. 1 2 M.N.H. Seabrook-Davison, Australian white-eyed duck | karakahia, [w:] Miskelly, C.M. (red.) New Zealand Birds Online [online], 2013 [dostęp 2026-07-26] (ang.).
  28. ↑ Colin R. Trainor, Waterbirds and coastal seabirds of Timor-Leste (East Timor): new site records clarifying residence status, distribution and taxonomy, „Forktail”, 27, 2011, s. 63–72 [zarchiwizowane 2026-03-03] (ang.).
  29. ↑ Photographic handbook: Wildfowl of the world. New Holland Publishers, 2002. ISBN 1-84330-328-0.
  30. ↑ Wildfowl. 1999.
  31. ↑ P.A. Johnsgard: Ducks, Geese and Swans of the World. Lincoln: University of Nebraska Press, 1978. ISBN 0-8032-0953-3.
  32. ↑ F.S. Todd: Natural History of the Waterfowl. San Diego: San Diego Natural History Museum, 1996. ISBN 0-934797-11-0.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.