Polijodki

Polijodki, wielojodki – związki chemiczne typu soli zawierające aniony zbudowane z trzech lub więcej atomów jodu. Najczęściej spotykane są trójjodki (trijodki) o wzorze ogólnym MI₃ (gdzie M to kation jednowartościowy), rzadsze są cztero- i pięciojodki (odpowiednio M₂I₄ i MI₅), a największym znanym anionem polijodkowym jest I₂₉³⁻. Powstają w reakcji jodu z jodkami, np.:

I⁻ + I₂ → I₃⁻

Pierwszym opisanym polijodkiem był trójjodek strychniny otrzymany w 1819 przez Pelletiera i Caventou, kilka lat po odkryciu jodu (1811). W 1830 polijodki wprowadzone zostały jako odtrutka na strychninę używaną wówczas w Paryżu do uśmiercania bezpańskich psów. W roku 1833 ustalona została struktura trójjodku amonu, NH₄I₃.

Polijodki mogą występować w bardzo zróżnicowanych strukturach przestrzennych, które dla większych jonów mogą przybierać formę łańcuchów prostych lub rozgałęzionych, a także trójwymiarowej sieci. Wolny anion trójjodkowy I₃⁻ ma budowę liniową i równe długości wiązań, w związkach długość wiązań może jednak się różnić (parametry jonu I_a−I_b−I_c):

Czterojodek I₄²⁻ jest także liniowy, natomiast pięciojodek I₅⁻ ma kształt litery V, a siedmiojodek I₇⁻ kształt piramidy. Budowę wielu polijodków można znaleźć w bazie danych Cambridge Structural Database.

Polijodki otrzymuje się zazwyczaj przez zmieszanie roztworów jodu i jodku w odpowiednich proporcjach i środowisku. Jednostki budowlane polijodków to jod (kwas Lewisa) i jodek (zasada Lewisa):

mI₂ + nI⁻ → I_m+nⁿ⁻

(m i n – liczby naturalne; m > 0, n = 1 – 4)

Stabilność jonów polijodkowych maleje wraz z ich wielkością, przy czym duże polijodki są trwalsze, jeśli mają wysoką symetrię. W roztworach wodnych stabilny jest wyłącznie I₃⁻, wyższe polijodki wymagają środowiska kwaśnego. Stabilność polijodków silnie wzrasta w roztworach niewodnych. Polijodki są dobrze rozpuszczalne w wielu rozpuszczalnikach organicznych.

• wielosiarczki

• Per H.P.H. Svensson Per H.P.H., LarsL. Kloo LarsL., Synthesis, Structure, and Bonding in Polyiodide and Metal Iodide–Iodine Systems, „Chemical Reviews”, 103 (5), 2003, s. 1649–1684, DOI: 10.1021/cr0204101 .