Polski Fiat
Polski Fiat – nieistniejąca już polska marka samochodów. Pod marką Polski Fiat były w Polsce produkowane lub montowane samochody na licencji włoskiego koncernu FIAT.
Przed II wojną światową
Przedsiębiorstwo Polski Fiat S.A. zostało utworzone w 1920 roku jako polski oddział FIAT-a, zajmujący się sprzedażą samochodów. FIAT planował wówczas wybudować w Polsce fabrykę (przy ul. Sapieżyńskiej w Warszawie), lecz nie doszło do tego z powodu trudności ekonomicznych[1]. 21 września 1931 roku polski rząd podpisał porozumienie z FIAT-em dotyczące produkcji licencyjnych samochodów w Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie, na okres 10 lat (do 1 stycznia 1942)[1]. FIAT miał opracować projekt fabryki, dostarczyć oprzyrządowanie, dokumentację i udzielić pomocy w jej uruchomieniu. Samochody były kupowane od zakładów i sprzedawane oraz serwisowane przez polsko-włoską spółkę Polski Fiat S.A. i nosiły markę Polski Fiat[2]. Umowa ta była pierwszą umową tego typu zawartą przez Fiata, który co więcej zgodził się na używanie swojej marki przez zagranicznego producenta[1]. Umowa ta jest jednak kontrowersyjnie oceniana, gdyż jej negatywną stroną było praktyczne zmonopolizowanie polskiego rynku przez Fiata wytwarzanego w państwowych zakładach, które nie musiały dbać o konkurencyjność[3]. Zakłady PZInż zakończyły produkcję samochodów polskiej konstrukcji CWS i ciężarówek Ursus, zaś inne decyzje rządu w połączeniu z kryzysem spowodowały załamanie popytu na samochody na początku lat 30, a tym samym eliminację montowni innych marek stwarzających konkurencję[3]. Początkowo samochody Fiata były importowane. Od 1932 roku prowadzono budowę fabryki i w kwietniu 1934 roku uruchomiono Fabrykę Samochodów Osobowych i Półciężarowych przy ul. Terespolskiej[3]. Pierwsze samochody były montowane z włoskich części (model 508 I). Od 1932 roku samochody były montowane z części importowanych, przy czym polskiego pochodzenia były początkowo tylko drewniane i tapicerskie elementy drewniano-stalowych nadwozi[2]. Od 1935 roku samochody były stopniowo polonizowane i w tym roku powstało 1550 samochodów osobowych i ciężarowych pod marką Polski Fiat[3]. Produkowano głównie modele takie jak:
- Polski Fiat 508/III Junak – samochód kompaktowy
- Polski Fiat 518 Mazur – samochód klasy średniej
- Polski Fiat 618 Grom – ciężarówka o masie 1,5 t
- Polski Fiat 621L – ciężarówka o masie 2,5 t, także autobus (w wariancie 621R)
Produkowano również specjalne modele wojskowe:
- Polski Fiat 508 Łazik
- Polski Fiat 518 Łazik
- Polski Fiat 508/518
Marka przestała istnieć wraz z wybuchem II wojny światowej, kiedy to fabryka PZInż została zbombardowana przez Niemców w 1939 roku.
Po II wojnie światowej
Marka pojawiła się ponownie w latach 60., kiedy rząd PRL odnowił powiązania polskiego przemysłu motoryzacyjnego z FIAT-em i kupił licencję na model Polski Fiat 125p.
Umowa została podpisana 22 grudnia 1965 roku, a pierwsze modele 125p zjechały z taśmy produkcyjnej FSO w 1967 roku. Początkowo modele były montowane, ich produkcja zaczęła się w 1968 roku i zakończyła w roku 1991. W latach 70. w FSO montowano również na niewielką skalę inne modele FIAT-a i sprzedawano pod marką Polski Fiat. Były to między innymi takie modele jak 127p, 128p Sport Coupe, 131p oraz 132p.[4] W 1983 roku zmieniono nazwę z Polski Fiat 125p na FSO 125p.
W latach 1973–2000 FSM (od 1992 roku Fiat Auto Poland) produkowała drugi licencjonowany model, Polskiego Fiata 126p.
W 1992 roku FSM została wykupiona przez FIAT-a, a w 1994 roku wraz z modernizacją modelu 126p ostatecznie wycofano markę Polski Fiat. Od tej pory modele FIAT-a produkowane są pod marką Fiat. Przed 1994 rokiem marka FIAT była używana tylko dla modeli przeznaczonych na eksport[5].
Lista modeli
Polski Fiat 508 Junak – (1935-1939)
Polski Fiat 518 Mazur – (1937-1939)
Polski Fiat 524 – (1931-1934)
Polski Fiat 618 Grom – (1937-1939)
Polski Fiat 621L – (1935-1939)
Polski Fiat 508 Łazik – (1936-1939)
Polski Fiat 518 Łazik – (1938-1939)
Polski Fiat 508/518 – (1937-1939)
Polski Fiat 621 C4P – (1937)
Polski Fiat 125p – (1967-1991), jako Polski Fiat do 1983 r.
Polski Fiat 127p – (1973-1978)
Polski Fiat 132p – (1973-1981)
Polski Fiat 131p – (1975-1981)
Polski Fiat 128p 3P Sport Coupe – (1974-1978)
Polski Fiat 126p – (1973-2000), jako Polski Fiat do 1994 r.
Przypisy
- 1 2 3 Zdzisław Podbielski, Polski Fiat 125p/FSO 125p, ZP Grupa, 2009, ISBN 978-83-61529-15-6, s. 15–17.
- 1 2 Stanisław Szydelski. Polski „Fiat”. „Auto”. Nr 11. XI, s. 11, listopad 1932.
- 1 2 3 4 Karol Rudy. Polska broń pancerna w przededniu września 1939 roku. czy można było zrobić więcej?. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr specjalny 13 (2/2012), s. 9–10, 2012. Warszawa: Magnum X.
- ↑ Polskie Fiaty 127p, 128p, 131p, 132p i Zastawa 1100p [online], Historia Interia [dostęp 2025-10-23].
- ↑ Zdzisław Podbielski: Polski Fiat 126p, czyli Maluch. Warszawa: ZP, 2011, s. 212. ISBN 978-83-61529-93-4.