Priyamvada Natarajan

Priyamvada Natarajan

Priyamvada Natarajan (2009)
Państwo działania	Stany Zjednoczone
Miejsce urodzenia	Coimbatore
Zawód, zajęcie	astrofizyczka
profesor
Specjalność: astrofizyka teoretyczna, kosmologia
Alma Mater	Massachusetts Institute of Technology, University of Cambridge
Doktorat	1998 – astrofizyka teoretyczna University of Cambridge promotor: Martin Rees

Priyamvada Natarajan, znana jako Priya Natarajan (ur. w Coimbatore) – astrofizyczka teoretyczna pochodzenia indyjskiego, profesor astronomii i fizyki na Uniwersytecie Yale oraz przewodnicząca tamtejszego Departamentu Astronomii^[1]. Jest znana przede wszystkim z tworzenia map rozmieszczenia niewidocznej ciemnej materii na podstawie tego, jak grawitacja zakrzywia światło, oraz z badań nad tym, jak we wczesnym Wszechświecie powstawały i rosły supermasywne czarne dziury^[2][3].

W 2024 znalazła się na liście 100 najbardziej wpływowych ludzi tygodnika „Time”, a w 2025 otrzymała Nagrodę Heinemana z astrofizyki^[4][5]. Jest autorką książki popularnonaukowej Mapping the Heavens: The Radical Scientific Ideas That Reveal the Cosmos (2016), wydanej po polsku jako Mapy kosmosu. Przełomowe idee naukowe, dzięki którym odkryliśmy Wszechświat w przekładzie Ewy L. Łokas i Bogumiła Bienioka^[6][7].

Priya Natarajan urodziła się w Coimbatore w stanie Tamilnadu w Indiach. Pochodziła z rodziny związanej ze środowiskiem akademickim^[8]. Dorastała w Nowym Delhi, gdzie odwiedzała tamtejsze planetarium Nehru i już jako dziecko interesowała się mapami nieba i Ziemi^[9]. Rodzice kupili jej w dzieciństwie teleskop i mikroskop^[10], a w czasie nauki w szkole średniej ojciec podarował jej komputer Commodore 64 (komputery osobiste były wówczas w Indiach mało znane), za pomocą którego sporządzała mapy nocnego nieba^[11].

Jako piętnastolatka należała do amatorskiego klubu astronomicznego. Odczyt dla jego członków wygłosiła ówczesna dyrektor planetarium Nehru, Nirupama Raghavan. Powierzyła ona Natarajan zadanie sporządzenia mapy całego nocnego nieba nad Nowym Delhi^[11]. Natarajan samodzielnie opanowała geometrię sferyczną i opracowała metodę mapowania nieba. Raghavan wspominała później, że już wtedy zachowywała się jak prawdziwa badaczka^[12].

Natarajan ukończyła studia licencjackie z fizyki i matematyki w Massachusetts Institute of Technology (MIT), a następnie uzyskała tytuł magistra w ramach tamtejszego programu studiów nad nauką, techniką i społeczeństwem^[13]. Rozpoczęła studia doktoranckie z historii i filozofii nauki ze szczególnym uwzględnieniem kosmologii, lecz ich nie ukończyła. Pod wpływem niemieckiego astronoma Martina Schwarzschilda zmieniła kierunek badań na astrofizykę teoretyczną^[14].

Dzięki stypendium Isaaca Newtona Uniwersytetu w Cambridge przeniosła się do Anglii, by pod kierunkiem Martina Reesa prowadzić badania nad supermasywnymi czarnymi dziurami^[13]. Doktorat uzyskała w 1998^[1]. Była członkinią Kolegium Trójcy Świętej w Cambridge i jako pierwsza astrofizyczka została wybrana na stypendystkę naukową tego kolegium (ang. Title A Research Fellowship, 1997–2003)^[8]. Przed podjęciem pracy na Uniwersytecie Yale była też stypendystką wizytującą (1998–1999) w Kanadyjskim Instytucie Astrofizyki Teoretycznej w Toronto^[13].

Natarajan dołączyła do kadry Uniwersytetu Yale w 2000, gdzie awansowała na stanowisko profesora astronomii i fizyki^[8]. Przewodniczyła krajowemu komitetowi doradczemu ds. astronomii i astrofizyki, który doradzał Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA), Narodowej Fundacji Nauki i Departamentowi Energii, a także kierowała Sekcją Astrofizyki Amerykańskiego Towarzystwa Fizycznego^[15]. Według stanu na 2025 kieruje Franke Program in Science and the Humanities na Yale^[3]. Otrzymała stypendium Guggenheima (2009) oraz stypendium Instytutu Radcliffe’a na Harvardzie (2008)^[13].

Badania Natarajan obejmują dwa główne obszary: mapowanie ciemnej materii za pomocą soczewkowania grawitacyjnego oraz powstawanie i wzrost supermasywnych czarnych dziur w dziejach Wszechświata^[13].

• członkini Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego (2008)^[13]
• stypendium Guggenheima (2009)^[13]
• członkini Amerykańskiego Towarzystwa Fizycznego (2011)^[13]
• członkini Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk (2023)^[22]
• umieszczenie na liście 100 najbardziej wpływowych ludzi tygodnika „Time” (2024)^[4]
• Nagroda Heinemana z astrofizyki (2025)^[5]

• Strona badawcza Priyamvady Natarajan na Uniwersytecie Yale (ang.)