Purchawka drobniutka

Purchawka drobniutka

Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	purchawkowate
Rodzaj	Holocotylon
Gatunek	purchawka drobniutka
Nazwa systematyczna
Holocotylon dermoxanthum (Vittad.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao, Mycosphere 15(1): 4990 (2024) Mycosphere Mycosphere 15(1): 4990 (2024)

Purchawka drobniutka, kurzawka drobna, kurzawka drobniutka (Holocotylon dermoxanthum (Bonord.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae)^[1].

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Holocotylon, Lycoperdaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi^[1].

Po raz pierwszy opisał go Carlo Vittadini w 1842 r., nadając mu nazwę Lycoperdon dermoxanthum. W 2024 r. R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra i Zhao przenieśli go do rodzaju Leptocaulis^[1]. Synonimy naukowe^[2]:

• Globaria dermoxantha (Vittad.) Quél. 1885
• Bovista dermoxantha (Vittad.) De Toni 1888
• Bovista dermoxantha (Vittad.) De Toni 1842
• Lycoperdon dermoxanthum Vittad. 1842
• Lycoperdon ericetorum Pers., J. Bot. (Desvaux) 2: 17 (1809)
• Utraria dermoxantha Quél., Enchiridion Fungorum in Europa media et praesertim in Gallia Vigentium: 241 (1886)

Wśród mykologów brak jednomyślności co do pozycji taksonomicznej tego gatunku. Niektórzy uważają, że Lycoperdon dermoxanthum Vittad. Jest synonimem kurzawki drobnej Bovista dermoxantha (Vittad.) De Toni^[3], w Index Fungorum jest odwrotnie: Bovista dermoxantha (Vittad.) De Toni jest synonimem Lycoperdon dermoxanthum Vittad. W wikipedii przyjęto ustalenia według Index Fungorum (po zmianach taksonomicznych L. dermoxanthum to obecnie Holocotylon dermoxanthum)^[1]. W 1991 r. Wanda Rudnicka-Jezierska podała polską nazwę purchawka wrzosowa, Władysław Wojewoda w 2003 r. zarekomendował nazwę purchawka wrzosowata^[4]. Po przeniesieniu do rodzaju Leptocaulis obydwie polskie nazwy są niespójne z nazwą naukową^[1].

Owocnik

Kulisty lub półkulisty o średnicy 0,5–3 cm, o podstawie czasami pofałdowanej, z podłożem luźno związany sznurami grzybniowymi. Powierzchnia szarobrązowa, egzoperydium początkowo prawie gładkie, potem chropowate, ziarniste, pod lupą z kępkami niskich i tworzących wyraźne skupiska dość trwałych, kolców, u młodych okazów białych, u starszych brązowych. Endoperydium papierowato-jedwabiste, matowe lub nieco błyszczące, szarobrązowe, rzadziej żółtobrązowe lub czerwonobrązowe, u podstawy czasem czarniawe. Po dojrzeniu pęka na szczycie okrągłym otworem o średnicy 0,2–1 mm, z czasem otwór nieregularnie rozszerza się. Gleba początkowo jasna, potem ciemniejąca, beżowobrązowa do oliwkowobrązowej. Podglebia brak, lub słabo wykształcone^[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników beżowobrązowy. Bazydiospory 3,3–5,5 μm, kuliste lub owalne, gładkie lub z drobnymi brodawkami o wysokości do 0,3 μm, bez sterygm. Włośnia silna, dichotonomicznie rozgałęziona, dość cienkościenna, krucha, o barwie od żółtobrązowej do brązowej, z przegrodami oraz rzekomymi przegrodami i licznymi, bardzo drobnymi jamkami, bez zgrubień. Nibywłośnia słabo rozwinięta^[5].

Występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Najwięcej stanowisk podano w Europie^[6]. Brak go w opracowanym przez Władysława Wojewodę wykazie wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski^[4], w internetowym atlasie grzybów jest opisany jako kurzawka drobna (Lycoperdon dermoxanthum) Vittad^[3], jednak według Index Fungorum jest odwrotnie: kurzawka drobna (drobniutka) jest synonim purchawki drobniutkiej^[2]. W Polsce podano wiele stanowisk tego gatunku^[3].

Naziemny grzyb saprotroficzny. Częściej spotykany jest na nizinach. Występuje na suchych, piaszczystych miejscach, wydmach, skałach, pastwiskach poboczach dróg, przeważnie poza lasem^[3].