Purchawka korzeniowata
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
purchawka korzeniowata |
| Nazwa systematyczna | |
| Lycoperdon radicatum Durieu & Mont. Expl. Sci. Alg., Fl. Algér. 1(livr. 10): 383 (1848) [1846-49] | |
Purchawka korzeniowata, kurzaweczka korzeniowata (Lycoperdon radicatum Durieu & Mont.) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lycoperdon, Lycoperdaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisali go Michel Charles Durieu de Maisonneuve i Jean Pierre François Camille Montagne w 1848 r.[1] Synonim homotypowy: Lycoperdon radicatum Durieu & Mont. 1848. Lycoperdon radicatum Reichard 1782 nie jest synonimem[2].
W 1991 r. Wanda Rudnicka-Jezierska gatunkowi Bovistella radicata (Durieu & Mont.) Pat. nadała polską nazwę kurzaweczka korzeniowata[3]. Jest niespójna z aktualną nazwą naukową. W internetowym atlasie grzybów ma nazwę purchawka korzeniowata, która jest spójna z nazwą naukową[4]. Istnieją niejasności co do taksonomii tego gatunku: według internetowego atlasu grzybów Bovistella radicata to synonim Lycoperdon radicatum Durieu ex Mont.[4], według Index Fungorum Bovistella radicata Pat. to odrębny gatunek[1].
Morfologia
Średnica do 2–3 cm, czasami do 5 cm, wysokość do 3–4 cm, czasami do 7 cm, kształt u młodych okazów kulisty, potem jajowaty lub odwrotnie gruszkowaty, z „korzeniowatą” podstawą. Egzoperydium młodych okazów białawe, chropowate, stopniowo brązowate i pojawiają się w nim nieliczne, stożkowate brodawki lub kolce zebrane w gwiazdkowate skupiska. Podczas dojrzewania pęka na łuskowate poletka i stopniowo odpada. Endoperydium matowe lub błyszczące, pergaminowate, jasnobrązowe lub szarobrązowe, po dojrzeniu otwierające się na szczycie niewielkim i stopniowo powiększającym się otworem. Gleba początkowo biała, w miarę dojrzewania ciemniejąca, oliwkowo- lub czerwonobrązowa, pylista. Brak kolumelli. Podglebie miękkie, czerwonobrązowe, dobrze rozwinięte, zajmujące niemal połowę wnętrza owocnik. Są w nim drobne komory[5].
- Cechy mikroskopowe
Bazydiospory kuliste lub prawie kuliste, o średnicy 3,5–5 μm z dużą gutulą, gładkie z tępo uciętą sterygmą o długości 4–9 (–11) μm. Włośnia brązowa, silnie rozgałęziona, bez przegród, w niektórych miejscach jamkowata. Jej główny pień ma średnicę 8–11 μm i jest grubościenny[5].
Występowanie i siedlisko
Podano nieliczne stanowiska w Europie i Azji[6]. W Polsce stanowiska tego gatunku podał Hanns Kreisel w 1962, Wanda Rudnicka-Jezierska w 1994 r.[3] i Hoffeins i inni w 2017[4].
Grzyb naziemny, saprotrof występujący na polanach i w lasach[3].
Znaczenie
Młode owocniki purchawek dopóki są białe są jadalne, nie mają jednak większych walorów smakowych. Można sporządzić z nich omlet, nadają się do zupy lub do smażenia. Przed przyrządzeniem ich do spożycia należy usunąć skórkę[7].
Przypisy
- 1 2 3 4 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-03-21] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2026-03-21] (ang.).
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 88, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 Lycoperdon radicatum (purchawka korzeniowata) [online], grzyby.pl [dostęp 2026-03-21].
- 1 2 Wanda Rudnicka-Jezierska, Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales), Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991, s. 59–60, ISBN 83-85444-01-7.
- ↑ Występowanie Lycoperdon radicatum na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 0256-03-20] (ang.).
- ↑ Lycoperdon pratense Pers. – Meadow Puffball [online] [dostęp 2014-04-07].