Ratusz w Siedlcach

Ratusz w Siedlcach
Zabytek: nr rej. A-46/234 z 18.11.1959 r.[1]
Ilustracja
Widok centralny od ul. Floriańskiej
Państwo

 Polska

Miejscowość

Siedlce

Adres

ul. Józefa Piłsudskiego 3

Typ budynku

muzeum

Styl architektoniczny

późnobarokowo-klasycystyczny

Architekt

Jan Zygmunt Deybel, Stanisław Zawadzki lub Karol Bogumił Schutz

Fundator

Czartoryscy

Rozpoczęcie budowy

1763 r.

Ukończenie budowy

1767 r.

Położenie na mapie Siedlec
Mapa konturowa Siedlec, w centrum znajduje się punkt z opisem „Ratusz w Siedlcach”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Ratusz w Siedlcach”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Ratusz w Siedlcach”
Ziemia52°10′04″N 22°16′51″E/52,167778 22,280833

Ratusz miejski – późnobarokowo-klasycystyczna budowla w Siedlcach zwana „Jackiem" (na początku XX w. „Starym Ratuszem"), pełniąca w przeszłości rolę ratusza. Znajduje się w Śródmieściu na ul. Józefa Piłsudskiego, ul. Floriańskiej i ul. Kazimierza Pułaskiego przy Skwerze im. Tadeusza Kościuszki (będący dawniej rynkiem) i Skwerze im. Konstantego Domagały. Obecnie w budynku Ratusza mieści się Muzeum Regionalne[2].

Historia

Obiekt wzniesiony został w latach 1763–1767 według projektu Jana Zygmunta Deybla, Stanisława Zawadzkiego lub Karola Bogumiła Schutza[3][4]. Fundatorem była rodzina Czartoryskich, która po przejęciu dóbr miasta w drugiej połowie XVIII wieku, rozpoczęła porządkowanie głównego placu Siedlec. Dawniej na miejscu wzniesionego obiektu stały drewniane ratusze, które często padały ofiarą pożarów[2][5].

W 1772 r. na wieży zamontowano zegar z 4 cyferblatami. Postawiono również posąg greckiego boga Atlasa[4]. Według legendy, postać została wyrzeźbiona na wzór kowala Jacka, który świadczył różne usługi na rzecz dworu Aleksandry Ogińskiej. Mężczyzna wdał się w bójkę ze swoim majstrem i zrzucił go z dachu. Jacek został wygnany z miasta, lecz w celu upamiętnienia i ukarania go, wyrzeźbiono go z ciężką kulą, którą miał nosić przez wieki[6][7].

Budynek latami służył jako ratusz handlowy z 30 kramami w jego bocznych skrzydłach, a w części wieżowej z pomieszczeniami administracyjnymi. W 1784 r. doszło do pierwszego pożaru budynku. Po przeprowadzonej odbudowie, matematyk Adam Kukiel zamontował na szczycie wieży trzeci w Polsce piorunochron[3]. W 1789 r. doszło do kolejnego pożaru. Z tego względu pomieszczenia handlowe zostały sprzedane Żydom w celu zebrania środków na odbudowę spalonej wieży[4].

Stary Ratusz w latach 1910-1915

W 1888 r. doszło do kolejnego pożaru obiektu, w związku z czym w 1892 r. wybudowano Nowy Ratusz przy ul. Kazimierza Pułaskiego i ul. Jana Kilińskiego. Od tej pory dawny ratusz zaczęto nazywać „Starym Ratuszem"[8][9]. W 1928 r. otwarto w nim Muzeum Regionalne[3].

Po wybuchu II wojny światowej 7–8 września 1939 r. nad Siedlcami przeleciały niemieckie samoloty bombowe, które całkowicie wysadziły budynek magistratu oraz Nowy Ratusz[10]. Ratusz „Jacek" nie uległ bombardowaniu, lecz w 1944 r. doszło do jego kolejnego pożaru[3]. Budynek odbudowany został w latach 1945–1952[11].

31 stycznia 2000 r. na skutek wichury, która szalała nad miastem, posąg Jacka spadł z wieży i został uszkodzony razem z dachem muzeum. Po rekonstrukcji i pracach konserwatorskich, rzeźba wróciła na swoje miejsce 31 sierpnia tego samego roku[12].

Od września 2021 r. do 21 stycznia 2023 r. posąg został zdjęty z dachu i poddany renowacji za 165.000 złotych[13].

Architektura

Architektonicznie obiekt jest niejednorodny stylowo. Dostrzegalne są cechy architektury późnobarokowej (rokoko), klasycystycznej, a także elementy budownictwa niemieckiego[2]. Budowla postawiona jest na planie krzyża greckiego. Nad częścią parterową wznosi się oktagonalna wieża z zegarem na czterech ścianach. Na szczycie znajduje się posąg Atlasa (zwanego „Jackiem") trzymającego złotą kulę na barkach[3].

Posąg Jacka

Posąg "Jacka"

Pomnik Atlasa na szczycie wieży (właściwy Jacek ważący 600 kilogramów) związany jest z legendą o młodym, silnym kowalu Jacku, który jedną ręką naprawił oś i koło karety księżnej Ogińskiej, za co ta zaproponowała mu służbę w pałacu. Podczas budowy ratusza młodzieniec wdał się w bójkę z majstrem, co zakończyło się upadkiem tego drugiego z rusztowania i jego śmierć. Dzięki interwencji księżnej nie spotkała go za to surowa kara śmierci, a jedynie dożywotne wygnanie z miasta[13].

Przypisy

  1. ↑ Gminna ewidencja zabytków [online], siedlce.pl, 16 stycznia 2025 [dostęp 2025-09-25] (pol.).
  2. 1 2 3 Ratusz miejski "Jacek" [online], siedlce.pl [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  3. 1 2 3 4 5 Ratusz zwany „Jackiem" i Muzeum Regionalne, [w:] Henryk Drozd, Z Drozdem i Zbirkiem przez Siedlce, UNITAS, 2018, s. 59–61, ISBN 978-83-65414-81-6 (pol.).
  4. 1 2 3 Ratusz, [w:] Małgorzata Borkowska i inni, Walory turystyczne miasta Siedlce, Siedlce 2023, s. 43–46, ISBN 978-83-955650-7-6 (pol.).
  5. ↑ Ratusz - Muzeum Regionalne [online], ciekawepodlasie.pl [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  6. ↑ Legenda o Jacku [online], siedlce.pl [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  7. ↑ Monika Półbratek, Siedleckie Legendy: kowal Jacek – opowieść o siłaczu [online], Radio ESKA, 1 października 2021 [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  8. ↑ Siedlce – Nowy Ratusz [online], fotopolska.eu [dostęp 2025-07-19] (pol.).
  9. ↑ Ratusz "Jacek" - Muzeum Regionalne [online], fotopolska.eu [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  10. ↑ Holokaust, [w:] Edward Kopówka, Żydzi w Siedlcach 1850-1940, Siedlce 2009, s. 137–164 (pol.).
  11. ↑ RATUSZ JACEK I INNE CIEKAWOSTKI SIEDLEC [online], klubglobtroterawarszawa.com, 26 października 2021 [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  12. ↑ Dwadzieścia lat temu "Jacek" spadł z wieży [online], Życie Siedleckie, 2 kwietnia 2024 [dostęp 2025-11-10] (pol.).
  13. 1 2 Agnieszka Bogucka, "Jacek" wrócił na wieżę!, w: Mazowsze. Serce Polski, nr 1(57)/2023, s. 44, ISSN 2544-6738

Bibliografia

  • Tomasz Korzeniewski, Ratusz w Siedlcach, „Rocznik Mazowiecki”, T. 3, 1970, s. 283-302.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.