Rodzina malarza

Rodzina malarza

La Famille du peintre

Autor	Henri Matisse
Rodzaj	malarstwo rodzajowe
Data powstania	1911
Medium	olej na płótnie
Wymiary	143 × 194 cm
Miejsce przechowywania
Miejscowość	Petersburg
Lokalizacja	Ermitaż

Rodzina malarza, także Rodzina artysty (fr. La Famille du peintre) – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1911 roku w kolekcji petersburskiego Ermitażu.

W grudniu 1910 rosyjski kolekcjoner Siergiej Szczukin zaproponował Matisse’owi wykonanie portretu rodziny, sugerując jako inspirację obraz Gracze w karty Paula Cézanne’a z 1893–1896. W tym momencie swojej drogi artystycznej malarz interesował się sztuką perską i islamską. W La Famille du peintre przetransponował na większą skalę rozwiązania kojarzone z miniaturą: płaskość powierzchni, dekoracyjność, nagromadzenie wzorów i redukcję perspektywy^[1][2].

Obraz powstał w Issy-les-Moulineaux pod Paryżem wiosną 1911 roku. Matisse’owie mieszkali wówczas w willi przy 92 route de Clamart (obecnie jest to 92 avenue du Général-de-Gaulle). Hrabia Harry Kessler, który odwiedził pracownię Matisse’a w Issy 1 czerwca 1911 zanotował w swym dzienniku, że widział obraz, nazywając go Portretem rodzinnym. Zwrócił uwagę na „kobietę w czerni, trzymającą żółtą książkę”. Artysta rozmawiał też z Matisse’m o tonacjach barw. Z zapisu wynika, że kolory użyte przez Matisse’a są niezwykle intensywne, ale wiele z nich nie jest użytych w ich maksymalnym nasyceniu. Ich siła wynika raczej z relacji między nimi^[3].

Matisse przestał traktować wnętrze przede wszystkim jako „pudełko”, w którym znajdują się przedmioty. Zamiast tego zaczął odnosić się do powierzchni płótna jak do jednolitej struktury. Wzory nie są zwykłym realistycznym odwzorowaniem tapety czy deseniu tkaniny, ale stały się pełnowartościowymi elementami kompozycji. Realność została przetworzona przez „system dekoracyjny”^[4].

Rodzina malarza należy do grupy lub cyklu czterech obrazów Matisse’a przedstawiających monumentalne wnętrza. Powstały w tym samym okresie. Za amerykańskim historykiem sztuki Alfredem H. Barrem określa się je Wnętrzami symfonicznymi (fr. Intérieurs symphoniques). Są to: Różowa pracownia, Rodzina malarza, Wnętrze z bakłażanami i Czerwona pracownia. Spośród czterech „Intérieurs symphoniques” tylko La Famille du peintre przedstawia postaci ludzkie^[5].

Pewna jest identyfikacja przedstawionych na obrazie osób. Siedząca w lewym górnym rogu kobieta to żona malarza Amélie Noellie Parayre Matisse. Grający w warcaby chłopcy to ich synowie: Pierre i Jean Gérard. Dziewczyna w czerni to córka Matisse’a z poprzedniego związku, znana z innych obrazów, późniejsza malarka Marguerite Duthuit-Matisse^[6][7].

Matisse po raz pierwszy zaprezentował obraz podczas Salonu Niezależnych (fr. Salon des indépendants) w Paryżu w 1911^[1]. Jeszcze w tym samym roku dzieło trafiło do prywatnej kolekcji w pałacu Szczukina przy ulicy Bolszoj Znamienskij (ros. Большой Знаменский). W 1918 po rewolucji październikowej kolekcja została znacjonalizowana. La Famille du peintre trafiła w 1918 do Pierwszego Muzeum Nowej Sztuki Zachodniej w Moskwie, zrestrukturyzowanego w 1923 jako Państwowe Muzeum Nowej Sztuki Zachodniej (ros. Государственный музей нового западного искусства). Po jego likwidacji w 1948 płótno przekazano do Ermitażu (nr inwentarzowy ГЭ-8940). Jest eksponowane w Gmachu Sztabu Głównego, sala 440^[6].

Obraz ma format poziomy. Artysta użył farb olejnych, malując na płóciennym podobraziu. Wymiary dzieła to: 143,3 × 194 cm. Praca nie została sygnowana^[7].

Na kompozycję składają się następujące elementy: pośrodku dwóch chłopców siedzących przy stole do gry w warcaby, po lewej, głębiej w przestrzeni, siedzącą kobieta, po prawej stojącą dziewczyna, w charakterystycznej czarnej sukni, dywan o bogatym wzorze, zdobna tapeta, sofa, kominek, lustro nad kominkiem, książka w intensywnym żółtym kolorze, niewielka rzeźba na kominku, dwa wazony z kwiatami^[6].

Użyte barwy nie służą tylko do opisywania przedmiotów, oddziałują na siebie kompozycyjnie, tworząc system wzajemnych napięć, swoistego rytmu: czerń sukni Marguerite, żółć książki, czerwień ubrań chłopców, błękit lustra, zieleń i wzorzystość otoczenia. Przedstawiona przez artystę przestrzeń zaczyna być „rozrywana” przez ornament i kolor. W Martwej naturze z bakłażanami przestrzeń stanie się jeszcze bardziej niejednoznaczna, a wzór praktycznie pochłonie wnętrze. W Czerwonej pracowni czerwień niemal całkowicie spłaszczy przestrzeń, a przedmioty zostaną niejako „wpisane” w dekoracyjną powierzchnię^[4].