Rollende Landstraße

Pociąg RoLa w Austrii

Rollende Landstraße (RoLa, także: rolling road, rolling highway) – rodzaj transportu intermodalnego i transportu kombinowanego polegający na przewożeniu pociągami towarowymi całych samochodów ciężarowych, ciągników siodłowych z naczepami albo zestawów z przyczepami przy użyciu specjalnych wagonów niskopodwoziowych[1]. W odróżnieniu od nietowarzyszącego transportu intermodalnego, w którym koleją przewozi się samą jednostkę ładunkową, RoLa przewozi kompletny pojazd drogowy, a kierowca podróżuje w wagonie towarzyszącym, wagonie z miejscami siedzącymi albo kuszetce[1][2].

Transport typu RoLa był stosowany przede wszystkim w krajach alpejskich, gdzie miał ograniczać ciężki tranzyt drogowy przez obszary górskie oraz przenosić część przewozów z dróg na kolej[2]. Współcześnie funkcjonuje także jako element szerszej grupy rozwiązań określanych jako autostrady kolejowe, obejmujących również przewóz samych naczep przy użyciu technologii załadunku poziomego albo pionowego[3].

Nazewnictwo i zakres pojecia

Niemiecki znak informujący o usłudze Rollende Landstraße

Nazwa Rollende Landstraße pochodzi z języka niemieckiego i oznacza dosłownie „toczącą się drogę” albo „ruchomą drogę”. W polskich publikacjach technicznych i naukowych najczęściej stosowane są formy ruchoma droga oraz system ruchomej drogi[4][5]. W literaturze spotykane są również zapisy skrótowe RoLa i Ro-La, pochodzące od niemieckiej nazwy Rollende Landstrasse[4][6]. W starszych opracowaniach pojawia się ponadto symbol RL jako skrót odnoszony do systemu „ruchoma droga”[7].

Określenie ruchoma droga odnosi się w polskich źródłach do przewozu kompletnych pojazdów drogowych koleją na wagonach niskopodwoziowych, w odróżnieniu od przewozu samych kontenerów, nadwozi wymiennych lub naczep jako jednostek transportu intermodalnego[7]. W tym znaczeniu system „ruchoma droga” bywa zaliczany do przewozów towarzyszących, ponieważ kierowca podróżuje wraz z pojazdem w tym samym pociągu, zwykle w wagonie towarzyszącym, kuszetkowym lub sypialnym[5]. Terminami klasyfikacyjnymi są w tym kontekście także transport towarzyszący oraz transport konwojowany, oznaczające przewóz pojazdu drogowego wraz z kierowcą innym rodzajem transportu, np. koleją albo promem[7].

W materiałach branżowych spotyka się również opisowe określenie autostrada na kołach. Rail Cargo Group w polskojęzycznym opisie usługi ROLA wskazuje, że nazwa pochodzi od niemieckich słów Rollende i Landstrasse, a o systemie można powiedzieć „autostrada na kołach”; określenie to ma jednak charakter opisowy i nie jest podstawowym terminem używanym w polskich opracowaniach naukowych[8]. Z systemem RoLa ideowo wiąże się hasło społeczne Tiry na tory, lecz oznacza ono szerszy postulat przenoszenia przewozów towarowych z dróg na kolej, a nie ścisłą nazwę technologii przewozu kompletnych pojazdów na wagonach niskopodwoziowych[4].

W nowszym polskim użyciu branżowym występuje także określenie autostrada kolejowa[9][10]. Określenie to nie jest ścisłym synonimem klasycznej Rollende Landstraße, które odnosi się przede wszystkim do przewozu kompletnych pojazdów drogowych lub zestawów drogowych na wagonach niskopodwoziowych, zwykle w systemie transportu towarzyszącego z kierowcą jadącym tym samym pociągiem[11][12]. Autostrada kolejowa jest pojęciem szerszym albo pokrewnym wobec RoLa, obejmującym także nietowarzyszący przewóz samych naczep bez ciągnika siodłowego i kierowcy[9][10].

Charakterystyka

Ciągnik siodłowy z naczepą na wagonie systemu RoLa

RoLa jest formą transportu towarzyszącego. Oznacza to, że pojazd drogowy pozostaje kompletny, razem z ciągnikiem, naczepą lub przyczepą, a kierowca jedzie tym samym pociągiem[3]. Załadunek i wyładunek odbywa się na terminalach wyposażonych w rampy, po których pojazdy wjeżdżają kolejno na wagony niskopodwoziowe[1].

W klasycznej formie RoLa zestaw pojazdów wjeżdża na skład kolejowy systemem roll-on/roll-off, a następnie jest zabezpieczany do przewozu. Kierowcy nie pozostają w kabinach pojazdów, lecz korzystają z wagonu towarzyszącego[13]. Rail Cargo Group opisuje RoLa jako system, w którym ciężarówki i naczepy pokonują wybrane odcinki europejskich tras koleją, a kierowcy podróżują w wagonach towarzyszących[13].

Technika przewozu

Terminale i załadunek

Terminal transportu kombinowanego wykorzystywany do poziomego przeładunku naczep między drogą i koleją

Do obsługi RoLa potrzebne są terminale drogowo-kolejowe umożliwiające dojazd ciężarówek, odprawę, oczekiwanie na załadunek, wjazd pojazdu na wagon oraz wyjazd po dotarciu do stacji końcowej[3]. UIC wskazuje, że przeładunek między drogą i koleją odbywa się przy użyciu ramp mobilnych, a pojazdy muszą spełniać warunki wynikające z kategorii oraz skrajni danej linii kolejowej[1].

Przykładem terminalu obsługującego RoLa jest Brennersee w Austrii, położony przy granicy z Włochami i autostradzie A13. Terminal ma dwie platformy załadunkowe o długości 380 m, 45 miejsc postojowych dla ciężarówek i umożliwia obsługę pociągów o długości do 420 m[14].

Wagony i skrajnia

Wózek wagonu niskopodwoziowego wykorzystywanego w systemie Rollende Landstraße

Podstawowym elementem systemu są wagony niskopodwoziowe, umożliwiające przewóz wysokich pojazdów drogowych w granicach kolejowej skrajni[3]. W Europie problemem technicznym jest wysokość zestawu złożonego z naczepy oraz wagonu: według opracowania UIRR typowa naczepa o wysokości 4000 mm ustawiona na normalnym wagonie kolejowym z podłogą położoną około 1100 mm nad główką szyny dałaby łączną wysokość około 5100 mm, co nie mieściłoby się w większości europejskich tuneli[15].

Jednym z rozwiązań jest zastosowanie wagonów z bardzo małymi kołami i obniżoną powierzchnią ładunkową. UIRR wskazuje, że taka technika umożliwia przewóz kompletnych pojazdów, ale wymaga tras o odpowiednio dużej skrajni i wiąże się z większymi nakładami technicznymi oraz wyższymi kosztami eksploatacji[15].

Odmiany i pojęcia pokrewne

Załadunek naczepy w systemie CargoBeamer, należącym do pokrewnych technologii transportu kombinowanego

RoLa należy odróżniać od nietowarzyszącego transportu intermodalnego, w którym na wagonach przewozi się kontenery, nadwozia wymienne lub same naczepy, bez ciągnika siodłowego i kierowcy[2]. UIC dzieli transport kombinowany m.in. na transport towarzyszący, gdzie ciężarówki przewożone są na wagonach niskopodwoziowych wraz z kierowcami, oraz nietowarzyszący, gdzie przewozi się jednostki intermodalne bez kierowcy, z przeładunkiem wykonywanym przez suwnice, reachstackery albo technologie poziome, takie jak Lohr, CargoBeamer lub Hellrom[3].

Z RoLa spokrewnione są tzw. autostrady kolejowe dla naczep, w których przewozi się głównie naczepy samochodowe. W takich systemach nie zawsze przewozi się cały zestaw drogowy, dlatego nie są one klasyczną Rollende Landstraße w ścisłym znaczeniu[3]. Przykładem takiego rozwiązania jest terminal transportu kombinowanego w porcie w Walencji, uruchomiony w 2024 roku w celu załadunku i wyładunku naczep samochodowych między drogą a koleją[16]. W 2026 roku CargoBeamer zwiększył częstotliwość połączenia Calais–Perpignan do sześciu par kursów tygodniowo, wskazując je jako intermodalne połączenie dla potoków ładunkowych między Wielką Brytanią, Francją i północną Hiszpanią[17].

Zalety i ograniczenia

Zestaw drogowy przewożony koleją w ramach Rollende Landstraße

Do zalet RoLa zalicza się ograniczenie liczby kilometrów pokonywanych drogą, zmniejszenie zużycia paliwa, omijanie korków, możliwość przejazdu mimo ograniczeń ruchu ciężarówek w weekendy, święta lub nocą oraz wykorzystanie przejazdu kolejowego jako czasu odpoczynku kierowcy[13]. Rail Cargo Group wskazuje także redukcję hałasu i emisji CO₂ oraz mniejsze obciążenie tras tranzytowych[13].

Ograniczeniem systemu są specjalne wymagania wobec taboru, terminali i tras kolejowych. UIC wskazuje, że usługi rolling road są ograniczone do określonych relacji i nie przewiduje się ich wprowadzenia do zwykłego ruchu wagonowego ze względu na wymagania specjalistycznych wagonów[1]. Dodatkowym ograniczeniem jest niekorzystny stosunek masy ładunku do masy przewożonej, ponieważ koleją transportowany jest nie tylko ładunek i naczepa, lecz także ciągnik siodłowy[2].

Szwajcarski Federalny Urząd Kontroli Finansów ocenił w 2025 roku RoLa jako skuteczne rozwiązanie przejściowe wspierające przenoszenie transportu towarowego z dróg na kolej, ale jednocześnie wskazał na niższą efektywność subsydiów w porównaniu z nietowarzyszącym transportem kombinowanym, starzenie się taboru oraz ograniczenia związane z terminalem w Novarze[2].

Przykłady zastosowania

Austria

Pociąg RoLa na stacji Brenner; widoczny wagon towarzyszący dla kierowców

W Austrii RoLa jest związana głównie z przewozami przez korytarze alpejskie. Rail Cargo Group prowadzi usługi Rolling Road, wskazując w aktualnej ofercie relacje Brenner–Wörgl, Wörgl–Brenner, Trento–Wörgl, Wörgl–Trento oraz Wels–Maribor[18]. W rozkładach i taryfach na 2026 rok Rail Cargo Group podaje m.in. usługi Wörgl–Trento, Wels–Maribor oraz Brenner–Wörgl[19].

Szwajcaria

Pociąg Rollende Landstraße przejeżdżający przez Spiez w Szwajcarii

W Szwajcarii RoLa była elementem polityki przenoszenia ciężkiego transportu towarowego przez Alpy z dróg na kolej. W 2023 roku przez Szwajcarię przewieziono 37 mln ton towarów w ruchu transalpejskim, z czego kolej miała udział około 72%, a RoLa odpowiadała za około 7% całego transportu kombinowanego[2]. Usługa Freiburg im Breisgau–Novara była obsługiwana przez RAlpin AG[2].

Według audytu z 2025 roku szwajcarski parlament przewidział utrzymanie usługi do 2028 roku i przyznał na ten cel ramy finansowe w wysokości 106 mln franków szwajcarskich, obejmujące także koszty likwidacji po zakończeniu funkcjonowania RoLa[2]. W 2025 roku operator i źródła branżowe informowały jednak o wcześniejszym zakończeniu usługi z końcem 2025 roku z powodu zakłóceń na sieci kolejowej i pogorszenia warunków ekonomicznych[20].

Czechy i Niemcy

Pociąg RoLa przy południowym portalu Katzenbergtunnel w Niemczech

Historycznym przykładem RoLa była relacja Drezno-Friedrichstadt–Lovosice, uruchomiona w 1994 roku. Połączenie miało ograniczać ruch ciężarówek przez przeciążone przejścia drogowe między Saksonią i Czechami[21]. W 2004 roku uzgodniono zakończenie działania tej relacji z dniem 19 czerwca 2004 roku; przyczyną była m.in. bardzo niska, około dziesięcioprocentowa, wykorzystana zdolność przewozowa po rozszerzeniu Unii Europejskiej i zmianach w ruchu granicznym[22].

Francja

Terminal CargoBeamer w Calais, przykład infrastruktury dla kolejowego przewozu naczep

We Francji rozwijane są autostrady kolejowe dla transportu naczep, zbliżone funkcjonalnie do RoLa, lecz częściej oparte na transporcie nietowarzyszącym. Przykładem jest terminal w porcie Sète-Frontignan, skąd od 2026 roku planowano przewóz 22 500 naczep rocznie w relacji Sète–Calais obsługiwanej przez VIIA, spółkę zależną SNCF[23]. Usługa ta dotyczy przede wszystkim naczep, dlatego jest przykładem szerzej rozumianej autostrady kolejowej, a nie klasycznej RoLa z przewozem całych zestawów drogowych i kierowców[23].

Hiszpania

W Hiszpanii rozwijane są autostrady kolejowe dla naczep samochodowych. W 2024 roku port w Walencji uruchomił terminal umożliwiający przeładunek naczep między drogą i koleją, określany jako element pierwszej hiszpańskiej autostrady kolejowej[16]. Hiszpańskie projekty tego typu są związane głównie z przewozem naczep, a nie całych ciężarówek, dlatego są pojęciem pokrewnym wobec klasycznej RoLa[3].

Indie

Przewóz ciężarówek w systemie Ro-Ro na Konkan Railway w Indiach

W Indiach rozwiązania typu roll-on/roll-off stosuje Konkan Railway: w 1999 roku uruchomiła komercyjną usługę przewozu ciężarówek Ro-Ro, początkowo na trudnej terenowo linii Konkan Railway[24]. W późniejszych latach przewozy Ro-Ro prowadzono m.in. między Kolad, Verna, Ankola i Surathkal[24].

Polska

Stacja Sławków Południowy LHS, związana z obsługą przewozów na Linii Hutniczej Szerokotorowej

W Polsce rozwiązania typu RoLa były wykorzystywane sporadycznie, głównie na linii kolejowej nr 65, czyli Linii Hutniczej Szerokotorowej. Pociąg towarowy Jarosław uruchomiono w kwietniu 2003 roku, lecz po około dwóch latach jego kursy zawieszono ze względu na nieopłacalność[25]. W 2009 roku informowano o ponownym sprowadzeniu ciężarówek ze Wschodu pociągiem Jarosław na LHS[25].

Tiry na tory

Z systemem RoLa ideowo wiąże się polska kampania społeczna Tiry na tory, prowadzona przez Instytut Spraw Obywatelskich. Kampania została zapoczątkowana w 1996 roku demonstracją pod Ministerstwem Transportu i dotyczyła przeniesienia większej części przewozów towarowych z dróg na kolej oraz wdrażania zasad „użytkownik płaci” i „zanieczyszczający płaci”[26]. RoLa jest jednym z technicznych sposobów realizacji tak rozumianego postulatu, ponieważ umożliwia przewóz całych samochodów ciężarowych lub zestawów drogowych na wagonach niskopodwoziowych, z kierowcami podróżującymi w wagonie towarzyszącym[4].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Combined transport [online], International Union of Railways [dostęp 2026-06-23].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Audit of the „rolling highway” [online], Swiss Federal Audit Office, 4 kwietnia 2025 [dostęp 2026-06-23].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Guidelines for Combined Transport [online], International Union of Railways, 2023 [dostęp 2026-06-23].
  4. 1 2 3 4 Janusz Poliński, Podsystemy transportu intermodalnego. Część III – ruchoma droga, „Prace Instytutu Kolejnictwa” (156), 2017, s. 33–39 [dostęp 2026-06-23].
  5. 1 2 Mateusz Zając, Analiza działalności przewozowej typu ruchoma droga w Europie, „Logistyka”, 2013 [dostęp 2026-06-23].
  6. ↑ Jarosław Korzeb, Arkadiusz Kostrzewski, Ocena i rola technologicznych aspektów przeładunku samobieżnych zestawów drogowych w transporcie intermodalnym, „Logistyka” (4), 2012, s. 399–407 [dostęp 2026-06-23].
  7. 1 2 3 Miejsce przewozów intermodalnych w systemie transportowym, „Problemy Kolejnictwa” (142), 2007, s. 28–36 [dostęp 2026-06-23].
  8. ↑ Usługa [online], Rail Cargo Group [dostęp 2026-06-23].
  9. 1 2 Transport kolejowy jest uzupełnieniem transportu drogowego, a nie jego konkurencją, „TSL Biznes” (3/2022), 2022, s. 29 [dostęp 2026-06-24].
  10. 1 2 Iwona Okręt, Autostrady kolejowe VIIA. Powiązanie zalet transportu kolejowego i drogowego [online], TSL Biznes, 15 listopada 2024 [dostęp 2026-06-24].
  11. ↑ Janusz Poliński, Podsystemy transportu intermodalnego. Część III – ruchoma droga, „Prace Instytutu Kolejnictwa” (156), 2017, s. 33–39 [dostęp 2026-06-24].
  12. ↑ Miejsce przewozów intermodalnych w systemie transportowym, „Problemy Kolejnictwa” (142), 2008, s. 36 [dostęp 2026-06-24].
  13. 1 2 3 4 Rolling Road (ROLA) – Service [online], Rail Cargo Group [dostęp 2026-06-23].
  14. ↑ Terminal Brennersee (ROLA) [online], ÖBB-Infrastruktur AG [dostęp 2026-06-23].
  15. 1 2 40 Years Combined Transport Road-Rail in Europe [online], International Union for Road-Rail Combined Transport, 2010 [dostęp 2026-06-23].
  16. 1 2 En marcha la primera autopista ferroviaria de España [online], Valenciaport, 22 lipca 2024 [dostęp 2026-06-23].
  17. ↑ CargoBeamer increases Calais – Perpignan frequency to 6 weekly roundtrips [online], CargoBeamer, 27 maja 2026 [dostęp 2026-06-23].
  18. ↑ Rolling Road (ROLA) [online], Rail Cargo Group [dostęp 2026-06-23].
  19. ↑ Timetables and prices [online], Rail Cargo Group [dostęp 2026-06-23].
  20. ↑ Trans-Alpine ‘Rolling Highway’ lorry-carrying service to end this year [online], Railway Gazette International, 8 maja 2025 [dostęp 2026-06-23].
  21. ↑ RoLa Lovosice-Dresden beging Jubiläum: 500.000 LKW transportiert [online], Radio Prague International [dostęp 2026-06-23].
  22. ↑ Endgültiges Aus für die RoLa Dresden – Lovosice [online], VerkehrsRundschau, 4 czerwca 2004 [dostęp 2026-06-23].
  23. 1 2 At the Port of Sète, lorries take the train [online], SNCF Groupe, 3 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-23].
  24. 1 2 Konkan railway’s Roll On-Roll Off service a big hit [online], The New Indian Express, 18 października 2018 [dostęp 2026-06-23].
  25. 1 2 „Jarosław” przywiózł ze Wschodu tiry [online], Dziennik Zachodni, 3 kwietnia 2009 [dostęp 2026-06-23].
  26. ↑ Tiry na tory [online], Instytut Spraw Obywatelskich [dostęp 2026-06-23].

Linki zewnętrzne

  • Jerzy Metelski, Po szynach, po drogach [online], Wiedza i Życie, listopad 1997 [dostęp 2026-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-15].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.