Roman Banach

Roman Banach

Świerk

Data i miejsce urodzenia	15 lipca 1912 Czortków
Data i miejsce śmierci	12 sierpnia 1966 Warszawa
Przebieg służby
Lata służby	1939-1944
Siły zbrojne	Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy	Kampania wrześniowa, Powstanie Warszawskie
Późniejsza praca	operator filmowy
Odznaczenia

Roman Banach, ps. „Świerk” (ur. 29 sierpnia 1907 w Czortkowie, zm. 12 sierpnia 1966 w Warszawie) – polski operator, realizator, montażysta, reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, żołnierz podziemia niepodległościowego w czasie II wojny światowej, uczestnik powstania warszawskiego, w czasie którego działał jako operator filmowy^[1].

Był synem Teofila i Kazimiery z d. Dyhdalewicz. Ukończył Gimnazjum im. Juliusz Słowackiego w Czortkowie. Następnie studiował w Szkole Nauk Politycznych i Instytucie Spraw Społecznych. W 1934 roku rozpoczął pracę w zespole filmowym. W latach 1934–1939 uczestniczył w realizacji kilkunastu filmów dokumentalnych, oświatowych i propagandowych. We wrześniu 1939 był autorem kronik filmowych dokumentujących obronę Warszawy, podczas polskiej wojny obronnej września 1939 r.

Podczas okupacji wstąpił do ZWZ, a następnie AK, przyjmując pseudonim „Świerk”. Był przydzielony do Dywizjonu „Jeleń”. Od kwietnia 1941 do lutego 1942 roku był więziony na Pawiaku, a podczas przesłuchań torturowany przez Niemców. Był współpracownikiem referatu filmowego Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK.

W czasie powstania warszawskiego dokumentował działania powstańcze dywizjonu „Jeleń” i Pułku „Baszta” oraz życie codzienne mieszkańców stolicy, działając na terenie Śródmieścia Północ i Mokotowa. 27 września 1944 roku po 12-godzinnej wędrówce kanałami przedostał się z Mokotowa do Śródmieścia. Po zakończeniu powstania został wzięty do niewoli i osadzony w obozie jenieckim Stalag XI B w Fallingbostel (numer jeniecki 140779). W latach 1945–1947 był operatorem filmowym w Sekcji Filmowej Plutonu Opieki nad Żołnierzem I Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka i zrealizował pięć kronik dywizjonu.

W 1947 roku powrócił do kraju. W Wytwórni Filmowej Wojska Polskiego „Czołówka” pracował nad produkcją filmów dokumentalnych, między innymi jako reżyser i scenarzysta.

Zdjęcia jego autorstwa znalazły się w filmie Powstanie Warszawskie (2014) - został za nie pośmiertnie nominowany do Polskiej Nagrody Filmowej w 2015^[2].

Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera A2-1-14)^[3].

Jego bratem był Teofil Banach, żołnierz Wojska Polskiego, inspektor w Armii Krajowej, rozstrzelany przez Niemców.

• „Odbudowa Ziem Odzyskanych” (1947, reżyseria, scenariusz, montaż),
• „Mistrzowie szybkich wytopów” (1950, realizacja, scenariusz),
• „Zwycięska droga” (1951, reżyseria, scenariusz),
• „Młodzi inżynierowie” (1952, reżyseria, scenariusz),
• „Operacja Trójmiasto” (1967, scenariusz).

• Medal Wojska (1948, dwukrotnie)
• Krzyż Armii Krajowej (1977, pośmiertnie)

• Roman Banach w bazie filmpolski.pl
• Roman Banach w bazie Filmweb
• Roman Banach w bazie IMDb (ang.)