Roman Saphier
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
11 sierpnia 1882 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
6 września 1920 |
| Zawód, zajęcie |
nauczyciel |
| Odznaczenia | |
 | |
Roman Saphier, właściwie Abraham Saphier (ur. 11 sierpnia 1882 w Sanoku, zm. 6 września 1920 pod Firlejówką) – nauczyciel, oficer.
Życiorys
Urodził się 11 sierpnia 1882 w Sanoku jako Abraham Saphier[1][2]. Pochodził z rodziny żydowskiej, był wyznania mojżeszowego[1][2]. Był synem Izraela, trafikanta, zamieszkującego w Sanoku przy ul. Adama Mickiewicza 193[1][2][3]. Miał brata Salomona Józefa (ur. 1893)[3], siostrę Bronisławę (ur. 1897, pomocnica kancelaryjna w Sanoku[4]).
Od 1892 uczył się w C. K. Gimnazjum w Sanoku, gdzie w 1901 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości (nie wymieniony na liście abiturientów egzaminu dojrzałości; w jego klasie byli m.in.: Marian Dienstl-Dąbrowa, Franciszek Jun, Samuel Seelenfreund)[5][6][7][8].
Jeszcze pod imieniem Abraham 17 listopada 1912 został mianowany zastępcą nauczyciela w C. K. Gimnazjum w Jaśle[9.1][10]. W szkole uczył języka greckiego i niemieckiego[9.2].
Od początku I wojny światowej (1914) służył w szeregach C. K. Armii[11.1]. Został mianowany na stopień podporucznika w rezerwie piechoty z dniem 1 stycznia 1916[12]. Był oficerem rezerwy 4 pułku piechoty[13][14]. Przed 1917 został odznaczony srebrnym Medalem Waleczności II klasy[11.2][13][14]. Do około 1916 nadał figurował pod imieniem Abraham[11.1][13], zaś od około 1917 był zapisywany już pod imieniem Roman (ponadto w ewidencji armii zapisywano go pod nazwiskiem Saphir)[15][14]. Według stanu ewidencji z 1917 był doktorem filozofii[14]. W czynnej służbie w wojsku pozostawał w kolejnych latach[15][16] i służył jeszcze w pierwszym półroczu roku szkolnego 1918/1919[17].
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w drugim półroczu 1918/1919 ponownie uczył w Gimnazjum w Jaśle, wykładając język grecki i niemiecki[17]. Podczas wojny polsko-bolszewickiej młodzież z jasielskiego gimnazjum postanowiła, że wszyscy z nich mający ukończone 16 lat przystąpią do walk jako ochotnicy, w związku z czym zgłosiło się w tym charakterze 300 uczniów[18]. Profesor Saphier był jednym z dwóch nauczycieli tej szkoły, którzy zgłosili się wtedy ochotniczo do armii (drugim był Jakub Kuska)[19]. Służył w stopniu porucznika Wojska Polskiego[20.1][21]. W bitwie pod Firlejówką pełnił funkcję dowódcy 10 kompanii w składzie III batalionu 16 pułku piechoty[22]. Poległ pod Firlejówką 6 września 1920 w wyniku ataku sił wroga[19][20.2]. Łącznie z 10 kompanii zginęło wtedy dwóch oficerów i 40 szeregowych[22]. Wśród nich śmierć poniosło czterech gimnazjalistów z Jasła[18][23]. Ciała profesora Saphiera i uczniów z Jasła pierwotnie pogrzebano w miejscu walk obok drogi[18]. W 1923 ich szczątki zostały ekshumowane i pochowane w zbiorowej mogile w Firlejówce, gdzie ustanowiono też pomnik[18].
Upamiętnienie
W pierwszych latach po I wojnie z inicjatywy prof. Jana Pyrka (także uczestnika wojny z 1920) w westybulu gmachu Państwowego Gimnazjum w Jaśle została wmurowana prowizoryczna tablica upamiętniająca prof. Romana Saphiera i ośmiu gimnazjalistów poległych w 1920[24]. Od czasu ustanowienia tablicy w szkole, co roku do końca lat 30. uroczyście honorowano poległego profesora i uczniów[18]. W 1928 w westybulu została ustanowiona stała tablica, upamiętniająca poległych w walkach z lat 1914–1920, którzy byli związani ze szkołą[25]. W uczniowskiej gazetce „Efeb”, wydawanej w jasielskim gimnazjum, ukazał się wiersz pt. Tablica w westybulu[26]. Z okazji 10-lecia niepodległości Polski podjęto się realizacji stypendium prof. Saphiera, którego statut następnie zatwierdziły władze województwa lwowskiego[26].
Przypisy
- 1 2 3 CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1892/1893. s. 23.
- 1 2 3 CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1900/1901. s. 601.
- 1 2 CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1905/1906 (zespół 7, sygn. 39). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 241.
- ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 473 (poz. 263).
- ↑ Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 45.
- ↑ Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2016-03-23].
- ↑ 20. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1900/1901. Sanok: 1901, s. 36, 47.
- ↑ Kronika. „Dziennik Polski”. Nr 263, s. 2, 14 lipca 1901.
- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Jaśle za rok 1912/13. Jasło: 1913.
- ↑ Wykaz dyrektorów i profesorów Zakładu. W: Księga pamiątkowa 70-lecia Państwowego Gimnazjum imienia króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle 1868–1938. Jasło: 1938, s. 114.
- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Jaśle za rok 1915/16. Jasło: 1916.
- ↑ Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1916. Wiedeń: 1916, s. 231.
- 1 2 3 Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1916. Wiedeń: 1916, s. 268.
- 1 2 3 4 Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1917. Wiedeń: 1917, s. 346.
- 1 2 Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Jaśle za rok 1916/17. Jasło: 1917, s. 14.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Jaśle za rok 1917/18. Jasło: 1918, s. 9.
- 1 2 Sprawozdanie Dyrekcyi Gimnazyum w Jaśle za rok szkolny 1918/19. Jasło: 1919, s. 11.
- 1 2 3 4 5 Kasprzak 1938 ↓, s. 33.
- 1 2 Kasprzak 1938 ↓, s. 13.
- Franciszek Znamirowski: Zarys historji wojennej 16-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- ↑ Kasprzak 1938 ↓, s. 38.
- 1 2 Krajewski 1938 ↓, s. 44.
- ↑ Krajewski 1938 ↓, s. 44–45.
- ↑ Kasprzak 1938 ↓, s. 13, 38.
- ↑ Kasprzak 1938 ↓, s. 38, 39.
- 1 2 Kasprzak 1938 ↓, s. 34.
Bibliografia
- Józef Kasprzak: Dzieje Państwowego Gimnazjum imienia Króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle. W: Księga pamiątkowa 70-lecia Państwowego Gimnazjum imienia króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle 1868–1938. Jasło: 1938, s. 5–40.
- Kazimierz Krajewski: Bój pod Firlejówką. W: Księga pamiątkowa 70-lecia Państwowego Gimnazjum imienia króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle 1868–1938. Jasło: 1938, s. 41–46.