Roz Kaveney

Roz Kaveney
Ilustracja
Roz Kaveney (2007)
Data urodzenia

9 lipca 1949

Dziedzina sztuki

literatura piękna

Strona internetowa

Roz Kaveney (ur. 9 lipca 1949) – brytyjska pisarka, krytyczka i poetka, znana przede wszystkim z prac krytycznych na temat kultury popularnej oraz jako kluczowa członkini kolektywu Midnight Rose[1][2].

Tworzy zarówno prozę, jak i literaturę faktu, pisze wiersze, recenzje oraz zajmuje się redakcją tekstów[3]. Jest także aktywistką na rzecz praw obywatelskich i praw osób transpłciowych[4]. Współpracowała z takimi gazetami jak „The Independent”[5] i „The Guardian”[6]. Jest współzałożycielką organizacji Feminists Against Censorship oraz byłą wiceprzewodniczącą organizacji Liberty[7][8]. Pełniła funkcję redaktorki czasopisma „META”, poświęconego tematyce transpłciowości[9].

Życiorys

Wczesne życie i tranzycja

Kaveney studiowała w Pembroke College na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie uczestniczyła w grupie poetyckiej, która szczególnie interesowała się poezją marsjańską, oraz dzieliła mieszkanie z Christopherem Reidem[10]. Jest kobietą transpłciową; rozpoczęła tranzycję w ostatnim roku studiów w Oksfordzie[11].

Na początku lat 70. Kaveney należała do Transvestite, Transsexual and Drag Queen Group w ramach brytyjskiego Gay Liberation Front[12]. Wspólnie z innymi osobami, w tym Rachel Pollack, przyczyniła się do powstania eseju Don’t call me mister, you fucking beast (1972), który został opisany jako pierwszy brytyjski „manifest transpłciowy”[13][14]. Tekst ukazał się w drugim numerze kobiecym gazety „Come Together”, wydawanej przez Gay Liberation Front[15].

Po namowach feministycznych przyjaciółek Kaveney odłożyła tranzycję na kilka lat. Ostatecznie dokonała jej około 1978[11].

Krytyka kulturowa

Od końca lat 70. Kaveney jest aktywną krytyczką kulturową. Publikowała recenzje i eseje w licznych wydawnictwach, w tym w periodykach poświęconych fantastyce naukowej i fantasy, takich jak „Vector” i „Foundation”[16], a także w „The Times Literary Supplement”[17]. Znana jest również jako redaktorka książek zawierających zbiór esejów o popularnych filmach i serialach telewizyjnych, m.in. Buffy: Postrach wampirów i Battlestar Galactica[18][19].

Kariera literacka

Pierwsza powieść Kaveney, Tiny Pieces of Skull, została opublikowana w 2015 przez Team Angelica Press, 27 lat po jej napisaniu w latach 80[11]. Historia opowiada o transpłciowej protagonistce Annabelle Jones, która w 1978 podróżuje z Londynu do Stanów Zjednoczonych, by dołączyć do przyjaciela, i okazuje się osamotniona w Chicago[20]. Wczesną wersję powieści przeczytał Neil Gaiman, który w 2016 napisał, że był „zasmucony i przerażony, że wydawcy nie chcieli jej opublikować”[21].

W recenzji dla „The Times Literary Supplement” Lucy Popescu opisuje Tiny Pieces of Skull jako dzieło, które „zasługuje na uznanie jako przełomowa powieść na temat tożsamości transpłciowej i transfomii […] zabawną i przerażającą”[22]. Książka zdobyła Lambda Literary Award for Transgender Literature w 2016[23].

W latach 1982–1984 Kaveney była redaktorką brytyjskiego czasopisma fantasy i science fiction „Interzone”[16][24]. Później redagowała antologie opowiadań Tales From the Forbidden Planet (1987) i More Tales From the Forbidden Planet (1990), w których znaleźli się autorzy tacy jak Iain Banks, Gwyneth Jones, Michael Moorcock, Larry Niven, Rachel Pollack i Terry Pratchett[25][26].

Jako członkini kolektywu Midnight Rose Kaveney pisała opowiadania do serii antologii osadzonych w wspólnym świecie, wydawanych w latach 90., a wraz z Mary Gentle współredagowała The Weerde Book 1[27] i Book 2[28] oraz Villains![16].

W 2012 ukazała się Rituals – pierwsza z pięciu powieści z cyklu fantasy Rhapsody of Blood. Książka została nominowana do Nagrody Williama L. Crawforda i znalazła się na liście honorowej Nagrody Jamesa Tiptree Jr.[29][30]

Poezja

Kaveney porzuciła poezję w wieku dwudziestu kilku lat, by powrócić do niej dopiero po pięćdziesiątce. Jej wczesne wiersze pisane były w wolnym wierszu rytmicznym, jednak później zwróciła się ku formalizmowi[11][31]. Powrót do poezji, jak sama przyznaje, został zainspirowany serią strat osobistych. W wywiadzie dla PinkNews powiedziała[11]:

Kiedy mój przyjaciel Mike Ford zmarł nagle i tragicznie, zorganizowałam spotkanie upamiętniające go i napisałam wiersz zupełnie spontanicznie.

W 2012 A Midsummer Night’s Press opublikowało jej pierwsze dwa zbiory poezji. What If What’s Imagined Were All True to zbiór wierszy o tematyce science fiction, fantasy i mitologicznej[32]. Natomiast Dialectic of the Flesh (2012)[33] zawiera poezję Kaveney na temat kultury queer, doświadczeń transpłciowych i ciała. Książka była finalistką Lambda Literary Award for Transgender Fiction[34][35].

W 2018 Sad Press opublikowało Catallus – tłumaczenie i reinterpretację łacińskich dzieł rzymskiego poety Katullusa dokonane przez Kaveney. Recenzując Catallus dla „Tears in the Fence”, Antony John chwali „bardzo wulgarne tłumaczenia” Kaveney „bardzo wulgarnych wierszy” Katullusa[36]. Z kolei Tori Lee w „Bryn Mawr Classical Review” napisał, że Kaveney „wywraca do góry nogami tradycyjne rozumienie tego, co reprezentuje Katullus – ze swoją agresją, obscenicznością i seksualnością”, i opisuje zbiór jako „lekkostrawny, czytelny i niezwykle zabawny Katullus, który ucieszy zarówno klasycystów, jak i laików”[31].

Inna działalność

W 1988 Kaveney wystąpiła w programie dyskusyjnym After Dark u boku m.in. Andrei Dworkin i Anthony’ego Burgessa[37]. Później napisała[38]:

Poznałam Burgessa, kiedy wystąpiłam z nim i Andreą Dworkin w After Dark, i warto dodać, że był tak okropny, że Dworkin i ja zawarłyśmy przeciwko niemu sojusz.

W 2021 Kaveney pojawiła się w dokumentalnym filmie Rebel Dykes, który eksploruje historię radykalnej subkultury lesbijskiej w Londynie w latach 80[39].

Przypisy

  1. ↑ Surveyor of the Superheroes: Kaveney talks New Book [online], www.comicbookresources.com, 10 marca 2008 [dostęp 2026-07-20] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-19] (ang.).
  2. ↑ Thinking Allowed, Superheroes - Ribbon Culture [online], BBC [dostęp 2026-07-20] [zarchiwizowane z adresu 2021-08-31] (ang.).
  3. ↑ Stevi Jackson, Contemporary Feminist Theories, Edinburgh University Press, 1998, Edinburgh University Press, ISBN 0-7486-0689-0.
  4. ↑ META magazine: the sex issue [online], www.gaytimes.co.uk [dostęp 2026-07-20] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-19] (ang.).
  5. ↑ Roz Kaveney [online], The Independent [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  6. ↑ Roz Kaveney [online], www.theguardian.com [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  7. ↑ 40 Years of Women: Roz Kaveney | Pembroke college [online], www.pmb.ox.ac.uk, 16 lipca 2026 [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  8. ↑ Kaite Welsh, Meet the amazing LGBT women who defined 2015 [online], telegraph.co.uk, 2015 (ang.).
  9. ↑ Corinne Pinfold, London: One week until UK’s second Dyke March, „PinkNews | Latest lesbian, gay, bi and trans news | LGBTQ+ news”, 14 czerwca 2013 [dostęp 2026-07-20] [zarchiwizowane z adresu 2023-09-18] (ang.).
  10. ↑ Elena Comay del Junco, Roz Kaveney on the Potent Sexuality and Humor of an Ancient Roman Poet [online], Lambda Literary Review, 28 października 2019 [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  11. 1 2 3 4 5 Vic Parsons, Prolific trans writer Roz Kaveney: 'Pain gave me a dark sense of humour' [online], PinkNews | Latest lesbian, gay, bi and trans news | LGBTQ+ news, 2 października 2021 [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  12. ↑ F-words: The Many Languages of Transfeminism [online], Engender [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  13. ↑ In remembrance of the brilliant Rachel Pollack [online], 12 kwietnia 2023 [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  14. ↑ Mario Mieli in the GLF: poofs, parties, picket lines, and propaganda of the deed [online], night offices, 10 października 2021 [dostęp 2026-07-20] (ang.).
  15. ↑ lesbians come together, 1972, s. 18 [zarchiwizowane z adresu 2022-05-08] (ang.).
  16. 1 2 3 Summary Bibliography: Roz Kaveney [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-07-21].
  17. ↑ Roz Kaveney Archives [online], TLS [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  18. ↑ David Beard, Book Review of "Reading the Vampire Slayer: An Unofficial Critical Companion to Buffy and Angel," edited by Roz Kaveney: Popular Communication: Vol 1 , No 3 - Get Access, „Popular Communication”, DOI: 10.1207/S15405710PC0103_5 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  19. ↑ Book Reviews – February 2012 [online], nottingham.ac.uk, 2012 (ang.).
  20. ↑ Lambda Admin, 'Tiny Pieces of Skull' by Roz Kaveney [online], Lambda Literary, 16 kwietnia 2015 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  21. ↑ Neil Gaiman, British trans lesbian wins prestigious literary award / DIVA Magazine Lesbian Arts & Entertainment / www.divamag.co.uk [online], Tumblr, 2016 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  22. ↑ Lucy Popescu, Roz Kaveney Tiny Pieces of Skull – A lesson in manners [online], 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-08-07] (ang.).
  23. ↑ 28th Annual Lammy Award Winners Announced [online], Lambda Literary, 7 czerwca 2016 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  24. ↑ SFE: Interzone [online], sf-encyclopedia.com [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  25. ↑ Tales from the Forbidden Planet [online], isfdb.org [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  26. ↑ Publication: More Tales from the Forbidden Planet [online], isfdb.org [dostęp 2026-07-21].
  27. ↑ Title: The Weerde: Book 1 [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-07-21].
  28. ↑ Title: The Weerde: Book 2 [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-07-21].
  29. ↑ William L. Crawford - IAFA Fantasy Award 2013 [online], www.sfadb.com [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  30. ↑ James Tiptree Jr Memorial Award 2013 [online], www.sfadb.com [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  31. 1 2 Tori Lee, Review of: Catullus. The Poems of Gaius Valerius Catullus: Some English Versions, „Bryn Mawr Classical Review”, ISSN 1055-7660 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  32. ↑ Roz Kaveney, What If What's Imagined Were All True [online], www.sfsite.com, 2013 [dostęp 2026-07-21] [zarchiwizowane z adresu 2013-02-24] (ang.).
  33. ↑ Roz Kaveney, Dialectic of the Flesh, A Midsummer Night's Press, 2012, ISBN 978-1-938334-00-9 (ang.).
  34. ↑ Prathna Lor, 'Dialectic of the Flesh' by Roz Kaveney [online], Lambda Literary Review, 22 maja 2013 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  35. ↑ Lammys Directory: 1988-Present [online], Lambda Literary [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  36. ↑ Antony John, Catullus translated by Roz Kaveney (Sad Press) [online], Tears in the Fence, 30 czerwca 2019 [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  37. ↑ After Dark and the Future of Public Debate [online], Open Media [dostęp 2026-07-21] (ang.).
  38. ↑ By popular demand... [online], rozk.livejournal.com [dostęp 2026-07-21].
  39. ↑ Annice White, Rebel Dykes (2021) Review – BFI Flare | The Film Magazine [online], thefilmagazine.com, 22 marca 2021 [dostęp 2026-07-21] (ang.).

Linki zewnętrzne