Rzepołuch
| Linaria flavirostris[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
rzepołuch | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 w sezonie lęgowym występuje przez cały rok zimowiska | |||
Rzepołuch[5], makolągwa żółtodzioba (Linaria flavirostris) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae), zamieszkujący Wyspy Brytyjskie, Półwysep Skandynawski, Kaukaz oraz zachodnią i środkową Azję.
W Polsce nielicznie pojawia się na przelotach (IX–XII i III–IV) i zimuje; lokalnie może być średnio liczny[6].
Systematyka
Obecnie wyróżnia się dziewięć podgatunków Linaria flavirostris[2][7]:
- L. flavirostris pipilans – północna Irlandia i północna Wielka Brytania.
- L. flavirostris flavirostris – północna Skandynawia i północno-zachodnia Rosja.
- L. flavirostris brevirostris – Turcja, Kaukaz i północny Iran.
- L. flavirostris kirghizorum – północny i środkowy Kazachstan.
- L. flavirostris korejevi – północno-wschodni Kazachstan do północno-zachodnich Chin.
- L. flavirostris altaica – południowo-zachodnia Syberia, północna i zachodnia Mongolia.
- L. flavirostris montanella – Kirgistan, Tadżykistan, północny Afganistan i północno-zachodni Pakistan do zachodnich Chin.
- L. flavirostris miniakensis – wschodni Tybet i zachodnie Chiny.
- L. flavirostris rufostrigata – zachodni i południowy Tybet, północne Indie i północny Nepal.
Zaproponowano wyróżnienie kilku innych podgatunków – bensonorum został uznany za synonim L. f. pipilans, a taksony pamirensis, baltistanicus i pallescens zsynonimizowano z L. f. montanella[2][7].
Charakterystyka
- Wygląd zewnętrzny
- Ptak wielkości wróbla, w szacie spoczynkowej podobny do makolągwy. Upierzenie generalnie płowobrązowe. Pierś jaśniejsza, mocno kreskowana. Grzbiet ciemniejszy. Ogon ciemny z jasnymi brzegami, skrzydła ciemne z jasnymi plamami. Obie płci ubarwione podobnie. Jedyną różnicą jest kolor kupra – u samców różowawy, u samic ubarwiony tak jak płaszcz. Dziób u obu płci zmienia kolor w zależności od pory roku – latem jest szary, zimą żółty. Młode podobne do dorosłych, ale bledsze.
- Głos
- W stadzie wabi nosowym, przenikliwym „twit”, „ćłii”, „ćzii” lub „cłeiit”. W locie nieustannie szczebiocze podobnie jak makolągwa, ale bardziej miękko. Śpiew chropawy, nosowy, złożony ze świergotu z wplątanymi krótkimi trelami i różnego rodzaju głosami wabiącymi.
- Rozmiary
- długość ciała 12–14 cm[8], rozpiętość skrzydeł ok. 22–24 cm; masa ciała 11,5–21 g[8].
Ekologia
Środowisko
Obszary bezdrzewne – bagna, nadbrzeżne łąki, wyżynne wrzosowiska. Zimuje na słonych bagnach i wybrzeżach morskich, często gromadząc się w większe stada, również z innymi łuszczakami.
Pożywienie
Głównie nasiona roślin. Żeruje w stadach na polach, łąkach i nieużytkach, na ziemi lub wśród niskiej roślinności.
Rozród
- Gniazdo
- W krzewach.
- Jaja
- Samica składa 4–7 jaj.
Status zagrożenia i ochrona
IUCN uznaje rzepołucha za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy z 2021, zawiera się w przedziale 1 590 000 – 5 480 000 dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany[4].
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Linaria flavirostris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 Twite (Carduelis flavirostris). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-03)]. (ang.).
- ↑ D. Lepage: Twite Linaria flavirostris (Linnaeus, 1758). [w:] Avibase – Światowa baza danych ptaków [on-line]. [dostęp 2021-06-23]. (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Linaria flavirostris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-07] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-07].
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 752. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego nieliczny oznacza zagęszczenie 2–20 osobników na 100 km², a średnio liczny – 20–200 osobników na 100 km².
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-07] (ang.).
- 1 2 P. Clement, Twite (Linaria flavirostris), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.twite1.01 [dostęp 2026-05-07] (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
Bibliografia
- Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 752–753. ISBN 83-919626-1-X.
- Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy. Przewodnik ilustrowany. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 388. ISBN 83-7311-826-8.
- Lars Jonsson: Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. tłum. Tadeusz Stawarczyk, Jan Lontkowski, Tomasz Cofta. Warszawa: Muza, 2006, s. 516. ISBN 83-7319-927-6.
- Peter Hayman, Rob Hume: Rozpoznawanie ptaków. Warszawa: Muza SA, 2005, s. 257. ISBN 83-7319-639-0.
- Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. T. 2. Warszawa: Multico, 2006, s. 230. ISBN 83-7073-455-3.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).